ەلدىك ىستەرگە – ەلەۋلى ۇلەس

بۇگىنگى كۇندەگى وتكىر ماسەلەلەردىڭ ءبىرى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بۇلدىرشىندەردى بالاباقشامەن قامتاماسىز ەتۋ ەكەندىگى بەلگىلى. مىنە, وسى كۇردەلى جايتتىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابۋدا وڭىرىمىزدە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك مەحانيزمىن قولدانۋدى كەڭەيتۋدە اۋقىمدى شارالار جۇرگىزىلۋدە. ايتالىق, بىلتىر اشىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن 99 بالا­باق­شانىڭ 88-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتەرگە تيەسىلى بولدى. ال 2016 جىلى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن قامتۋ 87%-عا جەتتى. سول ءۇشىن اۋدان­دىق, قالا­لىق اكىمدىكتەرىنىڭ مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردى اشۋ ماق­ساتىنداعى اعىمداعى جىلعى جوسپارعا سايكەس بارلىعى 8691 ورىنعا 88 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە اشۋ كوزدەلىنىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 6-ۋى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن, 3-ءى ۇلتتىق قور ەسەبىنەن, 4 مەكتەپ جانىنداعى شاعىن ورتالىق جانە 6281 ورىندىق 75 بالاباقشا جەكە­مەنشىك ەسەبىنەن اشۋ­عا بولادى. ناقتىلاي تۇسسەم,ۇلتتىق قور ەسەبىنەن 280 ورىندىق بالا­باقشا ەڭبەكشىقازاق اۋدانى شەلەك اۋىلىندا, قاراساي اۋدانى, قىرعاۋىلدى اۋىلىندا – 320 ورىندىق بالاباقشا سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. سول سەكىلدى, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسە­بىنەن پانفيلوۆ اۋدانى, تۇرپان اۋىلىندا – 100, ۇيعىر اۋدانى, شارىن اۋىلىندا – 25, ەڭبەك­شىقازاق اۋدا­نى, تاشكەنتساز اۋى­لىندا – 120, دوستىق اۋىلىندا – 140 ورىن­دىق بالاباقشا ۋاقىت تالابىنا ساي سالىنىپ, جابدىق­تالىپ بۇلدىرشىندەرگە ەسىگىن ايقارا اشتى. جىل سوڭىنا دەيىن 460 ورىندىق 3 مەملەكەتتىك بالاباقشا قولدانىسقا بەرىلە­دى. رەسپۋبليكامىزدا ءبۇلدىر­شىن­دەردى بالاباقشامەن قامتا­ماسىز ەتۋدە سۋىرىلىپ العا شىققانىمىزدى وسى دەرەكتەر راستايدى. سونى­مەن قا­تار, ۇستىمىزدەگى جىلى جەكە­مەن­شىك سەرىكتەستىك ارقىلى 50 جەكەمەنشىك بالاباقشا اشىلدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىل­دىق مەرەيتويى قارساڭىندا ءبىر كۇندە تاعى 25 جەكەمەنشىك بالاباقشا ىسكە قوسىلادى. الماتى وبلىسىندا جالپى جەكەمەنشىك بالاباقشا ۇلەسى 61,2%. بۇل كورسەتكىشتى اۋداندارعا ءبولىپ ايتسام, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ءارىپ­تەستىكتى دامىتۋدا ىلە – 72, تالعار – 53, جامبىل – 35, قاراساي – 44, پانفيلوۆ – 16, ەڭ­بەكشىقازاق – 15, ۇيعىر – 10, الاكول – 3, رايىمبەك – 2, قا­راتال – 2, تالدىقورعان قا­لا­­سى – 26 پايىز بولىپ تۇر. مەم­­لەكەتتىك-جەكەمەنشىك ءارىپ­تەستىك اياسىندا بالاباقشا قۇرىلىسىنا ينۆەستورلاردى تارتۋ ارقىلى اعىمداعى جىلى تالدىقورعان قالاسىندا 320 ورىندىق بالاباقشا ىسكە قوسىلسا, تالعار اۋدانىندا 500 ورىندىق, جامبىل اۋدانىندا 100 ورىندىق بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى باستالادى. سونىمەن قاتار, وبلىستا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىنان بالاباقشا اشۋ جۇمىس­تارى دا قاراستىرىلۋدا. مىسالى, بيىل قاراساي اۋدانى, ىرگەلى اۋىلىندا «اسىل ارمان» ىقشام اۋدانىنداعى №7 ءۇيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىنان 25 ورىنعا «بالميرا» جەكەمەن­شىك بالاباقشاسى اشىلدى جانە وسى اۋدانداعى №10 ءۇيدىڭ ءبىرىن­شى قاباتىنان 100 ورىندىق جەكە­مەنشىك بالاباقشا اشۋعا قۇ­جاتتار دايىندالۋدا. تۇتاستاي العاندا, جەتىسۋ جەرىن­دە بۇگىنگى تاڭدا 894 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە جۇمىس ىستەيدى. وندا 63 مىڭ بالا جانە 432 مەكتەپ جا­نىنداعى شا­عىن ورتالىقتا 16 506 بالا تاربيەلەنۋدە. جەكەمەنشىك بالاباق­شا­لاردىڭ قارقىندى دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس ءارى سەپتىك بولىپ وتىرعان بۇل مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرۋ دەر ەدىم. مىسالى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2016 جىلعا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكە­مەلەرىنە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قار­جى­لان­دىرۋعا جانە قوسىم­شا جاڭا ورىندار اشۋعا بارلىعى 8 ملرد 21 ملن 473 مىڭ تەڭگە جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 2 ملرد 564 ملن 587 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسىن ارتتىرۋمەن قاتار ەرەكشە ءبىلىم بەرۋگە قاجەتتىلىگى بار مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا قاجەت ينكليۋزيۆتى توپتار اشىلۋدا. بۇگىندە 4 بالاباقشادا وسى تۇرعىداعى توپتار جۇمىس جاساۋدا, وندا 187 بالا قامتىلعان. سونىمەن قاتار, دەنساۋلىعى ناشار, ءجيى اۋىراتىن مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى ءبىر جاستان التى-جەتى جاستاعى بالالارعا ارنالعان ەمدەۋ, ياعني الدىن الۋ, ساۋىقتىرۋ باعدارلامالارىن جۇرگىزۋگە سايكەس وبلىستا 3 سانا­توريالىق ۇلگىدەگى بالاباق­شالار تالعار, پانفيلوۆ ەڭ­بەك­­شىقازاق اۋداندارىندا جانە 12 ساناتوريالىق توپتار جۇمىس جۇرگىزۋدە. وعان رايىمبەك, قاراتال, كوكسۋ, سارقان, ىلە اۋداندارى مەن تەكەلى, قاپشاعاي, تالدىقورعان قالالارىندا بار­لىعى 480 بالا قامتىلعان. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسىنىڭ دامۋى پەداگوگ كادرلار سانىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتتى. 2014 جىلمەن سالىس­تىرعاندا, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ماماندارىنىڭ سانى 1940 ادامعا كوبەيىپ 7286 پەداگوگ بولدى. ونىڭ 52,2%-نىڭ جوعارى جانە تەحنيكالىق ءبىلىمى بار. بالاباقشالار مەن شاعىن ورتالىقتاردى بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وبلىستاعى 3 مەملەكەتتىك جانە 2 جەكەمەنشىك كوللەدج بەن ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى «مەك­تەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ ءتار­بيەشىسى» ماماندىعى بويىنشا ماماندار دايارلاۋدا. بۇل وبلىس كولەمىندە مەكتەپكە دەيىنگى ماماندارعا سۇرانىستى تولىق قاناعاتتاندىرۋدا. كوللەدجدەردە 2015-2016 وقۋ جى­لىندا «مەكتەپكە دەيىن­گى ۇيىم­داردىڭ تاربيە­شىسى» مامان­دىعى بويىنشا 1010 ستۋدەنت وقىدى, ونىڭ 214-ءى مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە. 2016 جىلى وسى ما­ماندىق بويىنشا 379 تۇلەك ءبىتىر­دى. ونىڭ 113-ءى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى نەگىزىندە وقىعاندار. كۇندىزگى بولىمدە وقىعان 115 تۇلەكتىڭ 98-ءى جۇ­مىس­قا ورنالاسقانىن ايتا كەتەلىك. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم­داردىڭ سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بيىلعى جىلى كوللەدجدەرگە «مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ تاربيەشىسى» ما­مان­دىعىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىس 50 ادامعا كوبەيتىلدى. 2016-2017 وقۋ جىلى اتالعان ما­مان­دىققا 420 ستۋدەنت قابىل­­داندى, ونىڭ 100-ءى مەم­لە­­كەتتىك تاپسىرىسقا يە بولعاندار. 2020 جىلعا قاراي مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردى تولىق 100 پايىز قامتۋ باعىتىندا 2017-2019 جىلدارى 19016 مىڭ ورىنعا نەگىزدەلگەن 164 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم اشۋ قاراستىرىلۋدا. ونىڭ ىشىندە 15 بالاباقشا قۇرىلىسىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبى­نەن جۇرگىزۋگە تاپسىرىس جاسالۋدا. باقتيار ونەرباەۆ, الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى   الماتى وبلىسى