يندۋستريالاندىرۋ ءىسىنىڭ ىلگەرىلەۋى قالاي؟

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتە سەلەكتورلىق كەڭەس بولىپ ءوتتى. وندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا 2010 جىلى ىسكە قوسىلعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جاعدايى مەن 2011 جىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار تالقىلاندى. سونداي-اق 2011 جىلدىڭ ناقتىلانعان بيۋدجەتىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداندى. تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ ءبىر نەگىزى جۇمىس ورىندارىنىڭ اشى­لۋىنا تاۋەلدى. ويتكەنى جاڭا جۇ­مىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى الەۋ­مەتتىك جاعدايدى تۇزەۋگە دە سەپ. ۇكىمەتتىڭ وسىعان دەيىن جۇزەگە اسىرىپ كەلگەن داعدارىسقا قارسى باعدارلامالارى اياسىندا ءتۇرلى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ, ينۆەستيتسيالار تارتىلدى. وتكەن جىلدىڭ ەنشىسىندەگى جەتىستىكتەر مەن اتقا­رىل­عان جۇمىستاردى سا­راپ­تاۋدى ال­دىمەن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋ باستادى. بيىل يندۋس­تريا­­لاندىرۋ كارتا­سى اياسىندا قۇ­نى 715 ملرد. تەڭگە بولاتىن 71 جوبا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. ىسكە قو­سىلاتىن جاڭا نى­ساندار قۇرى­لى­سىن جۇرگىزۋ بارى­سىن­دا ۋاقىتشا 18,6 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلسا, كەيىن ونىڭ 18,5 مىڭ جۇمىس ورنى تۇراقتى بول­ماق. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, يندۋستريالاندىرۋ كار­تا­سىنا وب­لىس اكىمدەرىنەن 300 جاڭا جوبا­لارعا ءوتىنىش تۇسسە, ونىڭ 206-سى بيىلعى جىلعا تيەسىلى. 2010 جىلى قۇنى 800 ملرد.تەڭگەدەن اساتىن 152 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلعان كورىنەدى. ۇدەمەلى ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان 30 نىسان ءوزىنىڭ جوبا­لىق قۋاتىنا شىققان. يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋدىڭ اي­تۋىن­شا, مۇنى يندۋس­تريالان­دى­رۋ باعدارلاماسىندا جۇزەگە اسى­رىل­عان جوبالاردىڭ تاۋەلسىز مونيتورينگىن جۇزەگە اسىراتىن ساۋ­دا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ ءمالى­مە­تى راستايدى. دەگەنمەن ۆيتسە-مينيستر وتكەن جىلدىڭ العاشقى جار­تىجىلدىعىندا ىسكە قوسىل­عان كاسىپورىنداردىڭ كەيبىرى ءونىم شىعارۋعا كىرىسە قويماعان­دى­عىن دا ايتىپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىندا ورال گكج, ستەپنوگور قالاسىنداعى جىلۋ كەشەنى جانە باسقالار بار. كەيبىر جوبالار بوي­ىنشا العاشقى بايقاۋ نەمەسە ءوندىرىستىڭ ماۋسىمدىق سيپات­تا­ما­سىن ەسەپكە الۋ كەرەك. سونداي-اق ءوندىرىستى قوسۋ مەن سوڭعى ءونىمدى شىعارۋ بارىسىندا بەلگىلى ۋاقىت كەرەكتىگى جانە بار. البەرت راۋ يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى ستاتيستيكا اگەنت­­تىگىمەن بىرىگە وتىرىپ جوبا­لاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ساراپتاما جاساپ شىققاندىعىن جەتكىزدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى ايا­سىندا بيىل 71 جوبانىڭ جوس­پارى بەكىتىلدى. قۇنى 715 ملرد. تەڭگە بولاتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 18,6 مىڭ ۋا­قىتشا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولسا, جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنى 18,5 مىڭ بولادى دەپ جوسپارلانۋدا. البەرت راۋدىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جوبالاردىڭ 12-ءسى ءىرى كولەمدەگى جوبالار. ولاردىڭ جال­پى قۇنى 330 ملرد. تەڭگەنى قۇراي­دى. قۇرىلىسىن سالۋ بارىسىندا 9 مىڭ ادام ۋاقىتشا جۇمىس ور­نىمەن قامتىلسا, ونى قول­دا­نىس­قا ەنگىزۋ كەزىندە 6 مىڭ ادام جۇ­مىسقا ورنالاسا الاتىن ءمۇم­كىن­دىك تۋماق. ولاردىڭ شىندە الما­تى وبلىسىنداعى شارىن وزەنىن­دەگى مويناق گەس-ءى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى “وزەن-تۇركىمەن­ستان شەكاراسى” تەمىر جول جەلىسى, الماتى وبلىسىنداعى “جەتىگەن-قورعاس” تەمىر جولى, جامبىل وب­لىسىنداعى اقباقاي التىن ءون­دى­رەتىن فابريكاسىنىڭ ونىمدىلىگىن جىلىنا 2,8 تونناعا جوعارىلاتۋ, شقو-دا بىلعارى جانە تەرى ءونى­مىن وندىرەتىن كومبينات سالۋ, اتى­راۋدا مەتاللپلاستيكالىق قۇ­بىر شىعاراتىن زاۋىت جانە باسقا جوبالار بار. يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, ين­دۋستريالاندىرۋ كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋعا بولىنەتىن قارجى جىل ساي­ىن ەسەلەنىپ كەلەدى. 2009 جىلى 500 ملرد. تەڭگە بولسا, 2010 جىلى – 800 ملرد. تەڭگە قا­راس­تىرىلعان. ال بيىلعى جوبا­لار­عا ءبىز 1,5 ترلن. تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلادى دەپ بولجاپ وتىر­مىز, دەدى ول. بيىل يندۋستريا­لان­دىرۋ كارتاسى بويىنشا 37 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. سەلەكتورلىق كەڭەستە مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭ­باەۆ 2011 جىلى ىسكە قوسىلاتىن جوبا­لار­عا توقتالا كەلىپ, ولاردىڭ كەستە بويىنشا ءجۇرىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى. ال توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆلاديمير بوجكو كوكساراي سۋ رەتتەگىشى بويىنشا ماسەلە جوق ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. اتالمىش سۋ رەتتەگىش وزىنە 3 تەكشە كيلومەتر سۋ قابىلداي الادى. اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتى­رىپ, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا سۋ تاسقىنى قاۋپىن تۋدىرماي سۋ جي­ناۋدامىز. قازىرگى كۇنى كوكساراي سۋ رەتتەگىشىندە 650 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جينالدى, دەگەن ۆلاديمير بوجكو سالاعا بولىنگەن 10 ملرد.تەڭگە ۋاقىتىمەن يگەرىلىپ, تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ىسكە قوسىلاتىندىعىن ايتتى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاما­سى­نىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بويىنشا ەسەپتى تەك سالا باسشىلارى عانا ەمەس, وبلىس اكىمدەرى دە تاپسىردى. وبلىس باسشىلارىنىڭ بەرگەن اق­پا­راتى بويىنشا كەيبىر وڭىردە جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتسا, ەندى ءبىرى ەكىنشى جارتىجىلدىقتا جۇزەگە اسى­رىلماق. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ وبلىس­تا 2010 جىلى قۇنى 37 ملرد. تەڭگەنى قۇراي­تىن 9 يندۋستريالىق جوبا بوي­ىنشا كاسىپورىن ىسكە قوسىل­عاندىعىن جەتكىزدى. بۇل نىساندار بويىنشا 1200 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ال بيىل 10 ءىرى كاسىپورىن ىسكە قو­سى­لادى. قۇنى 86,6 ملرد.تەڭگە كولە­مىن­دە بولاتىن وسى كاسىپ­ورىنداردا 3200 تۇراقتى جاڭا جۇ­مىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ءىرى جوبا­لاردىڭ ىشىندە اتاپ وتەرى “وزەن-تۇركىمەنستان شەكاراسى” تەمىر جولى ۋچاسكەسى, “قاشاعان” جو­باسى بويىنشا تەڭىزدەگى مۇناي وپەرا­تسيا­لارىن قامتاماسىز ەتەتىن تاس شى­عاراتىن زاۋىت, ماڭعىستاۋ ەركىن ەكونوميكالىق ايماعى ءۇشىن ماڭىزى جوعارى فارماتسەۆتيكالىق كەشەن. كەشەن قاجەتتى ءدارى-دارمەك­تەردى شىعارۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىن بولماق. بۇل جوبا­لار­دىڭ ايماقتىڭ تەك مۇناي مەن گاز ەمەس, باسقا دا ەكونوميكالىق كەلبەتىن قالىپتاس­تى­رۋدا الاتىن ورنى زور. «سامۇرىق-قازىنا” ۇاق باس­شى­سى قايرات كەلىمبەتوۆ پەن “قاز­اگرو” حولدينگى دە يندۋستريا­لان­دىرۋ كارتاسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارىن باياندادى. البەرت راۋ ناۋرىزدىڭ سوڭىنا دەيىن يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىن شا­عىن جانە ورتا بيزنەس جوبالارىن ەسەپكە الا وتىرىپ جاڭا جوبالارمەن تولىقتىرۋ جۇمىستارى جۇرگى­زىلەتىندىگىن جەتكىزدى. قازىرگى كۇنى مينيسترلىككە كارتاعا قوسىمشا بەكىتۋگە 303 ءوتىنىش تۇسكەن. ونىڭ 206-سى 2011 جىلعى جوبالار بويىنشا, ونىڭ ىشىندە, 70 ءوتىنىش بيىلعى جىل­دىڭ العاشقى جارتىجىل­دى­عىن­دا ىسكە قوسىلاتىن جوبالار بوي­ىن­شا, دەدى ول. ۇكىمەت باسشىسى ەلباسىنا ماۋ­سىم ايىنىڭ سوڭىندا يندۋستريا­لان­دىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا ات­قارىلعان جۇمىستاردىڭ ەسەبىن تاپ­سىرادى. وسىعان وراي كارىم ءماسى­موۆ وبلىس اكىمدەرى مەن سالا باس­شى­لارىنا جەتە دايىندالۋدى تاپسىردى. ۆەنەرا تۇگەلباي.