جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنا – 75 جىل
ونەردىڭ وزىنە عانا ءتان سۇرلەۋ جولىنان ءوتىپ, قازاقتىڭ ءداستۇرلى جانە كلاسسيكالىق مۋزىكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان قارا شاڭىراق – جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونيا ۇجىمى وتكەن جۇمادا الماتى جۇرتشىلىعىنا ايتۋلى داتاعا وراي جاڭا مەرەيتويلىق باعدارلاماسىن ۇسىندى.
وتكەندى ەسكە الماي بۇگىنگىنىڭ باعاسىن بەرۋ قيىن. سودان دا شىعار, مايتالمان ونەر ۇجىمىنىڭ بۇگىنگە دەيىنگى وتكەن بەلەستەرى, قول جەتكىزگەن تابىستارى جايلى تەرەڭنەن سىر شەرتكەن بەلگىلى جازۋشى, پروفەسسور ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى بايانداما بارىسىندا ارعى-بەرگى تاريحتى كوز الدىمىزدان وتكىزگەندەي بولدى. 1935 جىلى 14 قاڭتاردا قازاق كسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ قاۋلىسىنا وراي قۇرىلعان قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنا ءۇش جىلدان كەيىن ۇلى اقىن جامبىل بابامىزدىڭ ەسىمى بەرىلەدى. ال فيلارمونيانىڭ نەگىزىن سالىپ, تۇڭعىش ديرەكتورى, ءارى كوركەمدىك جەتەكشىسى بولعان كورنەكتى مۋزىكاتانۋشى عالىم, اكادەميك احمەت جۇبانوۆ كەزىندە بىرنەشە مۋزىكالىق جانردىڭ باسىن قوسىپ, ونەردىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن جاساقتايدى. مىنە, سول ۋاقىتتان بەرى فيلارمونيانىڭ كونتسەرتتىك قىزمەتى جەدەل قارقىنمەن دامىپ, ەلىمىزدەگى بارلىق جاۋاپتى دا بەدەلدى مادەني شارالارعا قاتىسىپ, بۇكىلوداقتىق, حالىقارالىق ونەر ارەناسىندا ابىرويمەن ونەر كورسەتىپ كەلەدى.
وسى جىلدارى قارا شاڭىراقتان بىرقاتار بەلگىلى ونەر ادامدارى مەن شىعارماشىلىق ۇجىمدار ءبولىنىپ شىعادى. ماسەلەن, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق ۇلت-اسپاپتار وركەسترى فيلارمونيا قابىرعاسىنان قاناتىن قاتايتىپ ۇشسا, اتاقتى دومبىراشىلار د.نۇرپەيىسوۆا, ق.جانتىلەۋوۆ, ءۇ.تۇردىقۇلوۆا, ع.قۇرمانعاليەۆ, اعايىندى ابدۋلليندەر, ر.باعلانوۆا, ج.وماروۆا, ب.ءتولەگەنوۆا, ج.ەلەبەكوۆ, م.حامزين, ت.ب. تانىمال ارتىستەر وسى كيەلى ساحنادا ءان سالدى. كەيىنىرەك ونىڭ قۇرامىندا مەملەكەتتىك اكادەميالىق سيمفونيالىق جانە ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى اكادەميالىق فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق وركەسترلەرى, ب.بايقاداموۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك حور كاپەللاسى دۇنيەگە كەلدى. ۇدايى ءوسۋ مەن ءوركەندەۋ جولىندا كەلە جاتقان ونەر ۇياسى كەيىنگى جىلدارى مەملەكەتتىك ۇرمەلى اسپاپتار وركەسترى, مەملەكەتتىك «جەكە ورىنداۋشىلار اكادەمياسى» كامەرالىق وركەسترى, مەملەكەتتىك ۇرمەلى اسپاپتار كۆينتەتى, ع.جۇبانوۆا اتىنداعى ىشەكتى اسپاپتار كۆارتەتى سياقتى بەلگىلى ۇجىمدارمەن تولىعادى. ءبۇگىندە ەلىمىزدىڭ اسا ءىرى كونتسەرتتىك مەكەمەسىندە ەسىمدەرى الەمگە تانىمال تالاي تالانتتى مۋزىكانتتار مەن شىعارماشىلىق ۇجىمدارى ەڭبەك ەتۋدە. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى ن.ءنۇسىپجانوۆ, گ.قادىربەكوۆا (فورتەپيانو), قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن ءارتىسى ع.نەسىپباەۆ (ورگان), قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ا.ايۋپوۆا (سكريپكا), حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى ە.قۇرماناەۆ (ۆيولونچەل), د.ەسىمحانوۆ, ءا.بەيسەنعاليەۆ, ج.ءسۇلەيمەنوۆالار (فورتەپيانو), وركەستر ديريجەرلەرى قر مادەنيەت قايراتكەرى يۋ.دوروحوۆسكي, م.امزە, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ا.بەلياكوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ب.دەمەۋوۆ, ت.جارتىباەۆ, ە.احمەدياروۆ, ا.ورازعاليەۆ, د.تىلەنديەۆالاردىڭ ەسىمدەرى ەرەكشە اتاپ وتۋگە لايىقتى.
مەرەيتويدا ۇلكەن ونەر ۇجىمىن قۇتتىقتاۋشىلار دا از بولمادى. مادەنيەت مينيسترلىگى ءمادەنيەت كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى روزا كارىپجانوۆا مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ نەگىزى سوناۋ 1935 جىلدان باستاۋ الاتىن ونەر شاڭىراعىن مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, ۇلتتىق مۋزىكا, كلاسسيكالىق ونەردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ۇجىمعا ىستىق لەبىزىن جەتكىزىپ, ءبىرقاتار ۇجىم مۇشەلەرىن «قر مادەنيەت قايراتكەرى» بەلگىسىمەن ماراپاتتادى.
الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى س.سەيدۋمانوۆ تا قالا اكىمىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزىپ, فيلارمونيا ورنالاسقان عيمارات الماتىداعى ەڭ كوركەم مادەنيەت ورىندارىنىڭ ءبىرى ەكەنىنە توقتالسا, ۆەنا قالاسى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى, دوكتور حايدار ساري قالا مەرى مەن اۆستريا مەملەكەتى مادەنيەت مينيسترىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن دا تابىستادى. «وسىدان جەتى جىل بۇرىن ءبىزدىڭ ارىپتەستىك ىنتىماقتاستىعىمىز باستالعان-دى. مۋزىكادا شەكارا جوق, ونىڭ ءتىلى ورتاق. ەكى قالانىڭ مادەني بايلانىسىن نىعايتۋدا بەرىك ىنتىماقتاستىقتا ەڭبەك ەتە بەرەمىز» دەدى شەتەلدىك مەيمان.
سونداي-اق, كەشتە الماتىداعى تەاتر, كونتسەرتتىك بىرلەستىكتەر ۇجىمدارى باسشىلارى, ءبىر توپ ونەر قايراتكەرلەرى اتىنان ءسوز العان م.اۋەزوۆ اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى ەسمۇحان وباەۆ: «ءبۇگىنگى كەشتە وسى شاڭىراقتى كوتەرىپ, ونىڭ وركەندەۋىنە, وسۋىنە قاتىسى بار ۇلى ونەردى ۇيىمداستىرۋشىلار, ۇلى ديريجەرلەر, ۇجىمدى كاسىبي دەڭگەيگە كوتەرگەن كەشەگى نۇراعاڭ, سيمفونيالىق وركەستردى 25 جىل باسقارعان تولەپبەرگەن ءابدىراشوۆ سياقتى ازاماتتار ەسكە ءتۇسىپ وتىر. ءماسەلەن, نۇراعاڭ بولماسا «وتىرار سازى» وركەسترى بولماس ەدى…» دەسە, قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ ءتورايىمى بالنۇر قىدىربەك: «جامبىل بابامىزدىڭ اتىن ارقالاپ, 75 جىل بويى تۋىن جوعارى كوتەرىپ ءجۇرگەن ۇجىمعا دەگەن قوشەمەتىمىز دە, قۇرمەتىمىز وتە زور. بۇل ءبارىمىزدىڭ تويىمىز» دەۋى ونەر ۇجىمىنا بەرىلگەن باعا دەپ بىلەمىز.
رەسپۋبليكالىق «اق وردا» قوزعالىسىنىڭ توراعاسى, «نۇر وتان» حدپ جاۋاپشى حاتشىسى قايرات ساتىبالدى كوپشىلىك قاۋىمدى 850 مىڭ پارتيا ءمۇشەلەرى اتىنان قۇتتىقتاپ, ءبۇگىندە مەملەكەتىمىز مادەنيەت سالاسىنا, ونىڭ وركەندەۋىنە قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن, «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدە وقىپ جاتقاندار اراسىندا مۋزىكا سالاسىندا دا جاستاردىڭ بارىن ايتا كەلىپ, الداعى ۋاقىتتا وسىنداي ونەر وردالارى ءوسىپ-وركەندەي بەرۋىنە تىلەكتەستىك ءبىلدىرىپ, ۇجىم باسشىسى قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن ءارتىسى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, پروفەسسور مۇقتار وتەۋوۆتىڭ يىعىنا ونەرسۇيەر قاۋىم اتىنان شاپان جاپتى.
رەسەيدىڭ مادەنيەت ءمينيسترى مەن رەسەي كومپوزيتورلار وداعىنىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزگەن جەرلەسىمىز, رەسەي مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى ۆ.افاناسەۆ ديريجەرلىك جاساپ, ۇرمەلى اسپاپتار وركەسترىمەن يۋ.ساۋلسكيدىڭ «جەكە ورىنداۋشىلار شەرۋىن» ورىنداۋى جينالعان قاۋىمدى ءبىر جەلپىندىرىپ تاستادى. سونداي-اق, مەرەيتوي يەلەرىن جوو باسشىلارى مەن وبلىستىق, اۋداندىق اكىمدىكتەر وكىلدەرى قۇتتىقتاپ جاتتى. كەشتە كيەلى شاڭىراقتا ۇزاق جىلدار ەڭبەك ەتكەن ارداگەرلەرگە دە قوشەمەت كورسەتىلىپ, سىي-سياپاتتار جاسالدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەنوۆ.
