02 ناۋرىز، 2011

پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ۆەنادا ءوزىن جاقسى جاعىنان وتە شەبەر كورسەتە ءبىلدى

267 رەت كورسەتىلدى

الەم جانە قازاقستان

___________________

وتكەن اپتادا بولعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىن­تى­ماق­تاستىق جونىندەگى ۇيىم پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قىسقى سەسسياسى ەۋروپا جانە ونىڭ اينالاسىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ باستاعان قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر دەلەگاتسياسى بۇل پىكىرتالاستارعا قىزۋ قاتىسىپ، ەلىمىزدى مازالاپ وتىرعان پرو­بلەمالاردى ورتاعا سالدى، سونىمەن قاتار، قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعىنان كەيىنگى ۋاقىتتا دا بەلسەندى حالىقارالىق ويىنشى بولىپ قالا بەرەتىنىن كورسەتتى. جالپى، وتكەن جىلدىڭ ەقىۇ توراعالىعى قالدىرعان ساياسي مۇ­را تۋرالى سەسسيا بارىسىندا كوپ اي­تىلدى. پارلامەنتتىك اسسام­بلەيا­نىڭ توراعاسى پەتروس ەف­تي­ميۋ فورۋمنىڭ اشىلۋىندا ءسوي­لەگەن سوزىندە قازاقستاننىڭ 2010 جىلعى ەقىۇ-داعى توراعالى­عى­نىڭ تا­بىس­تى بولعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ول تاريحي ماڭىزى بار استانا دەكلاراتسياسىنا سوڭعى ون جىل­دا پايدا بولعان قاۋىپ-قاتەرگە قارسى كۇرەستەگى ورتاق قادام بول­دى دەگەن باعا بەردى. بۇلار: لاڭ­كەستىك، ۇيىمداسقان قىلمىس، زاڭ­سىز كوشى-قون، جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنىڭ تارالۋى، كي­بەر­قاۋىپ، سونداي-اق ورتالىق ازيا اي­ماعى مەن ونىڭ شەڭبەرىنەن تىس جەڭىل جانە اتىس قارۋ-جاراعىمەن، ادامدارمەن، ەسىرتكىمەن زاڭسىز ساۋدا. پەتروس ەفتيميۋ استانادا ءوت­كەن ەقىۇ ءسامميتى ۇيىم قىزمە­تىنە تىڭ سەرپىن بەردى دەگەن كوز­قاراستا. سامميت بۇل حالىق­ارا­لىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءىرى قۇرىلى­مى­نا جاڭا وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىن­شا بارلىق مۇشە مەملەكەتتەر مەن سەرىكتەس ەلدەر، سونداي-اق ءبىر­قا­تار باستى ۇيىمدار ىنتىماق­تاس­تىقتى جالعاستىرۋعا دايىن­دى­عىن كورسەتتى. بيىلعى جىلدىڭ جازىندا بەل­گرادتا وتەتىن جىل سايىنعى سەسسيا «ەقىۇ تيىمدىلىگى مەن ءنا­تيجەلىلىگىن كۇشەيتۋ – استانا سامميتىنەن كەيىنگى جاڭا باستاۋ» تا­قىرىبىنا ارنالادى. ال ۆەناداعى اسسامبلەيا كومي­تەت­تەرىنىڭ اياسىندا وتكەن كوپتە­گەن پىكىرتالاستار بارىسىندا دا سامميت قورىتىندىلارى مەن استانا دەكلاراتسياسىنىڭ نەگىزگى قا­عيداتتارى تالقىلاندى. ەقىۇ-نىڭ قازىرگى توراعاسى رەتىندە ليتۆا سىرتقى ىستەر مينيس­ترى اۋدرونيۋس اجۋباليس وسى ەلدىڭ ۇيىمعا باسشىلىق ەتۋ كە­زەڭىندەگى باسىمدىقتارى جايلى باياندادى. ارينە، قازاقستان ەلىمىزدە ءدال وسى كۇندەرى رەسمي ساپارمەن جۇرگەن اجۋباليس مىر­زانىڭ ەقىۇ قىز­مەتىنە پارلامەنتشىلەردى بەلسەندىرەك تارتۋ ءجو­نىندەگى پىكىرىن تولىق قولداي­دى. قازاقستان ۇيىمنىڭ قا­زىرگى توراعاسى – ليتۆا جانە 2012 جىل­عى توراعاسى – يرلانديامەن قا­تار، ەقىۇ «ۇشتىگىنە» كىرەدى. بۇل ورگاننىڭ قۇرامىندا مەملەكەتىمىز ەقىۇ-داعى توراعالىق ءتا­جى­ريبەسىمەن ءبولىسىپ، باستالعان شا­رالاردى جالعاستىرۋعا قولعا­بىس كورسەتەدى. جالپى، ق.توقاەۆ باسقارعان، قۇ­­رامىندا ءماجىلىس پەن سەنات دە­پۋتاتتارى امزەبەك جولشى­بە­كوۆ، ءادىل احمەتوۆ، باقبەرگەن دوس­مانبەتوۆ، تولەبەك قوسمامبەتوۆ بار دەلەگاتسيا اسسامبلەيا تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ وتىرىستارىنا بەل­­­­­­سەندى اتسالىسىپ، ارىپتەس­تەرى­مەن وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى. ەلىمىزدىڭ دەپۋتاتتارى – ەقىۇ قاۋىمىنا بەلگىلى تۇلعالار جانە قازاقستاندىق توراعالىققا دايىندىق پەن اتقارۋ كەزەڭىڭدە بەلسەندى ءارى جەمىستى قىزمەت ات­قاردى. ال سەناتور ءارى ەلشى ءادىل احمەتوۆ ءۇشىنشى جىل قاتار ءىس باسىنداعى توراعانىڭ مۇسىلمان­دارعا قاتىستى توزىمسىزدىك پەن كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەس ءجو­نىندەگى جەكە وكىلى قىزمەتىن ات­قارادى. بىلتىرعى جىلى ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قىر­­عىزستان بويىنشا ارنايى وكى­لى رەتىندە قىزمەت ەتتى. ۆەناداعى وسى سەسسيادا قازاق­ستاندىق دەپۋتاتتار ءۇش جالپى كوميتەتتەرىنىڭ بىرلەسكەن ءماجىلى­سىندە «يمميگراتسيا، ينتەگراتسيا جانە ەقىۇ-داعى كوپۇلتتى ءۇن­قاتىسۋ» اتتى ارنايى تالقىلاۋدا قازاقستاننىڭ يمميگراتسيالىق سايا­­ساتى تۋرالى مالىمدەمە جا­سادى. قازىرگى تاڭدا ءاربىر مەملەكەت الدىندا تۇرعان باستى ديلەمما – امبەباپ ادامي قاعيداتتار جونىندەگى مىندەتتەمەلەر مەن ءوز حالقىنىڭ ۇجىمدىق يگىلىگىن قي­ىستىرۋ پروبلەماسى. بۇلار – ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاۋلار، تىعىز حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى جانە تاجىريبە الماسۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەر. بۇعان دەيىن حابارلاعانىمىز­داي، بەلارۋستەگى جاعداي اسسام­بلە­يا ماجىلىسىندە ايرىقشا نا­زارعا يە بولدى. سەسسيا باستالار ال­دىندا ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيا­لىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇ­قىقتارى جونىندەگى بيۋروسىنىڭ بەلارۋس پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىن باعالايتىن قورىتىندى قۇجاتى جارىق كورگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ال پارلامەنتشىلەر بريتان­دىق دەپۋتات توني للويد باس­قارعان پرەزيدەنتتىك سايلاۋلاردى بايقاۋ بويىنشا ەقىۇ پا-داعى قىسقا مەرزىمدى باقىلاۋشىلار ميس­سياسىنىڭ ارنايى ۇيلەستىرۋ­شىسىنىڭ ەسەبىن، سونداي-اق بەلو­رۋس­سياداعى سايلاۋدان كەيىنگى ءجا­نە ەقىۇ-نىڭ مينسكىدەگى وفي­سىنىڭ جابىلۋىنا بايلانىستى احۋال­دى تالقىلادى. بەلارۋستەگى 2010 جىلى 19 جەل­­توقساندا بولعان سايلاۋعا ەقىۇ پا ۆيتسە-پرەزيدەنتى رەتىندە باقىلاۋعا قاتىسقان ق.تو­قاەۆ ءسوز الىپ، ەلدەگى جاعدايعا ءبىر­جاقتى قاراۋعا بولمايتىنىن ايتتى. جال­پى، ەكى بولەك نارسەنى اجىراتۋ قا­جەت – سايلاۋ جانە سايلاۋدان كەيىنگى ءتۇنى مينسكىنىڭ باس الاڭىندا بولعان وقيعالار. جال­پى العاندا، سايلاۋ جاقسى ۇيىم­داستىرىلدى. بەلارۋس حالقى ءوز تاڭداۋىن جاسا­دى جانە سايلاۋ قورىتىندىلارىن كۇمانعا سالۋعا نەگىز جوق. ال كەشكە بولعان وقي­عالاردى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەپ، وسى ارالىقتا ەل باس­شى­لىعى مەن وپپوزيتسيا سابىر­لىلىق ساق­تاۋ­لارى قاجەت. ق.توقاەۆ حالىق­ارا­لىق سانكتسيالاردىڭ كەسىرى ەڭ الدىمەن بەلارۋس حالقىنا تيەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. قىرعىزستانداعى جاعداي بۇ­رىن­عىسىنشا اسسامبلەيانىڭ كۇن ءتار­تىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلدى. ساياسي ءما­سەلەلەر جانە قاۋىپسىزدىك ءجونىن­دەگى جالپى كوميتەتتىڭ وتىرى­سىندا اسسامبلەيانىڭ ورتالىق ازياداعى ارنايى وكىلى كيممو كيليۋنەن حا­لىقارالىق كوميس­سيانىڭ قىر­عىزستاننىڭ ءوڭتۇس­تىگىندەگى وقيعا­لاردىڭ سالدارىن زەرت­تەۋ بو­يىن­شا بايانداما جاسادى. تاياۋ شىعىستاعى احۋال دا باستى نازاردا بولدى. ەقىۇ سەرىكتەس ەلدەرىنىڭ (الجير، ەگيپەت، يزرايل، يوردانيا، ماروككو، تۋنيس) پارلامەنتشىلەرى جەرورتا تە­ڭىزى ايماعىنداعى قازىرگى احۋال­دى تالقىلاۋعا بولەك ارنايى پىكىر ۇيىمداستىردى. بۇرىنىراق حابارلاعا­نىمىز­داي، ساياسي ماسەلەلەر جانە قا­ۋىپسىزدىك جونىندەگى كوميتەت وتى­رىسىندا ق.توقاەۆ ەقىۇ پارلامەنتشىلەرىن سوڭعى كەزدە پايدا بولعان ترانسۇلتتىق قاۋىپتەرگە، سونىڭ ىشىندە نەگىزگىسى – جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنىڭ تارالۋىنا قارسى كۇرەسكە قازاقستاننىڭ قو­سىپ وتىرعان ۇلەسى جايلى ءمالى­مەتپەن تانىستىردى. ەقىۇ ەلدە­رىنىڭ دەپۋتاتتارى 2010 جىلعى ساۋىردە ۆاشينگتوندا وتكەن يادرو­لىق قاۋىپسىزدىك بويىنشا جا­ھاندىق سامميتتە ەلباسى جاريا ەتكەن باستامالاردى قىزىعۋشى­لىقپەن قابىلدادى. بۇل يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىن دايىنداۋ جانە ماگاتە اياسىندا ەلىمىزدىڭ اۋما­عىندا يادرولىق وتىننىڭ حالىق­ارالىق بانكىن ورنالاستىرۋعا دايىندىعىمىزعا قاتىستى. سونداي-اق، سەنات توراعاسى اس­­سامبلەيا تۇراقتى كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا ەقىۇ پارلامەنتشىلەرىن 3 ساۋىرگە جوسپارلانىپ وتىر­عان قازاقستانداعى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا دا­يىندىق بارىسىمەن تانىستىردى. ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسام­بلەيا­سىنىڭ توراعاسى پ.ەفتيميۋ الداعى سايلاۋعا بايقاۋشىلار ميس­سياسىن جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قا­بىلدادى. ميسسيانى حورۆاتيا پار­­لامەنتىنىڭ دەپۋتاتى، بۇ­رىن­عى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى تونينو پيتسۋلا باسقارادى، ونىڭ ورىن­با­سار­لارى ۆ. گابسبۋرگ دۋگلاس (شۆەتسيا) جانە م.مەككاچي (يتاليا) بولىپ تابىلادى. پارلامەنتتىك اسسامبلەيا دەلەگاتسيا­سى­نىڭ قۇرامىنا 60-قا جۋىق دەپۋتات كىرەدى. وسىعان وراي ق.توقاەۆ ميس­سيا­نىڭ قازاقستانداعى پرەز­ي­دەنت­­تىك ساي­لاۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارت­تار­عا ساي ءادىل جانە ەركىن وتۋىنە قول­داۋ كورسەتەدى دەپ ءۇمىت ءبىلدىردى. تالعات جۇماعۇلوۆ، «ەگەمەن قازاقستان» – ۆەنادان.
سوڭعى جاڭالىقتار

اقتاۋدا شارشى الاڭعا كىمدەر شىعادى؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 14:52

اتىراۋدا ەپيدجاعداي ءالى دە كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:50

تۇركىستاندا ۇشەم دۇنيەگە كەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 12:50

ەرتەڭ ۇكىمەت وتىرىسى وتەدى

ۇكىمەت • بۇگىن، 11:31

ۇقساس جاڭالىقتار