بارشا باسپانالى بولسىن

«قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق 2011-2014 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن قالاي جۇزەگە اسىرادى؟ حالىقتىڭ بارلىق الەۋمەت­تىك توپتارىن باسپانامەن قامتا­ماسىز ەتۋ كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن  باستى ماسەلە بولىپ قالا بەرمەك. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى ارقىلى ونىڭ وڭتاي­لى جولدارىنا كوشكەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قازاقستان­نىڭ ىلەسكەنىنە كوپ جىل وتە قوي­ماسا دا, قازىرگى تاڭدا بۇل جۇيە­نىڭ تيىمدىلىگى كورىنۋدە. بار­شانى جەكە باسپانامەن قام­تاما­سىز ەتۋ ماسەلەسىنە وراي, 1 ناۋ­رىز كۇنى «تۇر­عىن­ۇيقۇ­رى­لىسجيناقبانكى» اق باس­­شىلىعى باق وكىلدەرىمەن كەزدەستى. بۇل جۇيەنىڭ  دامۋى ەلىمىزدە 2000 جىلى «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى تۋرالى» زاڭ قابىل­دانعان ساتتەن باستاۋ الادى. الاي­دا, شىن مانىندە اتالمىش جۇيە 2003 جىلى «تۇرعىنۇي-قۇرىلىس­جيناقبانكى» اق قۇ­رىل­عان­نان كەيىن عانا ىسكە كىرىستى. بۇل جۇيەنىڭ نەگىزگى ماقساتى 2000 جىلى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن, تۇرعىن ءۇي قۇرىلى­سىن ۇزاق مەرزىمگە قارجىلان­دىرۋ مەن يپوتەكالىق نەسيە بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ تۇجىرىم­داماسىنان تۋىندايدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپا­نىندا وتكەن «نۇر وتان» حدپ ءحىىى سەزىندە سويلەگەن سوزىندە دە ەلباسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلى­سىنىڭ قۇلدىراۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ كورسەتىپ, ونى قولداۋ جانە يپوتەكانى ىنتالاندى­رۋ­دىڭ كەشەندى شارالارىن ءازىر­لەۋ­دى تاپسىرعانى بارشامىزعا بەلگىلى. وسىعان وراي, ۇكىمەت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامى­تۋدىڭ بىرنەشە باعىتتارىن قام­تيتىن  2011-2014 جىلدارعا ار­نال­عان قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىن­داعى تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى باعدارلاماسىن ازىرلەگەن-ءدى. ەندىگى جەردە بۇل باعدارلاما باسپاناسىزدارعا, جاڭا وتاۋ قۇر­عان جاستارعا, جەكە پاتەرلى بو­لۋ­دى ارماندايتىن جاندارعا ناقتى قانداي يگى ىقپالىن تيگىزەدى؟ بانك پەن ۇكىمەت ونى قالاي ءتيىمدى جۇزەگە اسىرادى دەگەن سا-ۋال تۋىنداماق. اتالعان شارا ايا­سىن­دا 2011-2013 جىلدارى قازاق­ستان­نىڭ بۇكىل وبلىستا­رىنىڭ, اس­تانا مەن الماتى قالالارى­نىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دا­رى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشىلارىنا ارنالعان 3 سا­ناتتاعى جايلىلىق دەڭگەيى بويىن­شا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قار­جىلاندىرۋ ماقساتىندا 80,84 ميلليارد تەڭگە بولمەك. مۇنداي تازا ارلەنگەن تۇرعىن ءۇيدىڭ 1 شارشى مەترىنىڭ قۇنى الماتى قالاسى ءۇشىن 142,500 تەڭگەدەن, استانا مەن اتىراۋ قالالارى ءۇشىن 112,500 تەڭگەدەن, باسقا وبلىس ورتالىقتارى ءۇشىن 90 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىن بولادى. وسى جۇيە ارقىلى ءۇيلى بولۋدى كوزدەگەندەر ءۇشىن شامامەن 800 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوس­پارلانىپ وتىر. تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى اياسىندا نەسيە بەرۋ تالاپتارىن جۇم­­سار­تۋ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇر­عىزعان تۇرعىن ءۇيدى ۋاقتىلى ءارى تولىق سا­تىپ الۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن­دا بانكتىڭ الدىن-الا جانە ارا­لىق تۇرعىن ءۇي زاەمدارىن بەرۋى ءۇشىن بيۋدجەتتىك قا­راجات بەرۋ كوزدەلگەن. وعان قوسا تۇرعىن ءۇي باعدار­لاماسىندا 2-3 سانات­تاعى جاي­­لى­لىق دەڭگەيى بويىنشا تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسىن ودان ءارى قارجىلان­دىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭ­گەيدەگى بانك­تەردى (ەدب) قورلان­دىرۋ جاعى دا قاراستىرىلۋدا. بۇل ءۇشىن 2011 جىلى قازاق­ستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىن رەسپۋبلي­كالىق بيۋد­جەتتەن 57 ميلليارد تەڭگەگە كاپيتالداندىرۋ جۇزەگە اسى­رىلماق. ياعني, اتالمىش بانك ەدب-گە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قۇنىنىڭ 50 پايىزى شاماسىندا, كەلىسىلگەن دەپوزيتتەر جانە 50 پايىز  ەدب-ءنىڭ جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن دەپوزيتتەر ورنالاستى­رادى. مۇنداي جاعدايدا سوڭعى زاەمشىعا, ياعني قۇرىلىس سالۋ­شىعا ارنالعان سىياقىنىڭ ءتيىمدى مولشەرى جىلىنا 12 پايىزدان اسپاۋى ءتيىس. بۇل باعىت بويىنشا دايىن تۇرعىن ءۇيدى ساتقاندا تازا ارلەنگەن تۇرعىن ءۇيدىڭ 1 شارشى مەترىنىڭ قۇنى 170 مىڭ تەڭگەدەن قىمبات بولماۋى ءتيىس. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «قازاق­ستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تىڭ باسقارما ءتورايىمى  ءنۇربيبى ناۋرىزباەۆا: – 2004 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە يپوتەكالىق نەسيەلەندىرۋ جو­عارى قارقىنمەن دامىعان بولا­تىن. ول كەزدە مۇمكىندىگى بولماسا دا يپوتەكا العاندار كوپ بولدى. الەمدىك قارجىلىق-ەكونوميكا­لىق داعدارىس تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناق جۇيە­سىنىڭ دامۋىنا ءوز اسەرىن تيگىزدى. سوندىقتان دا باس­تاپقى كەزدە تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە سەنبەگەندەر دە بولدى. جالپى, الەم­دىك تاجىريبەگە قاراساق, جۇيە­نىڭ دامۋىنا ەكونوميكالىق جاعداي ۇلكەن اسەر ەتەدى. جىل سايىن كليەنتتەردىڭ سانى 2-3 ەسە ارتىپ كەلە جاتىر. جۇرگىزىلىپ جاتقان باعدارلامالار جانە وعان بانكتىڭ بەلسەندى قاتىسۋى, مەنىڭشە, وسى جۇيەگە حالىقتى ودان سايىن كوبىرەك الىپ كەلەدى, – دەدى. ناۋرىزباەۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنە حالىقتىڭ 2 پايى­زى قاتىسىپ وتىر. قازاق­ستان­­نىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناق بان­كى­­­­­­­نىڭ  ستراتەگيالىق دامۋ جوس­پارى بويىنشا 2015 جىلعا دەيىن  ولار   ەكونوميكالىق بەلسەندى حا­لىق­تىڭ 6 پايىزىن وسى جۇيەگە  تارتۋدى ماقسات ەتىپ قويىپ وتىر. –  ءبىزدىڭ بانكتىڭ ەرەكشەلىگى ءبىز تەك حالىقپەن جۇمىس جاساي­مىز. ليتسەنزيامىز بويىنشا زاڭدى تۇلعالارمەن قىزمەت جاسا­مايمىز, ولارعا قارجى بەرۋگە مۇمكىندىگىمىز جوق, – دەيدى باسقارما ءتورايىمى. – ءبىز قۇرىلىس كومپانيالارىن قارجىلاندىرمايمىز جانە ولارمەن جۇمىس جاسامايمىز. ماسە­لەن,  استانادا «اسيا» دەگەن قۇرى­لىس كومپانياسى بىرنەشە جىلدان بەرى تۇرعىن ءۇي سالىپ جاتىر. ونى حالىققا ءبولىپ تولەۋ  ارقىلى ساتىپ جاتىر. قازىر سول كومپانيامەن كەلىسىم-شارتقا قول قويدىق. كومپانياعا كەلىپ ءۇي ساتىپ الام دەگەن ادامدار ءبىزدىڭ بانكپەن كەلىسىم-شارتتارىن جاساپ,  اقشالارىن جيناۋدا, – دەيدى ءنۇربيبى سەرىكقاجىقىزى. ايناش ەسالي. الماتى. ______________ سۋرەتتى تۇسىرگەن ايتجان سالىق ۇلى.