جۇرەكتەگى نۇر

ۇستازعا حات ۋاقىت دەگەن قانداي ۇشقىر ەدى, قادىرلى ۇستاز – رافيكا بەكەنقىزى! كۇنى كەشە سياقتى ەدى, ەندى مەن دە الپىستان اسىپ, توقسانعا كەلگەن ۇستازىما شاكىرتتىك سەزىممەن, ريزا كوڭىلمەن حات جازىپ وتىرمىن. ءدال وسى ءسات لەنين وردەندى ۇستازىم, مارقۇم ءاليا دۇيسەنوۆانىڭ جارقىن ءجۇزى كوز الدىمدا تۇر. توقسانعا كەلگەندە ول كىسىگە دە قازاق راديوسىنان شاكىرتتىك كوڭىل-كۇيىمدى ءبىلدىرىپ, راديو-حات جازىپ ەدىم. ەندى سىزگە دە ۇلتىمىزدىڭ ءۇنى «ەگەمەن» ارقىلى كوزدەن دە, كوڭىلدەن دە كەتپەيتىن ساتتەر تۋرالى سىر تولعاماقپىن. 1964 جىلدىڭ كۇزى ەدى. الماتى قالاسىنداعى №12 قازاق ورتا مەكتەبىنە اۋىلدان جاڭا اۋىسىپ كەلگەن ەدىم. سوندا ءسىز «ءتىل – تىرەك, ۇشقىر جۇرەك, كۇشتى بىلەك جاس جىگىتتى شىڭدايدى, سپورتىڭنان دا قال­ما, بىراق ءبىلىمىڭدى اڭدا» دەپ ماڭدايىمنان سيپاپ ەدىڭىز. ءسىزدىڭ سول جىلى الاقانىڭىزدىڭ تابىن ءالى كۇنگە سەزىنگەندەيمىن. كەيدە فوتوسۋرەتتەردى اقتارىس­تى­­رىپ وتىرىپ, مەكتەبىمىزدەگى ايتۋ­لى وقيعالاردىڭ كورىنىستەرىن كورىپ, ۇس­تاز­دارىمدى ەسكە الامىن. جا­قىن­­دا تەل­ەديدارعا شىعىپ, اتاقتى ۇس­تاز ءدا­مە­لى دانياروۆامەن بىرگە با­لا ءتار­بيە­سى, وتباسىنىڭ ءرولى تۋرالى كەلەلى اڭگىمەگە قاتىستىم. سوندا ءسىز تۋرالى دا ءوز پىكىرىمىزدى ايتۋعا تىرىستىق. رافيكا نۇرتازينا كىم؟! ۋاقىت الماسادى, شاكىرتتەر وزگەرەدى. بۇل زاڭ­دى. بىراق قازاق پەداگوگيكا­سى­نىڭ تاريحىنا ەسىمى التىن ارىپپەن جازىل­عان ادامنىڭ ۇستازدىق جولى, ابىروي­لى ەڭبەگى ۇمىتىلار ما؟! سوندىقتان دا ءسىز, قادىرلى رافيكا بەكەنقىزى, مىڭ­داعان شاكىرتتەردىڭ جۇرەگىنە نۇر قۇيدىڭىز, ءومىر جولىن ايقىنداۋعا باعىت-باعدار سىلتەدىڭىز, ءوزىڭىزدىڭ ءىزباسار شاكىرتتەرىڭىزدى تاربيەلەدىڭىز. قاراپايىم ۇستازدان ءىرى قوعام قايرات­كەرى دارەجەسىنە كوتەرىلدىڭىز. ءما­سەلەن, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتان­دى­ڭىز, قازاقستاننىڭ حالىق اعارتۋ جۇيەسىنىڭ وزاتى, الماتى قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن اتاقتاردىڭ ارقايسىسىنىڭ كوتەرەر جۇگى دە, ايتار سىرى دا مول. بۇگىنگە دەيىن قازاقتىڭ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەرىنىڭ ۇلگىسى بولىپ كەلە جاتقان №12 قازاق ورتا مەكتەبىن باسقاردىڭىز. ۇستازدىق جۇرەك, انالىق ماحاببات ءسىزدى اركەز ىزدەنۋگە باستادى. سوندىق­تان دا پەداگوگيكا سالاسىنا دەن قوي­دى­ڭىز. الماتىداعى №12 قازاق ورتا مەكتەبى ءسىز باسقارىپ ءجۇر­گەن كەزەڭدە اتى تانىلىپ, بۇكىلوداق­تىق ماراپات­تارعا يە بولدى. وسى كەزەڭدەردە ءسىز­دىڭ قوعامدىق قىز­مەتىڭىز دە جارقىراپ كورىندى. ءتورت مارتە الماتى قالاسى­نىڭ دەپۋتاتى اتاندىڭىز. بۇكىلوداق­تىق مۇعالىم­دەر سەزىنە دەلەگات بول­دىڭىز. مۇ­نىڭ ءبارى ءسىزدىڭ وي-جۇيە­ڭىزدىڭ ءوسىپ قانا قويماي, قازاق مەك­تەبىنىڭ باسە­كەلى ورتاعا لايىقتى ءبىلىم ورداسىنا اينالۋىنا جول اشتى. سون­دىقتان دا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءسىز جاز­عان «قى­زىقتى گرامماتيكا». «فونەتيكا», «قىزىقتى گرامماتيكا. مور­فو­لوگيا», «قىزىقتى گرامماتيكا. سين­تاكسيس» اتتى ءۇش كىتابىڭىز عا­لىم پەداگوگتاردىڭ عانا ەمەس, وقۋ­شى­لار­دىڭ دا, اتا-انالاردىڭ دا قى­زى­عۋ­شى­لىعىن تۋعىزعان عىلىمي-كوپشى­لىك كىتاپقا اينالدى. بۇرىن-سوڭ­دى مۇنداي تانىمدىق كىتاپتار قازاق­ستان مەكتەپتەرىندە مۇلدە بول­عان ەمەس. وسىنداي ساتتەردە «مىناۋ كىم؟ بۇل نە؟» اتتى ەنتسيكلوپەديا جارىق كوردى. ءسىز وسى باسىلىمنىڭ القا مۇشەسى اتاندىڭىز. ديداكتيكا­لىق ماقالالاردى بىرىكتىرىپ, تولىق­قاندى «قىزىقتى گرامماتيكا» جەكە كىتاپ بولىپ جاريالاندى. قوعامدىق وي-سانا جاڭا وسكە­لەڭ ۇرپاقتىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشتى. سوندىقتان دا ءسىز مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ ماقساتىندا قازاق راديو­سىن­دا ارنايى ساباق جۇرگىزدىڭىز. وسىلاي 12 اۋديوتاسپادان تۇراتىن «قازاقشا سويلەيمىز» اتتى جيىن­تىق وقۋلىق جاريالاندى. ءسىز مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبە­سىن كوتەرۋ ماقساتىندا ءبىرشاما جاڭا ۇستانىمدار ايتىپ قانا قوي­ماي, ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا كۇش سالدىڭىز. «قىزمەت ەتۋ سالاسى قا­رىم-قاتىناسىنا ارنالعان ءتىلاشار» اتتى اۆتورلىق كىتاپشا سول كەزەڭنىڭ سۇرانىستارىنا جاۋاپ بەردى. 1998 جىلى سوروس-قازاقستان قو­رى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگىنىڭ «باسقا تىلدەردە ءسوي­لەۋ­شى­لەر­گە ارنالعان قازاق ءتىلى» كون­كۋرسى اياسىن­دا «ميراستىڭ كى­تا­بى» اتتى گرانت­پەن شىققان ەڭبەك ءسىزدىڭ ءوزىڭىز­دىڭ ءشا­كىرتى­ڭىز ل.اس­قارمەن بىرگە جا­زىلۋى ەرەكشە ءۇر­دىس بولدى. بۇل الەم­دى تانۋ ءۇستىن­دەگى بالانىڭ قيا­لىن وزدىرا­تىن, سىزبالار ارقىلى الەمدى «تاني­تىن», ولەڭدەر, جاڭىلت­پاش­تار, جۇم­باقتار ارقىلى قيالدى كەڭى­تەتىن تىڭ ىزدەنىستەر بولدى. بۇل اتا-انالار, پەداگوگتار تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاپتى. ءسىز ءوزىڭىزدىڭ جاس شاكىرتتەرىڭىز­دى قاسىڭىزعا توپتاستىرىپ, جيناق­تاعان تاجىريبەلەرىڭىزدى ءبولىسىپ, ءتيىستى وقۋ-قۇرالدارىمەن, عىلىمي باسىلىم­دار­مەن تانىستىرىپ, بىرنەشە كىتاپتار جازدىڭىز. ماسەلەن, «ناۋرىز», «قۇر­بان ايت», «دۇنيەگە ءسابي كەلدى», «ورا­زا ايت», «رامازان ايى» اتتى سى­نىپتاردان تىس وقۋعا ارنالعان كىتاپشالار توپتاماسى ەرەكشە مانگە يە. ۇنەمى وي, ۇنەمى ىزدەنىس, ۇنەمى تانۋ ۇستىندە جۇرەتىن سىزدەي ۇستاز بار كەزدە شاكىرت تە ءبىلىمپاز, شاكىرت تە ىزدەنگىش بولاتىنى انىق. كەشە عانا دۇنيەدەن وتكەن, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ اعامىز ءسىزدى ورىس, ۋكراين جۇرتىنىڭ لەۆ تولستوي, ۋشينسكي, ماكارەنكو, سۋحوملينسكي, قازاقتىڭ ىبىراي ال­تىن­سارين, سپانديار كوبەي, قۇ­ماش نۇرعاليەۆ سياقتى اتاقتى پەدا­گوگ­تارىنىڭ قاتارىنا قوسىپ, «ۇستاز-قايراتكەر, قوعامنىڭ بيىك باسپال­داعىنا كوتەرىلگەن انالاردىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە وسى – رافيكا بەكەنقىزى» دەپ ەدى. راسىندا, ءسىز ۇلتتىق ءتار­بيەنىڭ مايەگىنە اينالعان, جۇرەگىندە نۇرى بار, حالقىنىڭ سىرى بار, اقىل-ويدىڭ ارداقتىسى بولىپ قالا بەرەسىز. ءسىز جاققان شىراق سونبەيدى... ءۋاليحان قاليجان, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.