قازاقستان – قازاقستاندىقتار ءۇشىن

كەشە الماتىدا ءوزىنىڭ پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەرلىگىن قول­داۋ جونىندەگى قازاقستان پات­ريوتتارى پارتياسىنىڭ ساي­لاۋالدى شتابىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات عاني قاسى­موۆ­تىڭ ساياسي تۇعىرناماسى كوپشى­لىككە جاريا ەتىلىپ, تا­نىس­تىرىلدى. ع.قاسىموۆ اۋەلى ءوز كاندي­دا­تۋ­راسىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتتىگىنە ۇسىنىپ وتىرعان قازاق­ستان­نىڭ پاتريوتتار پارتياسى سوڭعى 12 جىلدا بىردە-ءبىر رەت حالىقتىڭ ءۇمىتى مەن ارمانىن الداماعانىن اتاپ ءوتتى. ودان ءارى وتكەن زا­مان­نىڭ دانالارىنىڭ ءبىرىنىڭ: «تاق ءۇشىن كۇرەس – ەل ءۇشىن بۇرىن جا­سالماعان جاقسىلىقتاردى جا­ساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءىس», دەگەن قاناتتى ءسوزىن ەسكە سالا كەلە, ەلىمىزدىڭ قازىرگى كەزەڭدەگى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ تۇعىرناماسىن بايانداپ بەردى. ۇمىتكەر ساياسي جۇيەنى جاڭار­تۋ­دىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. وسى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا 9 ساياسي پارتيانىڭ ۇشەۋى عانا قا­تى­سىپ وتىرعاندىعىنا الاڭداۋ­شى­لىق ءبىلدىردى. ءسويتىپ, ءوزى پرەزيدەنت بولا قالعان جاعدايدا ءجۇ­زە­گە اسىراتىن ۇستانىمدارىن جۇيە­لەپ ايتتى. سونىڭ ىشىندە, رەسمي تىركەلگەن بارلىق ساياسي پارتيالار پارلامەنتكە ەنەتىن بولادى دەپ سەندىردى. پارتيالاردىڭ پارلامەنتكە وتۋىنە 7 پايىزدىق توس­قاۋىل زاڭمەن تومەندەتىلمەك. ودان ءارى ع.قاسىموۆ زاڭ شى­عارۋشى بيلىك تارماقتارىنا دا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەتتىگىنە توق­تال­دى. بۇل ورايدا پرەزيدەنت پەن پارلامەنت اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتى جويۋ ءۇشىن ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى ەنگىزىلەدى, ول اۆ­تو­ماتتى تۇردە سەنات توراعاسى بو­لادى, پارلامەنت ۇكىمەتتى تا­عايىندايدى جانە شەتتەتەدى, ۇكى­مەتتىڭ بيۋدجەتتەرى مەن ەسەپتەرىن بەكىتەتىن بولادى دەپ مالىمدەدى. ۇمىتكەر اتقارۋشى بيلىك جۇيەسىن ءالى دە بولسا جەتىلدىرۋ قاجەت­تىگىنە نازار اۋدارىپ, اكىمشىلىك رەفورمالاردىڭ جەرىنە جەتكىزىلمەۋىن جويامىن دەپ اتاپ كورسەتتى. ودان ءارى ۇلتتىق كومپانيالار مەن حولدينگتەردىڭ, مەملەكەتتىك قورلاردىڭ, دامۋ ينستيتۋت­تا­رى­نىڭ قىزمەتتەرىنە تولىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلەتىندىگىن, بارلىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن كومپانيالار مەن حول­دينگتەر مەملەكەتتىك قوردان العان قارجىلارىن بيۋدجەتكە قاي­تارا­تىندىعىن جانە وزدەرى باسەكە­لەستىككە تۇسەتىندىگىن قاداپ ايتتى. تۇعىرنامادا شەتەلدىك جۇمىس بەرۋشىلەرگە قاتاڭ تالاپ قويا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق باعدارلاماسى جالعاسىن تاباتىن­دىعى كورسەتىلگەن. سىرتقى ساياسات سالاسىندا بۇرىنعى قابىلدانعان حالىقارالىق مىندەتتەر ورىن­دالا بەرمەك. ۇمىتكەر استانادا وسى سالا بويىنشا ماماندار دايار­لايتىن مەملەكەتتىك ورتا­لىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىن اشپاق. گەندەرلىك ساياسات تا باستى ماسەلە بولىپ قالا بەرمەك. ايەل­دەردىڭ 55 جاستا زەينەتكە شىعۋ قۇقىن قايتارۋ جونىندە دە ۋادە ەتىلدى. ەكونوميكالىق رەفورما­نىڭ اقشالاي-قارجى, نەسيە, بيۋد­جەت, وندىرىستىك جانە اۋىل­شا­رۋا­شىلىق ساياساتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلمەك. نەگىزگى باسىمدىقتار قاراپايىم حالىقتىڭ مۇددەسىنە ارنالادى دەلىندى. قۇپيا جاع­دايدا ماسقارالىقپەن جۇرگى­زى­لە­تىن دەۆالۆاتسيالاۋلارعا ارنايى زاڭدارمەن تىيىم سالىنا­تىن­دىعى مالىمدەلدى. سونداي-اق ۇلتتىق قورداعى قارجىلاردىڭ پايدالانىلۋىن با­قىلاۋ, بۇل جاعدايدى پار­لا­مەنت­تىڭ قۇزىرىنا جاتقىزۋ, مۇ­نايدان تۇسكەن پايدانىڭ جار­تى­سىن ءبىلىم, مەديتسينا, عىلىم, يننوۆاتسيانى وركەندەتۋگە باعىت­تاۋ, زەينەتاقى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جالاقىسىن كەمىندە 2 ەسە وسىرۋگە جۇمساۋ ۇسى­نىلدى. تابيعي رەسۋرستار – حا­لىق بايلىعى, ولار قوعام كادە­سىنە جۇمسالۋى قاجەت. قازاق­ستاندىق كومپانيالاردىڭ قارجى­سى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. سونىمەن بىرگە, تۇعىرنامادا جالپى ەل بوي­ىنشا شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەرلىكتىڭ ناتيجەلى دامۋىنا بار­لىق جاعداي جاساۋ كوزدەلدى. سا­لىق سالۋ جۇيەسىن جانە سالىقتىق ەسەپ بەرۋدى قىسقارتۋ بۇل وراي­داعى العاشقى قادام بولماق. ع.قاسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, ول مەملەكەت باسىنا كەلگەن جاعداي­دا قازىر جۇرگىزىلىپ جاتقان الەۋ­مەتتىك ساياسات تۇبەگەيلى وزگەرەتىن بولادى. ءال-اۋقاتى تومەندەر, ءمۇ­گەدەكتەر, زەينەتكەرلەر مەن ارداگەرلەر لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ جاع­دايلارىمەن جانە قارجىلىق ءتو­لەمدەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ارنايى جاردەماقىلار مەن زەي­نەتاقىلار قايتادان قارالادى. «ار­داگەرلەر تۋرالى» زاڭ قا­بىل­دانىپ, وندا سوعىسقا قاتى­سۋ­شى­لاردى كوممۋنالدىق تولەم­دەر­دەن بوساتۋ, قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ جانە تەگىن مەدي­تسي­نا­لىق ءجار­دەم الۋ ماسەلەسى قا­راستى­رىلادى. ودان ءارى پرەزيدەنتتىكتەن ءۇم­ىتكەر: «جاس وتباسىلاردى ارزان ءارى ساپالى تۇرعىن ۇيمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ باعدارلاماسىن, سون­داي-اق ۇز­اق مەرزىمدى 10 جىلعا ارنالعان, قاراجات كوزى انىق­تال­عان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قابىلداي­مىن. ۇزاق مەرزىمدى جەڭىلدەتىلگەن پايىزبەن تۇرعىن ءۇي سالۋ ماسە­لەسىن قالپىنا كەلتىرەمىن. مەملەكەتتىك قۇرىلىس كوم­پانيالارى قۇرىلىپ, الەۋمەتتىك تەگىن تۇرعىن ءۇي جاپپاي سا­لى­ناتىن بولادى. بار­لىق جەكە تۇرعىن قۇرىلىس سا­لۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەرگە جەر تەلىمدەرىن تەگىن بەرۋ تاجىريبەسىن ەن­گىزىپ, ولاردى قىمبات ەمەس قۇ­رىلىس ماتەريال­دارىمەن قامتا­ما­سىز ەتەمىز», دەپ ءمالىم ەتتى. سونىمەن قاتار, ەلدىڭ ءوڭىر­لەرىن يگەرۋدىڭ جاڭا تۇجىرىم­داماسى ازىرلەنىپ ەنگىزىلمەك. شەك­­ارالىق اۋماقتاردى يگەرۋ ماق­­ساتىندا ەلىمىزدىڭ ازا­مات­تا­رىنا شەكارا ماڭىندا جەڭىلدىك نە­سيە بەرۋ جانە الەۋمەتتىك شارت­­تار نەگىزىندە قايتارىمسىز جەر تەلىمدەرىن بەرۋ ۇسىنىلدى. اۋىلدىق جەرلەردە شاعىن نەسيەلەندىرۋ كولەمى ايتارلىقتاي ۇل­عايتىلماق. ءوندىرىس قۇرالدارى بىرلەسكەن جەكەمەنشىكتە بولعان ۇجىمدىق فورماتتىڭ قالپىنا كەلتىرىلۋى ويلاستىرىلماق. اۋىل تۇرعىندارىن نەسيەلەۋدى جەڭىل­دە­تۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك «قاز­اگروبانك» اشىلماق. ودان ءارى مادەنيەت, ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, ادامداردىڭ رۋحاني ءومىرى مەملەكەتتىڭ باستى نازارىندا بو­لۋى كەرەكتىگى زەردەلەندى. ع.قا­سى­موۆ ءتىل ماسەلەسىنە دەگەن ءوزىنىڭ ەرەكشە ءىلتيپاتىن بىلدىرە كەلە, ەلى­مىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنى ءۇشىن قازاق ءتىلىن ءبىلۋ قاجەتتىلىك بو­لا­تىنداي بارلىق جاعداي جاسالادى, ەلىمىزدىڭ بارلىق ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلگەندەرى ءۇشىن ءۇش دەڭگەيلى تولەماقى جۇيەسىن ەنگىزەمىن, دەدى. پرەزيدەنت بولعان جاعدايدا ءوز جارلىعىمەن قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك اكادەمياسىن قۇراتىندىعىن, سونىمەن بىرگە, «انا ءتىلى» اتتى مەملەكەتتىك مەرەكە بەلگىلەنەتىنىن جاريا ەتتى. ەل پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات ءوز تۇعىرناماسىنا «دەموكراتيالى قازاقستان – بارلىق قازاقستان­دىق­تار ءۇشىن» دەگەن ۇلتتىق يدەيا­نى وزەك ەتىپ الىپتى. «مەن ءوز باعدارلامامدى قالاي ىسكە اسىرۋ كەرەكتىگىن بىلەمىن, ماعان سەنىم ارتساڭىزدار, بارلىق كوكەيكەستى پروبلەمالاردى شەشۋگە كۇش-قۋاتىمدى ايانباي جۇمساۋعا ءازىر­مىن», دەپ تۇيىندەدى ول ءوز ءسوزىن. قورعانبەك امانجول. الماتى.