04 ناۋرىز، 2011

مادەنيەتى ءماندى، تۇرمىسى ءساندى اۋىل

298 رەت كورسەتىلدى
قوعامدىق ءومىرىمىزدىڭ اجى­را­ماس ءبىر بولىگى – مادەنيەت سا­لا­سى. سوندىقتان دا كەيدە وسى سا­لانىڭ ءجاي-كۇيىنە ءۇڭىلىپ، مادە­نيەت قىز­مەتكەرلەرىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى وي تارا­زى­سىنا سالىپ وتىرعاننىڭ ەش ار­تىقشىلىعى جوق. كەشەگى ءبىر كۇنى جۋرناليستىك ءىسساپارىمىز وسىنداي تاقىرىپ جۇگىن ارقا­لا­دى. بۇعان قوزعاۋ سالعان باتىس قازاقستان وبلىس­تىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى، «قۇر­مەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ايدار باتىرحانوۆ بولاتىن. ءسويتىپ، رەسەيدىڭ ساراتوۆ گۋ­بەرنياسىمەن شەكتەسەتىن، باتىس قازاقستاننىڭ باتىسىنداعى تاس­قالا اۋدانىنا باعىت الدىق. وسى اۋماققا قاراستى مەرەي اۋى­لى­نىڭ تۇسىنان ءبىزدى تاسقالا اۋدا­نىنىڭ اكىمى وتەمىس مىر­زاعا­لي­ەۆ قارسى الدى. بۇدان ءارى اۋىل­دار­دى ارالاي ءجۇرىپ، ونداعى ءما­دە­نيەت مەكەمەلەرىنىڭ قىزمە­تى­مەن، كىتاپحانالار مەن كلۋب­تار­دىڭ جۇمىستارىمەن تانىس­تىق. بيىلعى قىستىڭ سوڭعى ايلارى، وسى كەزدەگى اقىرعان اياز بەن ۇسكىرىك جەل، ۇيتقي سوققان بوراندار باتىسقازاق­ستاندىق­تار­دى ءبىراز قىسىپ جىبەردى. وس­ىنداي سى­ني شاقتا اۋدانداعى مادەنيەت مەكەمەلەرى «كارى قۇدا – قىستى» جاق­­سى ازىرلىكتەرمەن قارسى ال­عان­دا­رىنا كۋا بولدىق. بۇل عي­ما­رات­تاردىڭ ءىشى قىز-قىز قايناپ تۇر. اۋىلدارداعى مادەنيەت ۇيلە­رى مەن كىتاپحانالارعا كۇردەلى جوندەۋلەر جۇرگىزىلىپتى. سوعان سايكەس جاڭا مۋزىكالىق اسپاپتار مەن قۇرالدار الىنعان. تەك مەرەي اۋىلىنداعى مادەنيەت ۇيىنە عانا كۇردەلى جوندەۋ ءجۇر­گىزۋ قاجەتتىلىگىنە كوز جەتكىزدىك. بۇل ماسەلە بيىلعى جىلدىڭ ەنشىسىندە تۇرعان كورىنەدى. ونىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى جاسالىپتى. سوعان قاراماستان، مادەنيەت ۇيىندە جۇرگىزىلىپ جات­قان مازمۇندى جۇمىستار كوڭى­لىمىزگە قوندى. مۇندا الداعى ەلباسى سايلاۋىنا بايلانىستى كورنەكى ماتەريالدار دا جۇيەلى كورىنىس تاۋىپتى. ەڭ باستىسى، اۋىلدارداعى مادەنيەت قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ بويىنان ءوز ىستەرىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك پەن قۇل­شى­نىستى بايقادىق. تاعى ءبىر كوزىمىزگە جىلى ۇشى­راعان كورىنىس – اقتاۋ اۋى­لىن­داعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ال­دىن­دا ىلىنگەن – كينوافيشا. جەر­گىلىكتى تۇرعىنداردىڭ اۋىل كلۋبتارىنا كەلىپ كينوفيلمدەر كورۋ ءۇردىسى كەشەگى كەڭەستىك كە­زەڭمەن بىرگە كەلمەسكە كەتكەن شىعار دەپ ويلايتىنبىز. قاتە­لەس­كەن ەكەنبىز، ولاي ەمەس ەكەن. مۇنىڭ ءمان-جايىنە كەلسەك، وب­لىستاعى بۇرىنعى كينوپروكات جۇيەسى قۇرىپ كەتپەپتى. اۋدان­دىق مادەنيەت بولىمدەرى وسى قۇرىلىمعا بۇگىنگى ۋاقىت رۋحىنا ساي كەلەتىن كينوفيلمدەرگە سۇ­رانىس بەرىپ وتىراتىن كورىنەدى. نەسى بار، بۇل ابدەن قۇپتاۋعا تۇرارلىق ءىس بولسا كەرەك. جۋرناليستىك ءىسساپار بارى­سىن­دا كوزبەن كورىپ، كوڭىلگە ءتۇي­گەن تاعى ءبىر ءجايت – اۋداندىق كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ تولىققان­دىلىعى. مۇنداعى كىتاپحانا­شى­لاردىڭ اۋىلداعى اعايىنداردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن سۇرانىستارىن وتەۋگە ۇمتىلىستارى قۋاندىرعان. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىل­دارىندا وڭتايلاندىرۋ جەلەۋىمەن رەسپۋبليكا اۋىلدارىنداعى كىتاپحانالار جۇيەسى مەن وزگە دە مادەنيەت ورىندارى قۇرىپ كەتە جازداعانى بەلگىلى. وسى تۇرعىدا ورال وڭتايلاندىرۋدىڭ وقشان­تايىنا ىلىكپەي قالعان ەلدەگى ساناۋلى وڭىرلەردىڭ ءبىرى دەسەك، شىندىقتان الشاق كەتپەيمىز. دە­رەك كوزدەرىنە قاراعاندا، ءبۇ­گىندە وبلىستاعى 407 كىتاپحا­نا­نىڭ ارقايسىسى 1200 ادامعا قىز­مەت جاسايدى. ال تۇرعىندار تىعىز قونىستانعان وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىسىندا بۇگىندە 438 كىتاپحانا بولسا، بۇل كورسەتكىش مۇندا­عى ءار كىتاپحاناعا شاق­قان­دا 5813 وقىرماننان كەلەدى ەكەن. سونداي-اق باتىس قازاقستاندا ءار 2100 ­اۋىل تۇرعىنىنا ءبىر كلۋبتان كەلسە، وڭتۇستىك قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 5500 توڭىرەگىندە. وبلىستىق كىتاپحانالار ءجۇ­يە­سىندەگى وسىنداي كەڭورىستىلىك كورىنىستەرى ءوزىمىز ارالاعان تاس­قالا اۋدانىنىڭ مىسالىنان دا ايقىن بايقالادى. سول كۇنى ءتۇس اۋا تاسقالا اۋدانىنىڭ ورتا­لى­عىندا مادەنيەت قىزمەتكەرلە­رىنىڭ جيى­نى وتكىزىلدى. وندا ءسوز سويلەگەن باتىس قازاقستان وب­لىستىق مادەنيەت باسقارما­سى­نىڭ­ باستىعى ايدار باتىرحانوۆ ءوز ويىن بىلايشا تۇيىندەدى: – بۇگىنگى ءبىزدىڭ قازاقستاندىق قوعامدا مادەنيەت قىزمەتكەر­لە­رىنە جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك جو­عارى. ولار رۋحانيات الەمىن­دەگى بارلىق جاقسىلىقتىق جار­شىسى. ستانيسلاۆسكي ايتقان­داي: تەاتر – كيىمىلگىشتەن باستالسا، ءار ءما­دەنيەت قىزمەتكەرى مادەنيەتتىلىك ونەگەلەرىن الدى­مەن وزىنەن باس­تاۋى كەرەك. تەك سوندا عانا ولار وزگەلەردىڭ بو­يىنا مادەنيەت ۇشقىندارىن دارىتا الادى. ءبىز كەيدە قىزمەت – قولدىڭ كىرى دەگەن سىڭارجاق تۇسىنىكتى ەستىپ قالامىز. سولاي ما، ءوزى. ءسىرا، بۇل بەلگىلى ءبىر ورتا مەن ۇجىمعا سۇيكىمسىز بولعان، سول ءسۇي­كىم­سىزدىگىنىڭ سالدارىنان قىزمەتى­نەن ايىرىلعان الدەبىرەۋلەردىڭ ايتقان ساندىراعى بولسا كەرەك. جوق، قىزمەت قولدىڭ كىرى ەمەس. ول سەنىڭ قوعامداعى ورنىڭ. ءتاۋ­ەلسىز، ەگەمەن ەلىنىڭ ءوسىپ-ءور­كەن­دەۋىنە قوسار ۇلەسىڭ. قالا بەردى ءوز ورتاڭ مەن ۇجىمىڭنىڭ، دوس- جولداستارىڭ مەن اعايىن-تۋ­ماڭ­نىڭ، وتباسىڭنىڭ الدىنداعى ابى­رويىڭ، بەدەلىڭ مەن سالما­عىڭ. ءبىز مادەنيەت قىزمەتكەرى دەلىنەتىن بيىك ماعىناسىنداعى قو­عام­دىق تىركەسكە دە وسىنداي پاي­ىم تۇرعىسىنان قاراۋعا ءتيىسپىز. مىنە، وسىلاي دەپ ادەمى ءتۇيىن جاساعان وبلىستاعى مادەنيەت سا­لاسىنىڭ باسشىسى بۇدان سوڭ تاسقالا اۋدانىنا قۇر قول كەلمەگەنىن كورسەتىپ، كىشى ستاندارتتار ولشەمى بويىنشا اۋدانداعى بار­لىق مادەنيەت ۇيلەرى مەن كلۋب­تارعا كومپيۋتەرلى مۋزىكالىق اسپاپتار كەشەنىن سىيعا تارتتى. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى، شەك­ارا­لىق ءوڭىر – تاسقالا اۋدانىن­دا مادەنيەت سالاسىنا ارنالعان كۇن مازمۇنعا تولى بولدى. سون­داي-اق بۇل كۇن مادەنيەت قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ جاقسى ىستەرىن ۇلگى ەتىپ، ولاردىڭ جۇرەكتەرىنە رۋحاني سىلكىنىس وتىن جاعۋىمەن دە ءوز جاراسىمىن تاپقانى تالاسسىز. تەمىر قۇسايىن. باتىس قازاقستان وبلىسى، تاسقالا اۋدانى.
سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار