04 ناۋرىز، 2011

قايىرىمدىلىقتان اسقان قاسيەت جوق

305 رەت كورسەتىلدى
ونىڭ اناسى اقىن ەدى. وعان قوسا جاستايىنان حالىقتىڭ قىمبات قازىناسى – اۋىز ادەبيەتىمەن اۋىزدان­عان­­دىقتان، ەرتەگى مەن اڭىز اڭگىمەلەردى كوپ بىلەتىن. سول بىلگەنىن باۋىر ەتى بالاپانىنىڭ قۇلاعىنا قۇيا بەردى. ت ۇلىمشاعى جەلبىرەگەن كىپ-كىش­كەن­تاي بالاپانى دا ەرتەگى تىڭداۋعا قۇمار-اق. ءوزى قۇيماقۇلاق. نە ايتسا دا قالت جىبەرمەي قاعىپ الىپ، اناسىنان ەس­تى­گەنىن وزىمەن تەتە ويىن بالالارىنا سول قالپىندا اينىتپاي ايتىپ بەرەتىن. ءيا، اناسى زيادا جار­بول­قىزى ايتقان سول اڭىزدى كو­كى­رەگىنە توقىپ العان، بۇگىن ورتامىزدا جارقىراپ جۇرگەن جانى جومارت جايساڭ جان، ايگىلى اكادەميك كۇلاش قۇنانتاەۆا ەدى. رەسپۋبليكاعا بەلگىلى ينس­تي­تۋتتىڭ ۇلكەن ۇجىمى ونى قۇ­شاق جايا قارسى الدى. جاڭا ورتانىڭ جاتسىنباي، ىس­تىق ىقىلاسپەن قابىل­دا­ۋى قوبالجىعان كوڭىلىن كوك­كە كوتەردى، جىگەرىن جانىپ، قاناتتاندىرىپ جىبەردى. سول كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيمەن جۇمىسقا قۇلشىنا كىرىسكەن ونى ءبىرشاما جولعا قويىلعان وقۋ پروتسەسىمەن بىرگە ينستيتۋتتىڭ وتە جۇتاڭ ماتەريالدىق بازاسى قاتتى الاڭداتتى. ۇزاق وي-تولعانىستان سوڭ اسا اۋقىمدى جوسپار جاسادى. اق قاعازعا ارمان بولىپ قۇيىلعان قيالى عاجاپ! ال، ونى ىسكە اسىرۋ وتە قيىن. كوز الدىندا ساپ تۇزەگەن ەڭسەلى اسەم عيماراتتار ومىرگە كەلۋ ءۇشىن قانشاما قاجىر-قايرات، ەڭ باستىسى – اسا مول قارجى كەرەك. مۇنداي كۇرمەۋى كۇردەلى پروبلەما رەسپۋبليكانىڭ ءبىرىنشى باسشىسى قوناەۆتىڭ قولداۋىنسىز شەشىلمەسى انىق. ەندەشە، سول كىسىدەن كومەك سۇراۋ كەرەك. وسى ويعا بەكىنسە دە جۇرەكسىنىپ ءبىراز ءجۇردى. ەسىمى مەن ەڭبەگىن الەم تانىعان، تالاي جاقسى مەن جايساڭ تابىنعان ۇلكەن كىسىمەن سويلەسۋ وڭاي ما؟! اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا باسشى قىزمەتتەردە بولعان اكەسى قۇنانتاي، تاريحشى عالىم اعاسى مۇزدىباي، ماسكەۋدە ءبىلىم العان اپكەسى كۇلپاش مۇنى باتىلدىققا باۋلىماپ پا ەدى؟ ەندى ءبىر ءسات ونىڭ ويىنا وسى جۇمىسقا باراردا اعالىق اقىلىن ايتقان قوناەۆتىڭ: «مەنىڭ كومەگىم قاجەت بولسا، قىسىلماي كەلە بەرىڭىز» دەگەن ءسوزى ورالىپ، وزىنە جىلى قاباق تانىتقان مەيىرىمدى ءجۇزى كەلە قالدى. سول ءسات وزىندە وزگەشە ءبىر باتىلدىق پايدا بولعان ول قوناەۆتىڭ قابىلداۋىنا كەلدى. –          ديماش احمەت ۇلى! ءسىزدىڭ كومەگىڭىز قاجەت، – دەدى تولقي سويلەگەن ول. – ۋاقى­تىڭىزدى العانىم ءۇشىن عافۋ وتىنەمىن. – ۋاقىتتىڭ از ەكەنى راس، – دەدى قو­ناەۆ بۇعان جىلىۇشىراي قاراپ. – ايتسە دە، رەسپۋبليكاداعى عانا ەمەس، بۇكىل وداق­تاعى بىرەگەي وقۋ ورنى – قىزدار پە­دا­گوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ بىلدەي ءبىر رەكتورىمەن سويلەسپەگەندە، كىممەن ءسوي­لەسەمىز؟ قىسىلماي ايتا بەرىڭىز. – ءوزىڭىزدىڭ قامقورلىعىزبەن ءوسىپ، ءور­كەندەپ كەلە جاتقان وداقتا بالاماسى جوق بىرەگەي ينستيتۋتتىڭ ما­­تەريالدىق بازا­سىن نىعايتۋ اۋاداي قاجەت. – وعان نە كەدەرگى؟ – قوماقتى قار­جى كەرەك. سوعان كومەكتە­سۋى­ڭىزدى وتىنەمىن. مىنە، مى­ناۋ جاڭا قۇرىلىس جوس­پارى. – ءپالى، – دەدى كۇلاش ۇسىنعان قاعازعا كوز جۇگىرتىپ وتكەن قوناەۆ بۇعان سۇيسىنە قاراپ، – ءوزىڭ عالىم-رەكتور عانا ەمەس، جوبالاۋشى-قۇرىلىسشى دا ەكەنسىڭ عوي. – قازاقتىڭ قاراكوز قىز­دا­رى ءۇشىن قۇرىلىسشى بو­لۋعا دا دايىنمىن! – ءجون، دۇرىس ايتاسىز.  «ءبىلىپ ايتقان سوزگە قۇن جەتپەيدى، تاۋىپ ايتقان سوزگە شىن جەتپەيدى» دەپتى تولە بي. تاعى ءبىر تاپقىر ءسوز ويعا ورالىپ وتىر. «ءسوزدىڭ ءوزى بالا: تەربەتسە – ويانادى، تەربەتپەسە – ويانبايدى». بۇل بايدالى شەشەننەن قالعان ناقىل. ءسىز كۇلاش قۇنانتايقىزى، ءسوزدى تەربەتىپ قانا ەمەس، قازاعىمىزدىڭ كەلەشەگىن ءسىز بەن ءبىز ويلاماساق، كىم ويلايدى دەگەن ۇلاعاتتى ويدى دا وياتىپ وتىرسىز. مەملەكەتتەن ينستيتۋتقا ارنايى ۇلكەن قاراجات بولىنەدى. يىعىڭىزعا اسا ۇلكەن جۇك ارتىپ وتىرسىز. ىسىڭىزگە ساتتىلىك تىلەيمىن. وسى اڭگىمەدەن سوڭ قىزدار ينستيتۋتى­نىڭ باس عيماراتى ورنالاسقان جەر الىپ قۇ­رىلىس الاڭىنا اينالدى. ارادا ەكى جارىم جىل وتكەندە گوگول – سەيفۋللين – باي­تۇر­سىنوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ءتورت بىردەي جاتاقحانا بوي كوتەر­دى. ارقايسىسى ءۇش ءجۇز، ءتورت ءجۇز ورىن­دىق جاتاقحاناعا ۇزىن سانى ءبىر مىڭ التى ءجۇز ستۋدەنت ورنالاستى. ولار جاتاقحانا­لار­عا جاي جايعاسىپ قانا قويعان جوق، قولدا­رىنا قىزىل بەلدەۋلى رەسمي قاعاز – وردەر الىپ، قالاعا تىركەلدى. سونىمەن بىرگە ءبىر مەز­گىلدە ءبىر مىڭنان اسا ادامدى تاماقتان­دىرا­تىن مۇمكىندىگى بار اسحانا مەن سپورت كومپلەكسى سالىنىپ، ماسانچي مەن سەيفۋللين كوشەسىنىڭ قيىلىسىنان ءتورت قاباتتى جاڭا عيمارات – وقۋ كورپۋسى بوي كوتەردى. سولارمەن جارىسا سالىنعان سەكسەن پاتەرلىك تۇرعىن-جاي ءۇيسىز جۇرگەن ۇستازدارعا بەرىلدى. ما­تەريالدىق بازانىڭ جاقسارۋى جاڭادان ون ەكى لابوراتوريا اشۋعا، تاجىريبەلى پە­دا­گوگ­­تاردى جۇمىسقا قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەردى. وسىنىڭ ءبارى ينستيتۋتتىڭ وقۋ جانە عىلىمي جۇمىستارىن جاڭا بيىككە كوتەردى. ءبىر مىڭ توعىز ءجۇز الپىس سەگىزىنشى جىل­دىڭ كۇزىندە د.قوناەۆتىڭ قابىلداۋىندا بول­عان كەزدە ايتقان: «ءسىزدى ۇياتقا قالدىر­ماۋعا تىرىسامىن» دەگەن سەرتتەي بەرىك ءسو­زىن­دە تۇر­دى رەكتور كۇلاش قۇنانتاەۆا. بىرىنەن ءبىرى كور­كەم، سىرتى نۇرلى، ءىشى سىرلى كوپ قاباتتى ەڭ­سەلى عيماراتتاردى بۇگىندە ەل «كۇلاش قۇ­نانتاەۆا قالاشىعى» دەپ اتايدى. سول «قا­لا­شىق» سالىنىپ بىتكەنشە كۇلاش­تىڭ ءبىر تى­نىم تاپپاي، جانكەشتى ەڭبەك ەتكەنى كوپتىڭ كوز الدىندا. ال، قانشا ءتۇندى ۇيقى­سىز، قانشاما كۇندى كۇلكىسىز وتكىزگەنى ونىڭ وزىنە عانا ايان. قىزدار ينستيتۋتىنداعى «كۇلاش قۇنان­تاەۆا قالاشىعى» قايتپاس، قايسار، قايراتكەر قازاق قىزىنىڭ وتىزدا بۇزعان ورداسى. ونىڭ قىرقىندا العان قامالى تاعى بار. ولاي دەيتىنىمىز، ون جىل بويى رەسپۋبليكا كومسومول ۇيىمىندا حاتشى، بىرەر جىل مي­نيستردىڭ ورىنباسارى، ەكى مارتە قازاق­ستان جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولعان، جيىر­ما ءۇش عىلىم كانديداتى مەن دوكتور­لارىن دايار­لا­عان عۇلاما عالىم، قازاقستان ۇلتتىق عىلىم اكا­دەمياسىنىڭ اكادەميگى، قىزدار ينستي­تۋ­تىن­دا ون التى جىل رەكتور بولعان ونىڭ تالاي تاماشا ونەگەلى ىستەرىمەن كوپكە ۇلگى بولۋىمەن بىرگە «ايگۇل» اتتى ءان-بي ءانسامبلىن ۇيىمداستىرىپ، سول انسامبلدەن ءمادينا ەراليەۆا سىندى سان بۇل­بۇلدى ۇشىرعانىن، بۇل كۇندە «كۇلاش قۇ­نانتاەۆا مەكتەبى» اتالعان ۇلاعاتتى ۇيادان ءجۇز­دە­گەن شاكىرتى قانات قاققانىن ايتىپ وتىرمىز. حاكىم ابايدىڭ: «ءوزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىل­ساڭ، ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولا­سىڭ; ادامدىق قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ، اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلىنىڭ ءبىرى بولاسىڭ» دەگەن ءسوزىن جاستايىنان جاتتاپ ءوسىپ، اينالا­سىنا اي مەن كۇندەي جارىق ساۋلە شاشىپ جۇرگەن كۇلاش قۇنانتايقىزى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەل-جۇرتقا قايىرىمدىلىق جاساۋدان جاڭىلعان ەمەس. بۇل ونىڭ سوم التىنداي اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى. ءومىردىڭ سان سىرىندا سۇرىنبەگەن كۇلاش قۇنانتايقىزى ءجۇسىپ بالاساعۇن ايتقانداي ءىسى – قايىرىمدى، ءسوزى – مەيىرىمدى، جانى جومارت جايساڭ جان. ونى قارتايتپايتىن، شارشاتپايتىن كوپ قۇپيانىڭ ءبىرى، بالكىم، بىرەگەيى وسى بولسا كەرەك. ءسابيت دوسانوۆ، ازۋشى، م.شولوحوۆ جانە ۆ.پيكۋل اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتى.
سوڭعى جاڭالىقتار

ەكپە سالدىرۋدا بەلسەندىلىك بايقالادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:10

چارلو شايقاسقا شاقىرۋدان شارشامايدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 13:27

ەلوردا «قىزىل» ايماقتان شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:22

الەم چەمپيوناتى باستالدى

سپورت • بۇگىن، 09:09

قۇندى ەرتوقىم

ەلوردا • بۇگىن، 09:05

تىڭ سەرپىلىس بايقالمايدى

سپورت • بۇگىن، 08:59

اسەرلى «ادەبيەت كۋرستارى»

وقيعا • بۇگىن، 08:54

تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 08:52

ون ءبىرىنشى پالاتا

مەديتسينا • بۇگىن، 08:45

جارقىننىڭ جاقسىلىعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:39

تىلسىم كۇشپەن ءتىل تابىسقان

تاريح • بۇگىن، 08:36

قىلقالام ۇشىنداعى قۇدىرەت

ونەر • بۇگىن، 08:35

قازاقستان دالاسى قۇرعاپ بارادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 07:55

قۇمعا سىڭگەن سۋداي سۋبسيديا

قوعام • بۇگىن، 07:49

دۇبىردەن تۋعان ولەڭ

ادەبيەت • بۇگىن، 07:39

كۇلكىنى ازايتساق قايتەدى؟

قوعام • بۇگىن، 07:39

ۇقساس جاڭالىقتار