ۇمىتىلماس ەسىمدەر

ابايتانۋ مەن شاكارىمتانۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقاندار بارشىلىق دەسەك, ءارحام ىسقاقوۆ پەن احات قۇدايبەرديەۆ سىندى قوس اقساقال سولاردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى بولاتىن. بيىلعى جىلى ءارحام كاكىتاي ۇلىنىڭ تۋعانىنا – 125,  ال سوڭ­عىسىنا 110 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي جىلدىڭ سوڭعى شيرەگىندە سەمەيدەگى اباي رەسپۋبليكالىق قورىق-مۇراجايىندا «اسىلداردىڭ سىنىعى»  اتتى ادەبي-تانىمدىق تارتىمدى كەش ءوتتى. ابايدىڭ بالاسىنداي بولىپ كەتكەن كاكىتاي ىس­قاقوۆتىڭ 1909 جىلى پەتەربوردا حاكىم اقىن­نىڭ العاشقى ولەڭدەر جيناعىن شىعارعانىن كوزى قا­راق­تى وقىرمان جاقسى بىلەدى. اكەسى 1915 جىلى قايتىس بولعاننان كەيىن, دانىشپان اقىننىڭ مۇ­راسىن جي­ناستىرۋدى ءارحام ءوز قولىنا العان. بۇل كىسى اباي اتاسى ومىردەن وتكەندە وڭ-سولىن با­عام­داپ ۇلگەرگەن, جاسى جيىرمانى شامالاعان ازامات بولاتىن. جيىرماسىنشى جىلداردىڭ باسىندا اباي وسيە­تىمەن, جاس تا بولسا ات جالىن ەرتە تارتىپ مىنگەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ اقىل-كەڭەسىمەن ەلدى وتى­رىق­شىلىققا باۋلۋ ماقساتىندا باقاناس وزەنى بوي­ىندا زامان تالابىنا ساي ارتەل ۇيىمداستىرعان دا وسى كىسى بولاتىن. يگىلىكتى شارۋانىڭ باسى-قاسىندا شاكارىم قاجىنىڭ دا اقىلشى بولىپ جۇرگەنى تاريحتان بەلگىلى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەكتەپ, اۋرۋحانا جانە مونشا سالىنسا, ەگىن ەگىلىپ, مال ءوسىرىلدى. الايدا ەلدىڭ اۋزى اققا تيە باستاعان ساتتە ىر­عىزباي ۇرپاعىنىڭ دۇنيەسى قايتا كوبەيە ءتۇستى دەگەن جالامەن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان. وعان جاسىپ-جابىرقاماعان ءارحام اراعا ءبىراز جىل سالىپ مۇحاڭنىڭ ۇيعارىمىمەن ابايدىڭ سەمەيدەگى مۇراجايىن جابدىقتاۋ ىسىنە كىرىستى. ياعني, كەزىندە اقىن تۇتىنعان كوپتەگەن زاتتار ءارحامنىڭ اتسالىسۋىمەن مۇراجايعا تابىستالعان. ءسويتىپ, اقىن تۋرالى ەل اۋزىندا جۇرگەن جەتپىستەن اسا ەستەلىك جيناپ, مۇراجاي قورىن ودان ءارى بايىتا ءتۇس­كەن ەدى. اتاسى اباي تۋرالى 200 بەتكە جۋىق ەستەلىك جازىپ قالدىرعان. ەستەلىككە سول كەزدەگى ساياسات سالدارىنان مۇحاڭنىڭ ايگىلى رومان-ەپوپەياسىنا ەنبەي قالعان وقيعالاردى كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بو­لا­دى. ءارحامنىڭ بۇل ەڭبەگى ادەبيەتىمىزدىڭ جانا­شى­رى, بەلگىلى سىنشى-عالىم ەسماعامبەت سمايىلوۆ­تىڭ تاراپىنان لايىقتى باعالانعان. ءارحام كا­كى­تاي ۇلى سونىمەن قوسا, اباي ۇرپاقتارى جونىندە مول ماعلۇمات جيناستىرعان بولاتىن. ال 1945 جىلى جارىق كورگەن اقىننىڭ اكادەميالىق تولىق جيناعىن شىعارىسۋعا دا قىزۋ اتسالىسقان. ءارحام اقساقالدىڭ ابايتانۋداعى ەڭبەگى ءجونىن­دە ايتا بەرسە, اڭگىمە كوپ. كەزىندە جيدەبايدا اباي تۇرعان ءۇيدىڭ ماكەتىن ناقتىلاپ بەرگەن دە وسى كىسى بولاتىن. كەيىننەن جيدەبايداعى اقىن مۇرا­جايى سول ماكەت ۇلگىسىمەن قايتا سالىنعان. ءارحام­نىڭ اباي تاربيەسىمەن شىعارماشىلىقپەن, دويبى, توعىزقۇمالاقپەن اينالىسۋى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ول بۇل ويىن تۇرلەرىنەن تەك وبلىس, رەسپۋبليكا عانا ەمەس, ورتا ازيا جەڭىمپازى اتانعان. ەندى شاكارىم ۇلى احات اقساقالعا كەلەتىن بول­ساق, بۇل كىسى جولى بولەك ادام بولاتىن. ول ءشا­كارىم قاجىنىڭ وشپەس مۇراسىنىڭ بۇگىنگى كۇنگە جوعالماي جەتۋىنە ايرىقشا ەڭبەك سىڭىرگەن جان. سول ماقساتپەن ول اكەسىنىڭ ولەڭدەرى مەن داس­تان­دارىن رەسپۋبليكالىق عىلىم اكادەمياسىنا, ال ءان مۇراسىن اكادەميك احمەت جۇبانوۆ ارقىلى كون­سەر­ۆاتورياعا تابىستاپ كەتتى. ياعني, احات اقساقال اكەسىنىڭ مول مۇراسى ءتۇپتىڭ تۇبىندە حالقىنا اسىل قازىنا بولىپ قايتا ورالاتىندىعىنا سەنگەن. مۇنى ءبىر دەسەك, ەكىنشىدەن, اكەسىنىڭ وتىز جىل قۇرقۇدىقتا جاتقان سۇيەگىن ءبىر تۇيىرىنە دەيىن قالدىرماي ارشىپ, جيناستىرىپ الىپ, جيدە­باي­داعى اعاسى ابايدىڭ جانىنا ارۋلاپ قايتا جەرلەۋى احاڭنىڭ ولشەۋسىز ەرلىگى دەسە دە بولادى. ويتكەنى, بۇل شاقتا 1959 جىلى اقتالعان شاكارىم قاجى ەسىمىن اتاۋعا قايتادان تىيىم سالىنعان بولاتىن. احات اقساقالدىڭ ءوزى دە شىعارماشىلىقپەن اي­نالىسقان ادام. ال ۇستازدىق قىزمەتى مۇنى قانشا قۋدالاعانمەن, سول كەزدەگى وكىمەت تاراپىنان لاي­ىق­تى باعالانعان. ول ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى جي­دە­بايداعى اباي مۇراجايىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ودان بەرگى كەزەڭدە مۇراجايدىڭ سەمەي قالاسىنداعى باستى عيماراتىندا قىزمەت ەتىپ, ابايتانۋ عىلىمىنا زور ەڭبەك سىڭىرگەن. مىنە, وسى تۋرالى اتالعان مۇراجايدا وتكەن اسەرلى كەشتە تارتىمدى بايانداما جاساعان مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى شىنار سادىقوۆا مەن ايتجامال ارىقباەۆانىڭ, باسقا دا ەستەلىك ايتقان ادام­دار­دىڭ سوزدەرىندە جان-جاقتى قوزعالدى. كەشكە قا­تىسۋشىلار اقىن مۇراجايىنىڭ جەتپىس جىلدىعى اياسىندا وتكەن بۇل شاراعا ريزا بولىپ تاراستى. كەش اباي, شاكارىم اندەرىمەن ورنەكتەلدى. اباي, شاكارىم الەمىن زەرتتەۋ ءبىر كۇنگە سىيمايتىن اۋقىمدى شارا دەسەك, وسىنداي يگى ىستەردىڭ قا­جەت­تىلىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. داۋلەت سەيسەن ۇلى. سەمەي.