ارقالاعانى ناردىڭ جۇگى

ءور التايدىڭ تورىندە ءتور التايدىڭ بۇگە-شىگەسىن, بار بولمىسى مەن قىر-سىرىن, اسپانمەن تالاسقان بيىك تاۋلاردان قۇلاپ اق­قان بۇقتىرمانىڭ سىلدىرىن الىستا جات­سا دا ەستىپ, ەل دەسە ەلەڭدەپ تۇ­را­تىن ءبىر ازامات بار. ونىڭ سۋرەتتەپ جەتكىزە المايتىن باسقا دا قا­سيەتتەرى تولىپ جاتىر. زامانداس­تارى شايماردان سۇلەيمەن ۇلى ورا­زاەۆ ءتوڭى­رە­گىندە اڭگىمە بولا قال­سا, ءبىر تام­سا­نىپ الىپ «اڭ مەن قۇس­تى, وزەن­دەر مەن كولدەردىڭ با­لى­عى مەن باقا­سىن, مىڭ جىلدىق سامىرسىن مەن قاراعاي, بالقاراعاي, جەر اتاۋ­لارى مەن تاريح­ىن تەرەڭ بىلەتىنى راس», دەپ ەرىكسىز مو­يىن­دايدى. جا­قىندا ءشا­كەڭ­مەن جو­لىققاندا كوز الدىما وسى­دان شيرەك عاسىرداي بۇ­رىن بولعان كەزدەسۋ ەرىكسىز كەلدى. 1990 جىل. ىسساپارمەن كاتون­قارا­عاي اۋدانىنا باردىق. ول كەزدە «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنە مەنشىكتى ءتىلشى بولعانىما جارتى جىل دا ءوت­پەگەن. اتالمىش اۋداننىڭ اگ­رو­ونەر­كاسىپ سالاسىندا ەلدى ەلەڭ ەت­كىزەتىن قۇندى جاڭالىق دۇنيەگە كەلىپ, اۋدان­داعى 7 كەڭشار, باسقا دا بىرنەشە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرى­لىم­دارى «اقمارال» دەگەن اتاۋعا يە بولعان اگروكومبينات قۇرامىنا ەنگەن. ونىڭ باس ديرەكتورلىعىنا بۇعان دەيىن كومسومول ۇيىمىنىڭ, كاسىپوداق پەن پارتيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى جانە حات­شى­سى, اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى ءتور­اعا­­سى­نىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە ىسىل­­عان, ءتىپتى ءوزىنىڭ كاسىبي مامان­دىعى ور­مان سالاسىندا دا ۇزاق جىل­دار قىز­مەت ەتكەن ءبىلىمدى دە بىلىكتى شايماردان ورازاەۆ تاعايىندالدى. باس ديرەكتورعا اۋداننىڭ قاي سا­لا­داعى بولسىن جاي-كۇيى جاقسى تا­نىس بولاتىن. سول جىلدارى اۋدان­دا 10 مىڭ مارال, 3,5 مىڭ تەڭبىل بۇعى, 147 مىڭ قوي-ەشكى, 12 مىڭ ءىرى قارا, وسىنشاما جىلقى بار بولاتىن. قايتا قۇرۋدىڭ ءدۇمپىلى ەستىلىپ جاتسا دا اۋداننىڭ ەكونوميكاسى ول كەزدە ىدىراپ, كۇيزەلىسكە تۇسە قويماعان. باس ديرەكتور ءبىزدى جىلى قارسى الدى. «اقمارال» اگروكومبيناتىنىڭ بولا­شا­عى زور ەكەنىنە توقتالا كەتكەن شاكەڭ الداعى ءىس-جوسپارى جايلى حاباردار ەتتى. جاقىن ارادا مۇحيتتىڭ ار جاعىنا بارىپ, پانتىنى ول جاققا وتكىزۋ جوسپارى ويدا بار دەگەن ەدى شاكەڭ. ءىسساپاردا بولعان كەزدە اۋدان­نىڭ بىرنەشە كەڭشارىن ارالادىق, اتقارىپ جاتقان ىستەرىمەن تانىستىق. قاي جەردە بولساق تا, پىسىق ازامات­تىڭ ايشىقتى ىزدەرى جاتىر. ارادا ەكى-ءۇش جىل وتە شىقتى. «اقمارالدىڭ» اتاق-داڭقى ەلگە تاراي باستادى. 1991 جىلى شاكەڭ اقش-تىڭ سان-فرانتسيسكو شتاتىنا ساپارعا شىعىپ, بەس توننا پانتىنى وتكىزىپ, 2,5 ميلليون شەتەل ۆاليۋتا­سىن الىپ كەلدى. ول كەزدە بۇل قىرۋار قارجى. مارال باسىن كوبەيتتى, ونىڭ تۇقى­مىن اسىلداندىرۋعا دا كوڭىل بولىنە باس­تادى. اۋدان باسشىلارى ءتاجى­ري­بە جي­ناقتاپ, كەلىسسوزدەر ءجۇر­گىزۋ ءۇشىن شاكەڭدى امەريكاعا, انگليا مەن قى­تاي­عا, رەسەيگە بىرنەشە رەت ىسساپارعا شىعارىپ الدى. ونداعى ماقسات – اۋدان ەكونوميكاسىن كوتەرۋ, وزىق ءتاجى­ري­بەنى قولدانۋ. اقىرى ءىس ناتيجەسىن بەرىپ, ورتالىقتان قارجى­لان­دىرۋ كوپتەگەن ءىرى عيماراتتار, جولدار مەن كوپىرلەردىڭ سالىنۋىنا ىقپال ەتتى. ءاربىر شارۋاشىلىقتىڭ ەكونوميكا­سىن كوتەرۋ ناتيجەسىندە كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە شەشىمىن تاۋىپ جاتتى. وسى جىلدار ىشىندە كا­تونقاراعاي اۋدانىندا 150 شاقىرىم جولدىڭ ىرگەسى كوتەرىلىپ, ءجۇز شاقى­رىم­عا اسفالت توسەلدى. ار­شاتى مەن اقسۋ اۋىلدارىنا جەتۋ مۇڭ. بيىك قۇز جارتاستاردى جارىپ سال­عان جول تولاس­سىز جاۋعان جاڭبىر­دان سوڭ كوكتاي­عاق­قا اينالادى. نە ىستەۋ كەرەك؟ تاس توسەپ, بۇقتىرماعا قاراي سىرعىپ كەتپەس ءۇشىن وزەننىڭ جاعاسىنا تىرەۋ ورناتۋ قاجەت. مىنە, وسى ءىستىڭ باسى-قاسىن­دا شارشامايتىن شاكەڭ ءجۇردى. – سول كەزدەگى اۋدان باسشىلارى­مەن بىرگە تىزە قوسىپ اۋدان ەكونو­مي­كاسىن كوتەرۋ ءۇشىن رەزەرۆتەر كوزىن ىزدەستىرە بەردىك. كاتونقاراعاي اۋدا­نى­نىڭ بەينەتى كوپ بولسا دا, تابي­عات-انا سىيلاعان بايلىق شاش-ەتەك­تەن. تەك رەتىن تاۋىپ, ورماننان دا, بەسىنشى ت ۇلىك مارال مەن تەڭبىل بۇعىدان دا قارجى تابا ءبىل. ال بەينەتى مول دەگەنگە كەلسەك, بيىك تاۋلار مەن قۇز-جار­تاستاردى بۇزىپ جول سالۋ قيىن­نىڭ قيامەتى. اقسۋ, جوعارعى كاتون اۋىل­دارىن الايىق. جامبىل مەن فاديحا اراسى دا وڭىپ تۇرعان جوق. قار­جى كوز­دەرىن تاۋىپ, العاش­قى 45, ال سوڭ­عىس­ىنا 40 شاقىرىم جولدى سالۋ­عا تۋرا كەلدى. ارلى بەرلى ءجۇرىپ جات­قان جو­لاۋشىلاردىڭ العىسىن ەستىگەن كەزدە ەڭبەگىڭنىڭ ەش كەتپەگەنىنە قۋا­نا­مىز. جوعارعى كاتون كەڭشارى ءوز قارجى­سى­نا 504 ورىندىق مەكتەپتى سالىپ الدى. كا­تون­قاراعاي كەڭشارى مەن جامبىل اۋىلدارىندا 300 ورىن­دىق مادە­نيەت ءۇيىن پايدالانۋعا بەردىك. تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسى دا ەرەكشە قار­قىن­مەن العا باستى. بۇل ءىستىڭ با­سى-قاسىندا ءجۇر­گەنى­مىزدى ماقتان تۇ­تا­­مىن. 1996 جىلعا دەيىنگى جەتى جىل­دا اۋداندا تۇرعىن ءۇي قورى 19 پا­يىز وسكەن ەكەن. دەمەك, ءاربىر بەسىنشى ءۇي جاڭا سالىندى دەگەن ءسوز. اگروكومبينات قۇرامىنا ەنەتىن شارۋاشى­لىق­تار­دىڭ بارلىعى رەنتابەلدى جۇمىس ىستەي باستادى, – دەپ شاكەڭ سول كەزدەردى ەسكە الادى. 1993 جىلى بارلىق جەرلەردەگىدەي اۋداندا دا جەكەشەلەندىرۋ ناۋ­قا­نى باس­تالىپ كەتكەن سوڭ ش.ورازاەۆ اگرو­كومبيناتتىڭ باس ديرەكتورلىعى قىز­مەتىن دوعاردى. «اقمارال» جا­بىل­عان سوڭ ونى اۋداندىق اۋىل شا­رۋاشى­لى­عى باسقارماسىنىڭ باستى­عى قىزمەتىنە تاعايىندادى. بۇل قىز­مەت­تى دە ىسكەر ازامات شەبەر ۇيىم­داس­تى­را ءبىلدى. 1997 جىلى ۇلكەن نارىن مەن كاتونقاراعاي بىرىگىپ, ىرىلەنگەن سوڭ ول اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى – كاتونقاراعاي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكى­مى قىزمەتىن اتقارا باس­تادى. شىنىن ايتۋ كەرەك, شەكارالاس, شالعاي اۋدان­نىڭ كۇيى كەتىپ, بارلىق ماسەلەلەر تىعىرىققا تىرەلدى. قارجى ازايعان سوڭ شارۋا وڭسىن با؟ الايدا, ىسكەر باسشى تاعى دا تۇيىقتان شىعا ءبىلدى. ارلى-بەرلى شاپقىلاپ ءجۇرىپ, پروب­لە­مالاردى شەشۋگە بەلسەنە ارا­لاس­تى. جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە پاي­لارى­­نان ايىرىلىپ قالعان ازاماتتار دا كەزدەستى. ولاردىڭ بارلىعى ادىلەت ءۇشىن شاكەڭە كەلىپ, ماسەلەنى وڭ شەشۋدى وتىنەتىن. وزىنەن گورى وزگەلەردىڭ قامىن كۇيتتەيتىن ازامات جەرلەستەرى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى شەشۋگە تىرى­سا­تىن. العىس ارقالاعان ازامات جەتى جىل اتالمىش قىزمەتتە بولىپ, ابى­رويعا بولەندى. 2004 جىلى شى­عىس قا­زاقستان وبلىسىنىڭ تابيعي رە­سۋرس­تارى جانە تابيعات پايدا­لانۋ­دى رەتتەۋ باسقارماسى مەملەكەتتىك مەكەمەسىنە باس مامان بولىپ قىز­مەت­كە ورنالا­سا­دى. ءبىر كەزدەرى لە­نين­وگورداعى ور­مان تەحنيكۋمىن ءتامامداپ, ورمانشى ماماندىعىن ۇناتقان شاكەڭ كاتون­قاراعاي مەحانيكالاندىرىلعان ورمان شارۋاشىلىعىندا ينجەنەر, پروراب, وندىرىستىك سالانى باسقارىپ, مول ءتاجى­ري­بە جيناقتادى. ەندى, مىنە, كاسىبي ما­ماندىعى قاجەتكە جاراپ, ءوزى ۇناتا­تىن قىزمەتكە قايتا ورالۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. تابيعاتتىڭ تامىرشىسى ەلىمىزدەگى ورمان قورىنىڭ 70 پا­يىز­عا جۋىعى كەندى التايدا ەكەنىن ەكى­نىڭ ءبىرى بىلەدى دەسە قاتەلەسە قوي­ماي­مىز. تابيعات-انا سىيلاعان ولشەۋ­سىز بايلىقتى قادىرلەپ ءجۇرمىز بە, مىنە, وسى ساۋال شايماردان ءسۇ­لەي­مەن ۇلىن قاتتى تولعاندىرادى. وكى­نىشكە قاراي, ورمان بايلىعىن اياۋ­سىز وتايتىن جات پيعىلدى ادامدار­دىڭ ازايماسا, كوبە­يىپ بارا جاتقانى شىندىق. ءتىپتى, ور­مانعا ادەيى ءورت قويىپ, كۇيىپ كەتكەن با­عالى اعاشتى وتىنعا نەمەسە سۋ تەگىنگە ساۋدا­لاي­تىن ەكى اياقتى پەندەلەر­دىڭ كەزدەسەتىنى جانعا باتاتىنى دا راس. تابيعات بايلىعىن قورعاۋدا دا ىسكەر مامان ايانباي ەڭبەك ەتتى. مەملەكەتتىڭ باي­لى­عىنا قول سۇققان تالاي جان­داردى جاۋاپقا تارتتى. بۇل قىزمەتتە التى جىل ەڭبەك ەتىپ, وتكەن جىلدىڭ سو­ڭىن­دا وسكەمەن ورمان شارۋاشى­لى­عى مەملەكەتتىك مەكەمەسىنە ديرەكتور قىزمەتىنە تاعايىندالدى. اتالمىش مەكەمەگە سەرەبريانكا, بوبروۆكا, كومسومول, تارحانكا جانە تاۋلى ءۇلبى ورمانشىلىقتارى قاراي­دى. بۇل مەكەمەدە 240 ادام ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ ماقساتى مەن مۇددەسى – ور­ماندى قورعاۋ, جاڭا اعاش كو­شەت­تەرىن وتىرعىزىپ, ەل بايلىعىن ەسەلەي ءتۇسۋ. مەكەمەگە قاراستى بەس ور­مان­شىلىقتىڭ تابيعي بايلىعى 246 مىڭ 530 گەكتار جەردى الىپ جاتىر. ولار زىريان, گلۋبوكوە, شەمونايحا, ۇلان اۋداندارىنىڭ اۋماعىنا ورنالاسقان. ورماننىڭ ەڭ ءبىرىنشى جاۋى – ءورت. ال ءورتتىڭ الدىن الۋدىڭ سان-قيلى جول­دارى بار. وتكەن جىلدىڭ كوكتە­مىن­دە ءشا­كەڭنىڭ تىكەلەي ۇيىمداس­تىرۋى­مەن ور­مان­دى اۆياتسيامەن قور­عاۋ, ءتو­تەن­­شە جاعدايلار جونىندەگى باسقارما جانە اۋىلدىق وكرۋگتەر اكىمدەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ تاۋلى ءۇلبى ورمان­شى­لىعى اۋماعىندا ورمان ءورتىن جويۋ, ونى بول­دىرماۋعا ارنالعان وقۋ-جاتتىعۋ ءوت­تى. وعان تىكۇشاق, ءۇش ءورت ءسوندىرۋ كو­ل­ىگى, شارۋا قوجالىقتارىنداعى جەر جىر­تاتىن سوقالارى بار بىرنەشە تراكتور, جۇزدەن استام ادام قاتىستى. مىنە, وسىنداي وقۋ-جاتتىعۋلاردىڭ كوپ پايداسى بار ەكەنىنە شاكەڭنىڭ كوزى جەتكەن. ماسەلەن, وتكەن جىلى بولعان شاعىن ورتتەر دەر كەزىندە ءسون­دىرىلىپ, اپاتتىڭ الدىن الا بىلگەن. تەك تاۋلى ءۇلبى, سەرەبريانكا جانە كومسومول ورمانشىلىقتارىندا ءورت­تىڭ الدىن الۋ جانە قىسىلتاياڭ كەزدە پايدالى شەشىم قابىلداۋ ءناتي­جە­سىندە نەبارى 0,004 جانە 0,002 گەكتار جەردىڭ اعاشى ءب ۇلىندى. ەگەر دەر كەزىندە شارا قولدانىلماعاندا ونىڭ زارداپتارى ورا­سان بولار ەدى. جاڭا جىلدىڭ قار­ساڭىندا ورمان القاپ­تارىندا ءۇش با­قى­لاۋ-تەكسەرۋ قوسى­نى, ەكى ۇتقىر توپ قۇرىلدى. ورمان­دى قورعاۋشىلار دا شىرشا ۇرلاۋ­شىلاردىڭ جات ارەكەت­تەرىنە تىيىم سالۋ ماقساتىندا كۇن­دىز-ءتۇنى قىرا­عى كۇزەتتە تۇردى. ول ول ما, ءشا­كەڭ­نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ور­مان­دى ءورت­تەن قورعاۋ, براكونەرلەرگە تى­ي­ىم سالۋ ءۇشىن 245 رەيد پەن 217 تەكسەرۋلەردى جۇرگىزدى. ناتيجەلەرى جامان ەمەس, وسىنداي پروفيلاكتي­كا­لىق شا­را­لار ءجۇر­گىزۋ ءوز جەمىسىن بەر­دى. 51 ادام اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشى­لىككە تار­تى­لىپ, كەلتىرىلگەن زيان­دى وتەۋ ءۇشىن 606,7 مىڭ تەڭگە تولەدى. ورمان بايلىعى – ەل قازىناسى. ەل­با­سىنىڭ قازاقستان حالقىنا جول­­داۋىندا ەل بايلىعىن كوزدىڭ قارا­شى­عىنداي ساقتاپ قانا قويماي, ونى ەسەلەي ءتۇسۋ مىندەتى قويىلعانى بەلگىلى. سوندىقتان دا ورمانداعى قىل­قان جاپىراقتى اعاشتاردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كوپ جۇمىستار اتقارۋعا تۋرا كەلەدى. ءبىزدىڭ ەكى ورمانشى­لىقتا تۇ­قىم-باق بار, وتكەن جىلى بوبروۆ­كا­داعى ورمانشىلىقتا جى­لى­ج­ايدى كە­ڭ­ەي­تىپ, كورشى كومسومولدا جىلى­جاي سالۋدى قولعا ال­دىق. بۇل باق­تار مەن جىلى­جايلاردا قايىڭ, شىر­شا, ەمەن, ءشاڭ­گىش ەگەمىز. وتكەن جىل­دىڭ كوك­تەمىن­دە تاۋلى ءۇلبى ور­مان­شىلىعى­نىڭ مەك­تەپ بولىمىندە قازاق­ستاندىق قىس­قا شىبىق جانە ءباي­تەرەك وسىرە باستادىق. ونىڭ سانى 20 مىڭ­نان اسادى. الداعى ەكى جىلعا جۇمىس جوس­پارىن بەكىتتىك. ياعني, 155 گەكتار الاڭ­دا اعاشتاردى قالپىنا كەلتىرۋ, قو­سىمشا 15 گەكتارعا كوشەت­تەر­دى وتىر­عىزۋ قاراستىرىلعان. سو­نى­مەن قاتار, قىزىل كىتاپقا ەنگەن باعالى اڭ-قۇستار­دى قىزعىشتاي قور­عاۋ ماق­ساتىندا دا باعدارلى جۇمىس­تار ءجۇرىپ جاتىر. بۇلان مەن مارال ورمانشىلىقتا كو­بە­يىپ كەلەدى, قۇن­دىز جانە تىرنا, باس­قا دا قۇستاردى قورعاپ قانا قويماي, ولارعا تابيعي مينەرالدى زاتتاردى تاۋىپ بەرەمىز, دەپ تابيعات تامىرىن ءدوپ باساتىن شايماردان ورازاەۆ ءبىراز ماعلۇمات­تار بەرە كەتتى. شايماردان سۇلەيمەن ۇلى جەتەكشىلىك ەتەتىن ءىرى كاسىپورىندا پروبلەمالار دا از ەمەس. مەكەمەدە ءبىلىمدى دە بىلىكتى كادرلار تاپشىلىعى سەزىلە باس­تاعان. وتكەن جىلى ريددەردەگى اگرار­لىق-تەحنيكالىق كوللەدجدىڭ ورمان شا­رۋاشىلىعى ماماندىعى بولىمىنە 15 ادامدى وندىرىستەن ۇزبەي وقۋعا جىبەرگەن. تاعى 15 ادامنىڭ بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپتى. كادرلار تاپشىلىعىنىڭ تا­عى ءبىر سەبەبى, اتالمىش سالادا ەڭ­بەك ەتەتىندەردىڭ جالاقىسى ماردىم­سىز. ماسەلەن, جوعارى ءبىلىمدى قىز­مەتىن ەندى باستاعان ينجەنەر بار-جوعى 27 مىڭ تەڭگە الادى. ەگەر ون جىل ەڭبەك ەتسە, جالاقىسى 30 مىڭ تەڭگەگە ارەڭ جەتپەك. ال ورمان شەبەرىنىڭ الا­تىنى ءتىپتى ايانىشتى, 25 مىڭ تەڭگە عا­نا. كومسومول ورمانشىلىعىندا وتكەن جىلى 17 ادام جۇمىسقا قابىلدانسا, بوسا­تىلعانى 12 ادام. ال سەرەبريان­كا­داعى جاعداي ءتىپتى كوڭىل كونشىتپەيدى, ەڭبەك ەتەتىن 48 ادامنىڭ 25-ءى جال­اقىنىڭ ازدىعىنان جۇمىستارىن تاستاپ كەتكەن. كاسىپورىن باسشىسى بۇل پروبلە­ما­لاردىڭ شەشىمىن تابۋعا بو­لاتىنىن ايتادى. راس, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى ورمان شا­رۋا­شىلىعى كو­مي­تەتىنىڭ باسشىلارى قولدان كەلگەن كومەگىن ايامايدى, ال­داعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلە شەشىمىن تا­باتىن شىعار. ەلىمىزدەگى قارجى داع­دا­رىسى قاشانعى سوزىلا بەرەر دەيسىز. دوستارىمدى ساعىندىم... مىنە, وزىنەن گورى وزگەلەردىڭ قا­مىن كوبىرەك كۇيتتەيتىن, ەل بايلىعىن ەسەلەي تۇسۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ ءجۇر­گەن التايدىڭ اجارلى ازاماتى وسى­لاي دەپ سىر شەرتەدى. شاكەڭنىڭ دوس-جاراندارى كوپ. الماتىلىق باينازار نۇرالى ۇلى بىلاي دەپ سىر شەرتەدى. «ءور التاي جەرىنىڭ قىر-سىرىن, مىنەز-قۇلقىن, وزەن-سۋىنىڭ تۋرا اق­قانى مەن تەرىس اققانى, اڭ-قۇسىن, جەر اتاۋلارىنىڭ ءتۇپ ماعىناسى مەن تاريحىن شاكەڭدەي بىلەتىن ازاماتتى كەزدەستىرمەپپىن. كورشى حالىقتا مۇن­داي تۇلعالى ازاماتتاردى ناتۋراليست دەپ اتايدى. مىنە, سولار جايلى كوبى­رەك ايتساق, ۇتىلمايتىنىمىز انىق», دەسە استانادا تۇراتىن, ۇزاق جىل­دار كاتونقاراعاي اۋدانىن, مينيسترلىك­تىڭ وسكەمەندەگى اۋماقتىق اگروونەر­كا­سىپ سالاسىن باسقارعان ۇزەڭگىلەس دوسى جانىمحان قۇندىزباەۆ «شايماردان سۇلەيمەن ۇلى قاراپايىم, ىسكەر, تەحنيكۋمدى دا, الماتى جوعارى پارتيا مەكتەبىن دە قىزىل ديپلومعا بىتىرگەن وتە ءبىلىمدى ازامات, ول ءوزىنىڭ كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ ەكونوميكا­سىن دامىتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوستى, جەر­لەستەرىنىڭ اراسىندا بەدەلى زور», دەپ تولعانادى. ەكى ازامات تا شاكەڭ­نىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىن­دا وزدەرىنىڭ جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن اق قاعازعا تۇسىرگەن ەكەن. ەل ماقتاعان, جەرلەستەرى جاقتا­عان شاكەڭنىڭ ومىرلىك قوساعى ءما­ريا زيات­بەكقىزى قازىر ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋى­تىندا جۇمىس ىستەيدى. شاكەڭ مەن ءماريا ەكى ۇل, ءبىر قىز ءتار­بيەلەپ ءوسىر­دى, جوعا­رى ءبىلىم بەر­دى. ۇلكەنى قۇر­مەت – تيميريازەۆ اتىن­داعى اۋىل شارۋاشى­لىعى اكا­دە­­ميا­سىن بىتىرگەن, «قازپوشتا­نىڭ» شىعىس قازاق­ستان وب­لىستىق في­­ليا­لىن باسقارعان, قازىر الماتى­داعى ەۋرازيا ساۋدا بيرجا­سىن باسقا­را­دى. قۇر­مەت پەن كەلىنى جاننادان ازامات, اسەم جانە ايزەرە دەگەن نەمەرەلەرى بار. قىز­دارى ناز­گۇل وبلىس­تىق ستاتيستيكا باس­قار­ما­سى باستىعى­نىڭ ورىنبا­سا­رى. كۇيەۋ با­لا­سى باۋىر­­جان ەكەۋى ەر­كەجان, ەلنارا دەگەن سۇيكىمدى با­لا­لارىن ءوسىرىپ جاتىر. ال كەنجە ۇل­دارى قايرات تا جوعارى ءبىلىمدى, قازىر زايساندا ىزدەستىرىلىپ جاتقان مۇ­ناي سالاسىندا ەڭ­بەك ەتۋدە, ما­مان­دىعى ەكو­نوميست. مىنە, كەندى ال­تايعا سىي­­لى شاكەڭدەي ازاماتتى ماۋەلى ءباي­تە­رەككە تەڭەسەك, ونىڭ ۇل-قىز­دارى, نەمەرەلەرى وزدەرى­نىڭ وقۋ­لارى مەن ەڭ­بەك­تەرىمەن جەمىسىن بەرىپ جاتىر... وڭداسىن ەلۋباي. وسكەمەن.