04 ناۋرىز، 2011

باقىتىن بالا وقىتۋدان تاپقان

293 رەت كورسەتىلدى
داراق ءبىر جەردەن كوگەرەدى دەيدى اتام قازاق. بىلاي قاراعاندا قاراپايىم عانا ەستىلەتىن وسى ءسوزدىڭ استارىنا ۇڭىلسەڭىز تەرەڭ ماعىنا جاتقانىن اڭعاراسىز. قايسىبىرىمىز بۇل دانالىقتى وزىمىزگە ىڭعايلاپ، حال-قادىرىمىزشە پايدالانىپ جاتامىز. سونىڭ ءبىرى عۇمىرىن ءبىر ماماندىققا ارناعان جاندار جايىنا توعىسادى. سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى، ۇلكەننىڭ دە كىشىنىڭ باسىن يدىرەتىن اياۋلى ۇستاز ماماندىعى. وسىنداي ابىرويلى ماماندىقتىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەي، عۇمىرىنىڭ سانالى بولىگىن وقۋ-اعارتۋ سالاسىنا ارناعان جانداردى دا ارامىزدان از كەزدەستىرمەيمىز. ولار شاكىرتتەرى الدىندا قاشاندا سىي-قۇرمەتكە بولەنىپ، بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىرعان ابزال جاندار دەسەك جاڭىلىسا قويماسپىز. بۇلاردىڭ قاتارىندا بۇگىندە زەينەتكەر-ۇستاز مارقاما تاعايقىزى دا بار. بۇرىنعى گۋرەۆ وبلىسى، بالىقشى اۋدانىندا 1936 جىلدىڭ ناۋرىزىندا اتاقتى بالىقشى، ەڭبەك قىزىل تۋ وردە­نى­نىڭ يەگەرى تاعاي اقساقال شاڭىراعىندا دۇنيەگە كەلگەن ول ورتا مەكتەپتى ويداعى­داي بىتىرگەننەن كەيىن الماتىداعى قىز­دار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ، ونى 1957 جىلى ءتامامدايدى. وسى جىلى پاۆلو­دار­لىق جالىندى جاس، قازاق شارۋا­شى­لىق ينستيتۋتىنىڭ گيدروتەحنيك مامان­دى­عى بويىنشا تۇلەگى تاڭىربەرگەن مولداباەۆ ەسىمدى ازاماتتىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ، كەرەكۋ جەرىنە بىرگە قول ۇستاسىپ ات­تانادى. اتا-اناسىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتكەن مارقاما تاعايقىزى وتاعاسىمەن بىرگە پاۆلودار وبلىسى كراسنوكۋت اۋدانىندا (قازىرگى اق­توعاي) ەڭبەك جولدارىن باس­تاي­دى. اق­توعايدا مارقاما اپاي مەكتەپكە ۇستاز بو­لىپ ورنالاسسا، جولداسى ءتا­ڭىر­بەرگەن نۇ­رىش­ ۇلى اۋداندا ينجەنەر-گيدروتەحنيك بو­لىپ ەڭبەك جولدارىن باستايدى. وسىن­دا تۇلا بويى تۇڭعىشى قار­لىعاش ومىرگە كەلىپ، جاس وتباسىن قۋانىشقا كەنەلتسە، بۇلاردىڭ سوڭىنان باقىتجان، قانىش سىندى ءىنى-ءسىڭىلىسى ەرەدى. اناسىنان ەرتە قالعان مارقاما اپاي بۇل ۋاقىتتى ءوزىنىڭ باقىتتى كەزدە­رىنىڭ ءبىر بولىگى دەپ ەسكە الادى بۇگىندە. «انا باقىتىنا يە بولعان تۇڭعىشىم ومىرگە كەلگەن ساتتەردەگى قۋا­نىش­تى تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن شى­عار، ءسىرا. بالا كۇنىمنەن اڭساعان ۇستاز بولۋ ار­ما­نى­ما جەتكەنىم ءبىر باقىت بولسا، انا مەيىرىمىن از كورگەن ماعان تاعدىرىم سول انا بولۋدى قوسا بۇيىرتسا، بۇعان تەك جا­راتقانعا شۇكىرشىلىك ايتۋدان ول ۋا­قىتتا دا مەن ەش جاڭىلعان ەمەسپىن»، – دەيدى. بالاعا دەگەن شەكسىز ماحابباتى­نان بولسا كەرەك ىلە، گۇلميرا مەن ايگۇل ەسىمدى قىزدارى ومىرگە كەلىپ، وتباسى مۇشەلەرىن تولىقتىرادى. ءدام-تۇزدىڭ ايداۋىمەن جاس وتباسى 1967 جىلى باياناۋىلعا قونىس اۋدارادى. ول مۇندا كەلگەننەن كەيىن دە بالا وقىتۋعا بەلسەنە كىرىسىپ كەتەدى. وسى جىلداردان باستاپ، زەينەتكەرلىككە شىق­قانعا دەيىن تابانى كۇ­رەك­تەي جيىرما ەكى جىل «بايان­اۋىل» قا­زاق ورتا مەكتەبىندە بالا وقىتتى. اسا سابىرلىلىقتى، بىلىمدىلىكتى، ءتوزىمدى­لىك­تى قاجەت ەتەتىن مامان­دىق­­تىڭ ىستى­عى­نا كۇيىپ، سۋىعىنا توڭۋ كەز كەلگەن جاننىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە، جاسىراتىنى جوق، قاراكوزدەرىمىز قيىن­داۋ قابىلدايتىن ماتەماتيكا سالاسىنىڭ جۇگى وزگەلەرىنەن ءبىرشاما اۋىر ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇعان ەش ءشۇباسىز كەلىسەسىز. بالا بىلىگىنىڭ العاش ىرگەتاسى قالاناتىن شا­عىندا وعان ءبىلىم ءنارىن قۇيۋدىڭ ما­ڭىز­دىلىعى ەكىنىڭ ءبىرى، ەگىزدىڭ سىڭارىنا ايان. ۇس­تازدىقتىڭ باسقالارعا قا­را­عاندا جوعارىراق تۇرا­تىندىعى دا، مىنە، سون­دىقتان بولار. ماماندىعىن قا­شاندا ماقتانىش تۇتىپ، ءبۇ­گىن­دە­رى زەينەت دەم­الى­سىندا بولسا دا، ءۇي­رەنەم دەگەن بالاعا قو­لىنان كەل­گەنشە كومەگىن ايا­ماي­تىن م.تا­عاي­قىزى بىلىكتى ۇستاز بولۋ ءۇشىن دە ەڭ الدىمەن ءۇي­دە ءۇل­گىلى اتا-انا بولۋ كە­رەك دەپ سانايدى. ءومىر­­دەگى جاق­سىلىق اتاۋ­لى­نىڭ ءبارى انانىڭ بالاعا دەگەن مەيىرىمى، جارىنا دەگەن ادالدى­عى، ادامنىڭ ءوزى قالا­عان كاسىبىنە دەگەن ما­حاب­باتى سەكىلدى ۇلى سە­زىم­دەردەن باستاۋ الا­دى، ياعني كوبىندە بالا­لى ۇستاز عانا ءبىلىم ءنا­رىن سەبە الماق. ابايشا ايتساق، «ادام كوڭىلى شىن مەيىرلەنسە عانا، عىلىم-ءبى­لىم­نىڭ ءوزى دە مەيىرلەنەدى، تەزىرەك قولعا تۇسەدى. شالا مەيىر شالا بايقايدى». سول سەبەپتى دە بالاعا دەگەن مەيىرىم بار جەر­دە ادامنىڭ بىلىمگە دەگەن جان قۇش­تار­لى­عىن وياتىپ، كوكىرەك كوزىن اشا الا­دى. مارقاما اپاي بۇل جاعىنان دا شىن مەيىردىڭ يەسى، ارداقتى انا، اياۋلى اجە. «شاكىرتسىز ۇستاز تۇل» دەيدى تاعى ءبىر حالىق دانالىعى. بۇل رەتتە مەكتەپكە بارار جول ءومىر جولى ەكەنىن ءجىتى تۇسىنگەن ۇستاز شاكىرتتەرگە بارىنشا ءبىلىم ءنارىن قۇيۋى­مەن قاتار، ۇلگىلى تاربيە دە بەرە ءبىلدى. ولاردىڭ اراسىندا بۇگىندە اۋداندا، وبلىستا ءتۇرلى سالادا قىزمەت ىستەيتىن بەلگىلى ازاماتتار از ەمەس. ەتكەن ەڭبەك پەن توككەن تەر ەشقاشان زايا كەتپەيتىنى بەلگىلى. مار­قابا تاعايقىزى ۇزاق جىلعى ابىرويلى جۇمىسىنىڭ جەمىسى رەتىندە «قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اتتى ابىرويلى اتاققا دا قول جەتكىزگەن. ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس، ۇيرەتۋدەن بالاعا. اقىرىن ءجۇرىپ، انىق باس، ەڭبەگىڭ كەتپەس دالاعا، – دەگەن اباي شۋماقتارى وسىنداي جاندارعا ارناپ ايتىلعانداي. ۇستاز بولىپ قالىپ­تاس­پاي­­دى، ۇستاز بولىپ تۋادى دەگەن ءسوز­دەر­دى دە ءجيى ەستيمىز. بۇل، ارينە، ۇستازعا، ونىڭ ەڭبەگىنە دەگەن ريزاشىلىقتان ايتىلعان سوزدەر ەكەنى ايقىن. اعايىن مەن اۋىلعا سىيلى ءتاڭىر­بەر­گەن نۇرىش ۇلى مەن مارقاما تاعايقىزى بارلىق ۇل-قىزدارىنا جوعارى ءبىلىم الىپ بەردى. ولار قازىرگى كەزدەرى ەلىمىزدە دارىگەر، مۇعالىم، ەنەرگەتيك، ەكونوميست ما­ماندىقتارى بويىنشا ابىرويلى قىز­مەت­تەر اتقارۋدا. وسى تۇس وتاعاسىنىڭ ءوزى­نىڭ زەينەتكە شىققانىنا قاراماستان، «بايان-سۋ» جشس-نى باسقارىپ، حالىققا جانە زاڭدى تۇلعالارعا قالتقىسىز قىز­مەت كورسەتىپ جاتقانداعىن دا ايتا كەتكەن ابزال. ارينە، مۇندا دا وتباسىنىڭ ۇيتقىسى بولا بىلگەن وتاناسىنىڭ وراسان ۇلەسى بار. ۇلىن – ۇياعا، قىزىن – قياعا قون­دىرىپ، باقىتتى عۇمىر كەشىپ جاتقان وتباسى كەيىنگى جاس بۋىنعا دا ۇلگى-ونەگەلەرىن كورسەتىپ كەلەدى. «قازىرگى جاستار، قۇدايعا شۇكىر، باقىتتى عوي شىركىن. وقيمىن دەگەن ادامعا ەلىمىزدە قاي كەزدە دە جول اشىق. تالپىنعان جەتەر مۇراتقا دەمەكشى، بىلىمگە بالا كۇننەن ۇمتىلعان جاس قاشاندا الدىڭعى قاتاردان ورىن الادى. بالالار­دىڭ بىلىمگە قۇشتارلى­عىن وياتىپ، تالان­تىن اشۋدا ۇستازدار قاۋى­مىنىڭ ەڭبەگى وراسان زور. سوندىق­تان دا ەل ولاردى قۇرمەتتەيدى»، – دەگەن ۇستاز انانىڭ ەندىگى تىلەگى ەلىمىزدىڭ اماندىعى. وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن ىرگەمىزدىڭ بەرىك بولۋىن تاڭىردەن كۇن­دە تىلەيتىن قارت ۇستاز جاس ۇرپاق بولاشاعىنىڭ جارقىن بولارىنا ۇلكەن ۇمىتپەن قارايدى. ءابدىراحمان قىدىربەك. ------------------------------------ سۋرەتتە: مارقاما اجە نەمەرەسى ايعا­نىممەن بىرگە.
سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار