ءCىز نە دەيسىز؟

«سىباعا» كىمدەرگە بەرىلەدى؟ شارۋا قوجالىقتارىنىڭ يەلەرى مەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋدى نيەت ەتكەن قارا­پاي­ىم اۋىل تۇرعىندارى بۇگىندە «سى­باعا» باعدارلاماسى تۋرالى قۇ­لاق­تانىپ, وعان ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىر. البەتتە, جاڭا باعدار­لا­مانىڭ جاي-جاپسارىن جەتە بىلگىسى كەلەتىندەر دە جەتەرلىك. وسىعان وراي ءبىزدىڭ جامبىل وبلىسىنداعى ءتىلشىمىز كوسەمالى ساتتىباي ۇلى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى مۇرات اسىلبەكوۆكە: – ءسىز بۇعان  نە دەيسىز؟ – بۇل باعدارلاما ەلباسىنىڭ بي­ىلعى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماق­سا­تىنان تۋىنداپ وتىر. مىسا­لى, جولداۋدا «2016 جىلدىڭ وزىندە ەت ەكسپورتى 60 مىڭ تونناعا جەتەدى, مۇنىڭ قۇنى 4 ميلليون توننا بيداي ەكسپورتىنا تەڭ» دەگەن جولدار بار. بۇدان ارى اتالعان شارانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن 130 ميلليارد تەڭگە نەسيە رە­سۋرس­تارى ءبولى­نەتىندىگى, ءسويتىپ, اۋىلدىق جەرلەردە 20 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشى­لاتىندىعى ايتىلعان. دەمەك, بۇل – ەت ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوساتىن باعدارلاما. بۇل جەردە «قازاگرو» ۇلتتىق باس­قارۋشى حولدينگى» اق باعدار­لا­ما اۆتورى رەتىندە باستامانى ءوز قولىنا الىپ, بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىر. ال باعدارلاما تۋرالى تارا­تىپ ايتساق, ءىرى قارا مالىن ساتىپ العىسى كەلەتىن شارۋاعا نەسيە 6% وسىممەن 7 جىلعا بەرىلەدى.  نەسيە­نىڭ 2 ءتۇرى بار. ەگەر شارۋا 1 ميلليوننان 7,5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن نەسيە الماق بولسا, وندا ونى «اۋىل شا­رۋا­شىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قو­رىنان» الادى. ال 7,5 ميلليون تەڭ­گەدەن كوپ نەسيە قاجەت شارۋالار «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنا» ءوتىنىش بەرەدى. سەبەبى, مۇندا مال ساتىپ الۋمەن بىرگە, قورا-قوپسى, جەمشوپ سياقتى تاعى باسقا دا كەرەكتى نارسەلەرگە قاراجات قاراس­تىرىل­عان. البەتتە, جەڭىلدەتىلگەن نەسيەنىڭ دە ءوز تالاپتارى بولادى. ولار: شارۋالاردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگى, قارجى تۇراقتىلىعى, سالىققا, بيۋدجەتكە مىندەتتى تولەمدەر بويىنشا جانە بانكتەر مەن باسقا دا قارجى ينستيتۋتتارى الدىندا قارىزدارى­نىڭ جوقتىعى, مالدى باعۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدارىنىڭ جانە جايى­لىم الاڭدارىنىڭ بولۋى, ساتىپ الا­تىن مال سانىنىڭ 50 پايىزدان كەم ەمەس جەكە مالىنىڭ (مىسالى, 10 سيى­رى بار شارۋا – 20, ال 20 سيىرى بار شارۋا  – 40 سيىر ساتىپ الا الادى دەگەندەي) بولۋى تالاپ ەتىلەدى. ءبىز شارۋا قوجالىقتارىندا مۇن­­داي كەپىلدىكتەر بار دەپ ساناي­مىز. سوندىقتان «سىباعا» – شا­رۋام­دى شال­قىتام دەگەندەرگە وتە ءتيىم­دى باع­دارلاما. ونىڭ ۇستىنە نەگىزگى قا­رىزى مەن سىياقىنى وتەۋ ءۇشىن ەداۋىر جەڭىلدىك كەزەڭدەرى ەسكەرىلگەن. «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار», بۇل نەسيە  توي جاساپ, ءۇي مەن اۆتوكولىك ساتىپ الۋ ءۇشىن بەرىلمەيتىنىن قاتتى ەسكەرۋ كەرەك. ول ءۇشىن نەسيە الۋشى ەڭ الدىمەن مال وتكىزۋشىنى انىقتاپ, مال سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن وزىنە قاجەت بۇزاۋلايتىن مال باسىن جانە تا­بىن­دى جاقسارتۋ ءۇشىن اسىل تۇقىمدى بۇقالار ساتىپ العانى دۇرىس. ولار­دىڭ 4 جاستان اسپاعانى ماقۇل. مال باسى ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيە باستا­عاندا بورداقىلاۋ الاڭدارىمەن شارت جاساسادى دا, مالدى وعان ءتۇپ­كى­لىكتى سەمىرتۋگە وتكىزەدى. ودان ارى مال ەتى ەكسپورتقا شىعارىلادى. وسىن­داي بىرلەسكەن ءىس-ارەكەتتەر ارقاسىندا شارۋا قوجالىقتارى مال باسىنىڭ سانى مەن ساپاسىنىڭ ارتۋىنا قول جەتكىزۋمەن بىرگە, تۇ­راقتى مال ساتىپ الۋشىنىڭ كەپىلدىگىنە يە بولادى. قاراجاتى مو­لايىپ, شارۋاسى دا تۇزەلە باستايدى. بۇگىندە «سىباعا» باعدار­لا­ماسىنا سايكەس, وبلىسىمىزدا اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا وسىرەتىن ارقاي­سى­سى 1000 باستان 5  شارۋاشىلىق پەن ارقايسىسى 1 مىڭنان 5 مىڭ باسقا دەيىن 5 مال بورداقىلاۋ الاڭى جانە 180 فەرمەرلىك شارۋاشىلىق قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. جامبىل وبلىسى.