اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگى – دەموكراتيانىڭ ءبىر كورىنىسى

اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىندە پارلامەنت ءماجىلىسى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. باسقوسۋ «اقپاراتقا قول جەتكىزۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىنا ارنالدى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, مەملە­كەت­تىك ورگاندار مەن قوعامدىق ۇيىم­داردىڭ جانە بۇقارالىق اقپا­رات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىس­قان وتىرىستى پارلامەنت ءماجى­لىسى حالىقارالىق ىستەر, قورعا­نىس جانە قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ اشىپ, كىرىسپە ءسوز سويلەدى. – بۇگىن ءبىز كوميتەتتىڭ كوشپەلى وتىرىسىن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىندە وتكىزىپ وتىرمىز. ماقساتىمىز – وسىدان ءبىر جىل بۇرىن قابىلدانعان «اق­پاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋرالى» زاڭنىڭ ورىندالۋ بارىسىن تالقىلاۋ. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, وسى زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا ءبىزدىڭ كوميتەت باستاماشىلىق جاساعان-دى. ول ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفور­ما­سى اياسىندا قابىلدانعان بولاتىن, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ. ودان ءارى ول بۇگىنگى قاراستى­رىلىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ قوعا­مىمىز ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. – اتالعان زاڭ قوعامىمىزدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇل زاڭ­دى دايىنداۋ بارىسىندا مەملە­كەتتىك ورگاندار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, بۇقارالىق اقپارات قۇ­رالدارى وكىلدەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى قاپەرگە الىنىپ, بارىنشا ىجداھاتتىلىق تانىتىلدى. حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە دە نازار اۋدارىلدى. وسىلايشا قابىلدانعان بۇل زاڭ وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار تاراپىنان دا لايىقتى باعاسىن الدى. ءتىپتى, اقپاراتتىق قوعام ماسەلەلەرىن قاراستىراتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى فورۋمدا دا /The World Summit on the Information Society/ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋرالى» زاڭى جوعارى باعالانىپ, ونىڭ ۋاقىت تالابىنا سايكەستىگى, جاڭاشىلدىعى جانە باسقا دا ەرەكشەلىكتەرى اتاپ وتىلگەن بولاتىن. ءبىزدىڭ وسى زاڭ 2016 جىلدىڭ مامىرىندا اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى بارلىق جوبالارعا ارنالعان كونكۋرستا ءبىرىنشى ورىن الدى. وسى فورۋمدا, سونداي-اق, قازاقستاندا ازاماتتاردىڭ اقپاراتقا قول جەت­كىزۋىنە مەيلىنشە جاقسى جاعداي جاسالىپ وتىرعانى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اشىقتىعى ايتىلدى, – دەدى كوميتەت توراعاسى. بۇدان كەيىنگى ءسوز اقپارات ءجا­نە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆقا بەرىلدى. مي­نيستر ءبىرىنشى كەزەكتە بۇگىنگى تال­قىلانىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىنە ەكپىن بەرە وتىرىپ, قازىرگى تاڭدا ناقتى قولعا الىنعان ىستەرگە توقتالدى. – جالپى, ازاماتتاردى اقپا­رات­پەن قامتاماسىز ەتۋ – ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ نەگىزگى مىندەتى. «اق­پاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا شاما­مەن 1 جىلعا جۋىقتادى. بۇگىن ءبىز­گە جۇمىستارىمىزدىڭ ارالىق ناتيجەسىن انىقتاۋ ماڭىزدى. زاڭ­دى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك بازا قۇرۋ جۇمىستارى اياقتالدى, – دەدى مينيستر. بۇدان بولەك, د.اباەۆ وسى جىلدىڭ مامىر ايىن­دا وتكەن ۇلتتىق كوميسسيا جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىندا ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار تاراپى­نان ءوز وكىلدەرىنىڭ اقپاراتقا قول­جەتىمدىلىك ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ قۇرامىنا كىرۋى تۋرالى ۇسىنىس بولعانىن جەتكىزدى. – ءبىز بيىلعى قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا اقپاراتقا قول­جەتىمدىلىك ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ جاڭا قۇرامىن بەكىتتىك. ونىڭ قۇرامىنا اتال­عان ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كىردى. ءبىز كوميسسيا قۇرۋداعى بۇل جۇ­مىس­تاردىڭ سوزىلىپ كەتكەندىگىن تۇسىنەمىز. بىراق, ول اقپارات جانە كوم­مۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىن قۇرۋعا بايلانىستى بىرقاتار رەسىم­دىك ماسەلەلەردى شەشۋگە بايلانىستى بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا بارلىعى شەشىمىن تاپتى. اتالعان كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى 15 قاراشاعا بەلگىلەنىپ وتىر, – دەدى داۋرەن اباەۆ. سونىمەن قاتار, سپيكەر زاڭ نورمالارىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ ماق­ساتىندا ءتيىستى شارالار اتقا­رىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. – حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ەلىمىزدەگى وكىلدىكتەرى بىرلەسىپ قازاقستان وڭىرلەرىندە سەمينارلار وتكىزىلۋدە. وعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى بەلسەنە قاتىسۋدا. بۇگىنگە دەيىن شىمكەنت, پەتروپاۆل, قاراعاندى, كوكشەتاۋ, الماتى, اقتاۋ جانە ورال قالالارىندا سەمينارلار ۇيىمداستىرىلدى, – دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار, سپيكەر بۇل سەمينارلاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىق اقپاراتتى قالاي الۋ, قالاي پايدالانۋ كەرەكتىگىن ءبىلۋى ءتيىس. بۇعان قوسا, داۋرەن اباەۆ ورتا­لىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىنا زاڭعا سايكەس مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق, ول ۇستىمىزدەگى جىلعى قازان ايىندا جۇرگىزىلگەن سوڭعى مونيتورينگ ناتيجەسىندە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارا­سىنان – ەنەرگەتيكا مينيستر­لىگى, ادىلەت مينيسترلىگى, ينۆەس­تيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ مينيسترلىگى سايتتارى, ال جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ ءىشى­نەن شىعىس قازاقستان, ءوڭتۇس­تىك قازاقستان, الماتى وبلىس­تارىنىڭ سايتتارى اناعۇرلىم جاقسى دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتىپ بەرگەنىن ايتتى. ءمينيستردىڭ ءسوزى­نە قاراعاندا, بيىلعى ساۋىردە ءجۇر­گى­زىلگەن ءبىرىنشى مونيتورينگ ءناتي­جە­لەرىمەن سالىستىرعاندا, مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىنىڭ جۇمىستارىندا ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالعان. ودان ءارى مينيستر ينتەرنەت جەلىلەرىنە تالقىلاۋعا شىعا­رىلعان زاڭ جوبالارى مەن وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە ەل تۇرعىندارىنىڭ پىكىر ءبىلدىرۋى تومەن دەڭگەيدە ەكەنىنە نازار اۋداردى. – اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى «اشىق ۇكىمەت» ينتەرنەت-پورتالىن تەحني­كالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ جانە ونىڭ جۇمىسىن جولعا قويۋ باعىتىندا كەڭ اۋقىمدى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. قازىرگى تاڭدا «اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىق­تىق اكتىلەر» ينتەرنەت-پورتا­لىندا ورنالاستىرعان نورما­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر, ونىڭ ىشىندە زاڭ جوبالارى مەن مەملە­كەتتىك قىزمەتتەر ستاندارتتارى سانى 4 مىڭنان اسادى. ولارعا قاتىستى 120-دان استام عانا پىكىر بىلدىرىلگەن, – دەدى مينيستر. وسىعان وراي د.اباەۆ 4 مىڭنان استام جوباعا نەبارى 120 عانا ءپى­كىردىڭ جازىلۋى تىم ازدىق ەتە­تىندىگىن جەتكىزدى. – قازىر ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىنا نەبارى 9 عانا پىكىر جازىلعان. مۇنىڭ سەبەپتەرىن قاراستىراتىن بولامىز, – دەدى مينيستر. سونداي-اق, داۋرەن اباەۆ بيىلعى 9 ايدىڭ قورى­تىن­دىسىندا بيۋدجەتتىك باعدارلا­مالاردىڭ اكىمشىلەرى «اشىق بيۋد­جەت» پورتالىنا 3 867 بيۋدجەت­تىك باعدارلامالار جوباسىن ور­نا­لاستىرعانىن, ونىڭ ىشىندە بۇگىن­گى كۇنى 365 جوبا اجەپتاۋىر تال­قىلانۋ ۇستىندە ەكەنىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, مينيستر بيىل­عى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قازاق­ستاندا «مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ» پورتالى ىسكە قوسىلاتىنىن ايتتى. – جىل سوڭىنا دەيىن «اشىق ۇكىمەت» جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا «مەملەكەتتىك ورگاندار قىز­مەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ» پورتالى ىسكە قوسىلاتىن بولادى, وندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىز­مەتىن باعالاۋ قورىتىندىلارى تۋرالى اقپارات, اۋماقتاردىڭ سترا­تە­گيالىق جوسپارلارى ورنالاستىرىلادى. سونداي-اق, ءبىز مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن كوپشىلىكپەن تالقىلاۋدى دا جوس­پارلاپ وتىرمىز, – دەدى د.اباەۆ. سونداي-اق, مينيستر 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ القا جانە اشىق وتىرىستارىنىڭ ونلاين-كورسەتىلىمىن مىندەتتى وتكىزۋ تۋرالى زاڭ تالابى كۇشىنە ەنەتىنىن مالىمدەدى. – ۇكىمەت وتىرىستارى ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلىپ جۇرگەنىن بىلەسىزدەر. ءبىز باسقا دا مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ تىكەلەي ەفيرگە شىعۋعا دايىندىعى تۋرالى اقپارات جيناپ ءارى وسى باعىتتاعى ءتۇسىندىرۋ جۇمى­سىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل جۇمىستىڭ ناتيجەلەرى اقپا­راتقا قول جەتكىزۋ ماسەلەلەرى ءجو­نىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا ۇسىنىلادى, – دەدى سپيكەر. بۇدان كەيىن «ۇلتتىق اقپارات­تىق تەحنولوگيالار» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى اباي دۇيسەنوۆ «اشىق ۇكىمەت ينتەرنەت-پورتال­دارىنىڭ دامۋى تۋرالى», ەۋ­رازيالىق ىقپالداستىق ينستي­تۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات ءتۇسىپوۆا «اقپاراتقا قول­جەتىمدىلىك زاڭناماسى موني­تو­رينگىنىڭ ناتيجەسى تۋرالى», ورتالىق ازيا بويىنشا كوممەر­تسيالىق ەمەس قۇقىقتىق حالىق­ارالىق ورتالىعى قۇقىقتىق ورتانى جەتىلدىرۋ باعدارلاماسىنىڭ باسشىسى گۇلميرا كۋجۋكەەۆا «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋرا­لى» زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا ءبىر جىل: ماسەلەلەر, ۇردىستەر, ۇسى­نىمدار», «قازاقستان-2050» جال­پىۇلتتىق قوزعالىسىنىڭ مۇشەسى, «اشىق ۇكىمەت» باعىتى­نىڭ باسشىسى ەرسايىن وسپانوۆ «اق­پاراتتىق جۇيەگە قول جەت­كى­زۋدى ودان ءارى جەتىلدىرۋ» تاقى­رىپتارىندا ءسوز سويلەدى. ولاردىڭ سوزدەرىنە قاراعاندا, حالىققا اقپاراتتىڭ قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار بارشىلىق, دەگەنمەن, بۇل باعىتتا ءالى دە بولسا كوپتەگەن شارالار قولعا الىنۋى ءتيىس. جيىن سوڭىنا قاراي وتىرىس­تا قارالعان نەگىزگى تاقىرىپ توڭىرەگىندە پىكىر الماسۋلار بولدى. قاتىسۋشىلار قاراپايىم جۇرتشىلىقتىڭ اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستارعا قاتىستى ءوز وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ولاردىڭ تاراپىنان بىرقاتار سىني ەسكەرتپەلەر دە ايتىلدى. بۇل ەسكەرتپەلەر الداعى ۋاقىتتا قاپەرگە الىناتىن بولدى. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»