قوعامدىق كەلىسىم جانە جالپىۇلتتىق بىرلىك

كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىن نىعايتادى كەشە ەلوردادا «قازىرگى زامان دىلىندەگى ەتنوستىلىق جانە كونفەسسيالىق ءادىسناما مەن ونىڭ زەرتتەۋ ماسەلەلەرى» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك سەمينار ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى زەرتتەۋ ورتالىعى ۇيىمداستىرعان بۇل ءىس-شارانىڭ ماقساتى – قوعامدىق كەلىسىم, جالپىۇلتتىق بىرلىك, ەتنوس­ارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتى­ناس­تار سالاسىنداعى زەرتتەۋ قىزمەتىن ءادىسنا­مالىق, عىلىمي-ادىستەمەلىك, سونداي-اق, كادرلىق جاعىنان قامتا­ماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋ. سەميناردىڭ اشىلۋىندا قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ رەكتورى فاتيما جاقىپوۆا مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعى مەڭ­گە­رۋشىسىنىڭ ورىنباسارى لەونيد پرو­كوپەنكو قىسقاشا ءسوز سويلەدى. نەگىزىنەن ولار ءوز سوزدەرىنە قازاقستان حالقىنىڭ قوعامدىق كەلىسىمدى جانە ىنتىماق-بىرلىكتى ساقتاۋدا ەتنوسارالىق, سونداي-اق, كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتىڭ الاتىن ورنىن ارقاۋ ەتتى. سونىمەن قاتار, وزەكتى وسى ماسەلەلەردە قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارىپ جۇرگەن قىزمەتى ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىنە توق­تالدى. سەميناردىڭ پانەلدىك سەسسياسىنا ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى  زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ايگۇل سادۋاقاسوۆا مودەراتورلىق ەتتى. ال سپيكەرلەردەن العاشقى ءسوزدى تاتارستان رەسپۋبليكاسى (رەسەي) ش.ماردجاني اتىنداعى تاريح ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ليليا ساگيتوۆا الىپ, قوعامدىق ترانسفورماتسيا كو­نيۋنك­تۋراسىنداعى اۋىلدىق مۇسىل­مان­دار قاۋىمداستىعىنىڭ, ونىڭ ىشىندە ورتا ەليۋزان اۋىلىنىڭ ءىس-تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. تاتارستاندىق ليليا ساگيتوۆانىڭ ايتۋىنشا, ورتا ەليۋزان اۋىلىنىڭ يسلام ءداستۇرىن ۇستانۋى, ونىڭ ىنتىماق پەن بىرلىكتى نىعايتۋداعى ورنى كوپشىلىككە تاجىريبە رەتىندە ۇسىنۋعا ابدەن بولادى. «كەڭەستەر وداعى تاراعان سوڭ, ەلدى مەكەندەر حالقى تۇرمىس-جاعدايلارىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى وزگە جەرلەرگە قونىس اۋدارا باستاعانىنان حاباردارسىزدار دەپ ويلايمىن, – دەدى ول. – ءبىر جاقسىسى, ورتا ەليۋزان اۋىلىنان جاعداي قانشا قيىن بولسا دا, ەشكىم كوشىپ كەتپەدى. قونىس اۋدارعان ءبىردى-ەكىلى وتباسىلار ءوزىنىڭ وسكەن ورتاسىنا قايتا ورالدى. بۇل اۋىل تۇرعىندارى نەگىزىنەن يسلام ءدىنىن ۇستانادى. جەرگىلىكتى بيلىك پەن مەشىت يمامدارىنىڭ بىرلەسە جۇمىس ىستەۋىنىڭ, ءتيىستى ءىس-شارالاردى بىلگىرلىكپەن ۇيىمداستىرا جانە ولاردى ويداعىداي وتكىزە ءبىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە ءتارتىپ بۇزۋشىلىق دەگەن تىيىلدى». ليليا ساگيتوۆا وسى ەلدى مەكەنگە ارنايى بارىپ, يماندىلىق لەبى ەسىپ تۇرعان ورتا ەليۋزان اۋىلىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىنىڭ سەبەپتەرىن زەرتتەگەن ەكەن. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا بۇل اۋىلدا دا ءدىني ءبىلىم الۋ ءۇشىن اراب ەلدەرىنە وقۋعا كەتكەندەر دە بولىپتى. ال ولار قايتادان ەلگە ورالعاندا, كوپشىلىك اراسىندا يسلام ءدىنىنىڭ بەيتانىس اعىمىن ناسيحاتتاي باستاعان. بۇل ءدىن وكىلدەرى ىشىندە, اسىرەسە, يمامدار اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك تۋدىرعان. ياعني, بۇرىنعى يمامدار كەيىنىرەك اراب ەلدەرىنەن وقىپ كەلگەن دىنشىلدەرگە قارسى شىققان. وسىلايشا, كوپشىلىك يسلام دىنىنە جات اعىمدى تاراتۋشىلاردان بويىن اۋلاق ۇستاي باستاپتى. «قازىرگى كەزدە ورتا ەليۋزان اۋىلىندا دىنگە قاتىستى تۇسىنىسپەۋشىلىك جوق. وسىنىڭ ارقاسىندا تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتى جاقساردى, كەدەيشىلىك جويىلدى. اراق-شاراپ اتاۋلى بەلگىلەنگەن نۇكتەلەردە عانا ساتىلادى. وندا ءبۇ­گىندە 13 مەشىت بار. اۋىلدىڭ ينفرا­قۇرى­لىمى كەرەمەتتەي وزگەردى», – دەدى ل.سا­گيتوۆا. جيىندا, سونداي-اق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, پروفەسسور ءالىمجان بەكماعامبەتوۆ قحا قىزمەتىن عىلىمي-ساراپشىلىق سۇيەمەلدەۋ جونىندە, كونچۋك ۋنيۆەرسيتەتى (سەۋل) ورتالىق ازيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گەرمان كيم وڭتۇستىك كورەيا قو­عا­مىنداعى ەتنوستىلىق جانە كونفەس­سيالىق تۋرالى, «كەلىسىم» مەدياتسيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گۇلميرا نار­باەۆا جانە باسقالار ەتنوستىق كەلىسىمگە قاتىستى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. سەمينار اياسىندا قوعامدىق كەلىسىم جانە ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىقتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنە ارنالعان جاس عا­لىمدار اراسىنداعى عىلىمي جۇمىس­تار بايقاۋىنىڭ قورىتىندىسى شىعا­رىلدى. ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»