ساۋالداردىڭ سالماعىن سارالاعان

دەپۋتاتتار ءۇشىن وڭىرلىك نەمەسە رەسپۋبليكالىق اۋماقتاعى پروبلەما­لار­دى شەشۋگە ىقپال ەتۋدىڭ باستى تەتىگى ساۋال جولداۋ بولىپ تابىلادى. وسى­لايشا حالىق قالاۋلىلارى شەشىمىن تاپپاي جاتقان تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى قوعام نازارىنا ۇسىنا وتىرىپ, وعان ۇكىمەت پەن ءتيىستى ورگانداردىڭ ارا­لاسۋىن سۇراپ جاتادى. ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان بىرقاتار سەناتورلاردىڭ ساۋالدارىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك. اسقار تۇراپباي ۇلى. سەناتتىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ءتور­اعا­سى بولات جىلقىشيەۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى لەڭگىر قالاسىنا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. سەناتور اتالعان قالاداعى وسىدان 50-60 جىل بۇرىن ىسكە قوسىلعان سۋ جۇيە­لەرىنىڭ ابدەن توزىعى جەتكەندىگىن كولدەنەڭ تارتا وتىرىپ, ۇكىمەت قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋ ءۇشىن بىلتىرعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 260 479 مىڭ تەڭگە بولگەندىگىن جەتكىزدى. ال بيىل وعان بارلىعى 54 262 مىڭ تەڭگە (رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 39 744 مىڭ تەڭگە, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 14 518 مىڭ تەڭگە) قاراستىرىلىپتى. الايدا, كوميتەت توراعاسى نىساننىڭ ماڭىزدىلىعى جانە بەكىتىلگەن سمەتالىق قۇنى 3 473 347,0 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىنىن ەسكەرە كەلە 2011 جىلعا بولىنگەن قارجى كولەمى جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن العا تارتتى. بۇل بولىنگەن قارجىلار قوردا­لانعان ماسەلەلەردى شەشپەيدى. جىلداعى بولىنەتىن قارجى كولەمى از بولعاندىقتان, نىسان ساقالدى قۇرىلىسقا اينالىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىك تە جوق ەمەس. بۇل ءوز كەزەگىندە قۇرىلىس قۇنىنىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلىپ سوعادى. نىسان قۇرىلىسى قۇنىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن سەناتور ۇكىمەت باسشىسىنان 2011 جىلعا 800,0 ميلليون تەڭگە بولىنۋىنە ىقپال جاساۋدى سۇرادى. ساۋالعا دەپۋتات ورىنباي راحمانبەرديەۆ تە قول قويىپتى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمانعازى اۋدا­نىن­داعى 12 ەلدى مەكەننىڭ 1430 ادامى قول قويعان حاتى تۇسكەندىگىن ءمالىم ەتكەن سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ ءوز ساۋالىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولدادى. وندا قيعاش وزەنىنەن كوكتەمگى بالىق اۋلاۋ ناۋقانىنا كەشىگىپ شىعۋ نەمەسە مۇلدەم شىعا الماي قالۋ ماسەلەسىنە الاڭداۋشىلىق بارلىعى ايتىلادى. 2009 جىلعى 12 تامىزدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ «بالىق رەسۋرستارىن جانە باسقا دا سۋ جانۋارلارىن پاي­دالانۋعا ارنالعان شەكتەۋلەر مەن تىيىم­داردى ەنگىزۋ تۋرالى» №454 بۇيرىعى شىعىپ, ول ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەلگەن. وسى بۇيرىقتا قيعاش وزەنى مەن ونىڭ قوسالقى سۋ توعاندارىندا, قيعاش وزەنىنىڭ ءتۇبىرلى سۋلارىندا بالىق اۋلاۋعا تىيىم سالۋ مەرزىمدەرى ناقتى كورسەتىلىپتى. ونىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى 1 ءساۋىر مەن 31 مامىر ارالىعىن قامتيدى. ەل ۇكىمەتى 2010 جىلى 28 جەلتوق­ساندا «بالىق شارۋاشىلىعى سۋ توعان­دارىندا بالىق جانە باسقا سۋ جانۋارلارىن اۋلاۋدىڭ 2011 جىلعا ارنالعان ليميتتەرىن بەكىتۋ تۋرالى» №1428 قاۋلىسىنا سايكەس قيعاش وزەنىندە اۋلاۋعا بولاتىن بالىقتىڭ 18 ءتۇرىنىڭ ليميتتەرى بەكىتىلگەن. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, رۇقسات بەرىلگەن بالىق تۇرلەرىنىڭ ىشىندە بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار جوق, سەبەبى, بۇل بالىق ءتۇرى قيعاش وزەنىنە كىرمەيدى. قالاي دەسەك تە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەرىنە وسى كەزگە دەيىن بالىق اۋلاۋ­عا رۇقسات قاعازدارى بەرىلمەي وتىر, دەيدى سارسەنباي قۇرمان ۇلى. قۇزىرەتتى ورىندار رۇقساتتىڭ بەرىلمەۋىن بالىق قورىن قورعاۋ, سونىڭ ىشىندە بەكىرە تۇقىمداس بالىقتى قور­عاۋمەن تۇسىندىرسە كەرەك. ونىڭ نەگىزسىز ەكەندىگىن دەپۋتات بىرقاتار سەبەپتەرمەن ءتۇسىن­دىرۋگە تىرىستى. بىرىنشىدەن, قيعاش وزەنىنە بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار شىقپايدى. ەكىنشىدەن, قيعاش وزەنى – رەسەي فەدەراتسياسىمەن ەكى ارانى ءبولىپ جاتقان وزەن. رەسەيدىڭ استراحان وبلىسىنىڭ بالىق اۋلايتىن شارۋاشى­لىقتارى 2011 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان باستاپ بالىق اۋلاۋعا رۇقسات العان. ەگەر قازاقستان بالىقشىلارى كورشىلەس رەسەي بالىقشى­لارىمەن ءبىر مەزگىلدە تارتىمعا تۇسپەسە, تابىسسىز قالادى. ءتىپتى, ءبىر اپتاعا كەشىگۋدىڭ ءوزى شارۋاشىلىقتارعا عانا ەمەس, مەملەكەتكە دە ەكونوميكالىق زيانىن تيگىزىپ, سول جەردەگى 10 مىڭنىڭ ۇستىندەگى ادام تىرشىلىك كوزىنەن ايىرىلىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەنىڭ ۋشىعۋىنا سوقتىرۋى مۇمكىن. دەپۋتات سەنات قاراۋىنا تۇسكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبا­سىنداعى بالىق اۋلاۋعا قاتىستى وزگەرىستەر قيعاش وزەنى ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلمايدى دەگەندى وتكىر قويدى. ويتكەنى, اتالعان زاڭدىق قۇجاتتىڭ قابىلدانۋى, ونىڭ قولدانىلۋى ۋاقىت السا, ال قيعاش وزەنى بويىنداعى تۇر­عىندار ءۇشىن ۋاقىت التىنعا باعالانىپ وتىر. سول ءۇشىن دەپۋتات مينيستردەن تەز ارادا اتالعان ماسەلەنى قاراپ, اۋىل شارۋاشى­لىعىنىڭ ماڭىزدى ءبىر سالاسى بولىپ تابىلاتىن بالىق اۋلاۋ ماسەلەسىن وڭ شەشىپ بەرۋدى سۇرايدى. بۇل جولعى ساۋالىن قۋانىش ايتاحانوۆ مەديتسينا سالاسىنا ارناپتى. سەناتور وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دارىگەرلە­رىنەن جانە قازاقستاننىڭ ەرىكتى كاسىپوداق كون­فەدەراتسياسىنان ەلىمىزدەگى ينفەكتسيو­نيست-دارىگەرلەردى الەۋمەتتىك قورعاۋعا ىقپال ەتۋدى سۇراعان ءوتىنىش-حاتتاردىڭ ءجيى ءتۇسىپ جات­قاندىعىن ءسوز ەتەدى. ويتكەنى, ۇكىمەتتىڭ «ازاماتتىق قىزمەتشىلەرگە, مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن ۇستالاتىن ۇيىم­داردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, قازىنالىق كاسىپ­ورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسى تۋرالى» 2007 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى №1400 قاۋلىسىنا سايكەس ينفەكتسيالىق اۋرۋحانالاردىڭ مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرىنە وتە قاۋىپتى ينفەكتسيالارمەن جۇمىس جاساعانى ءۇشىن بەرىلەتىن ۇستەمەاقى كولەمى بازالىق لاۋازىمدىق جالاقىلارىنىڭ 20 پايىزىن قۇراسا, تۋبەركۋلەزگە قارسى جۇمىس مەكەمەلەرىنىڭ مەديتسينالىق قىزمەت­كەر­لەرىنە بەرىلەتىن ۇستەمەاقى 220 پايىز قۇرايدى ەكەن. سوندىقتان ولار وزدەرىنىڭ ۇستەماقىلارىن كوتەرۋگە ىقپال ەتۋدى سۇراعان. قۋانىش ايتاحان ۇلى ءوز ساۋالىندا الەمدەگى جاعىمسىز ەپيدەميولوگيالىق جاع­داي مەن جاڭا ينفەكتسيالاردىڭ پايدا بولۋى ينفەكتسيالىق اۋرۋحانالاردىڭ جۇعۋ قاۋىپىن تۋدىرىپ وتىرعاندىعىن باستى مىسال رەتىندە كەلتىرەدى. اتالعان سالا قىزمەتكەرلەرى كۇندەلىكتى جۇمىسىندا ادام دەنساۋلىعىنا وتە قاۋىپتى اۋرۋلارمەن (كونگو-قىرىم گەم­موروگيالىق قىزباسى, بەزگەك, كۇيدىرگى, تىرىسقاق, وبا, ۆيرۋستى گەپاتيتتەر) جۇمىس جاسايدى. سوندىقتان دا ۇكىمەت باسشىسىنان وسى ماسەلەگە ىقپال ەتۋىن سۇراپتى. رەسپۋبليكا حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارت­تىرۋدا كۇنى-ءتۇنى قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ينفەكتسيالىق اۋرۋحانالاردىڭ مەديتسينالىق قىمەتكەرلەرىنە وتە قاۋىپتى ينفەكتسيالارمەن جۇمىس جاساۋ جاعدايىنا بايلانىستى بازالىق لاۋازىمدىق جالاقىلارىنا قوسىلا­تىن ۇستەمەاقى مولشەرىن كوتەرۋگە ىقپال ەتۋىڭىزدى سۇرايمىن, دەگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا. وسى رەتتە سەناتوردىڭ بۇل ۋاجىمەن كەلىسپەۋ مۇمكىن ەمەس.