كوزبوياۋ

جۋرناليست جازبالارى ءبىر قۇربىم جەردەن جەتى قويان تاپ­قانداي قۋانىپ: – مىنا شىرىننىڭ كەرەمەت قا­سيەتى بار دەيدى, ىشكەن ادامداردىڭ بارلىعى اۋرۋ­لارىنان جازىلىپ جاتىر ەكەن, – دەپ ۇيىنە ءبىر قوراپ شىرىن ارقا­لاپ كەلدى. – ءيا, باعاسى قانشا ەكەن, نەدەن جاسالعان؟ – دەپ سۇراقتار قويۋدامىز. – بۇل ءوزى وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىندە وسەتىن ءبىر جەمىستىڭ قابىعىنان الى­نا­دى, اششى ءدامىن جۇمسارتۋ ءۇشىن وتە كىشكەنتايدان الىپ وزگە شىرىندارعا قو­سا­دى دا, سودان كۇندەلىكتى ازداپ قانا ىشسە, ەمدەمەيتىن اۋرۋى جوق كورىنەدى. مۇ­نى­مەن اي­نا­­لىساتىن كومپانيا قازىر الەمنىڭ ءجۇز­دە­گەن ەلىنە شىرىن تاراتادى. پايدالا­نۋ­شى­لار جىلدان جىلعا ءوسىپ جاتىر ەكەن دەيدى. – ءيا, سوندا سەن مۇنى قايدان الدىڭ, ءدارى­حانادا ساتىپ جاتىر ما, نەگە بىردەن ءبىر جاشىگىن العانسىڭ؟ – دەيمىز ءبىز دە شى­رىنعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىمىز ار­تىپ. – قايداعى ءدارىحانا, جۇمىسقا اكەلىپ ساتتى, الىپ تۇرۋعا شارتقا وتىردىم, سەندەر دە كىرىڭدەر, ءبىر رەت وسىلاي قىمباتقا ال­ساڭدار, ەكىنشىسىندە جەڭىلدىگى بولادى ەكەن. ال سوڭدارىڭنان ادام كىرسە ءتىپتى جاق­سى, – دەيدى قۇربىم. سويتسە, جاڭاعى كو­­­تە­رىپ كەلگەن قورابىنداعى 4 شىرىن­نىڭ باعا­سى 23 مىڭنىڭ شاماسىندا. بار-جوعى 0,75 ليتردەن كەلەتىن 4 شىنى شىرىننىڭ باعاسى وسى. ەندى قۇربىمىزعا «سەن باسىل, كىشكەنە دە­مىڭدى ال. ءوزىڭ ويلاشى, ەگەر وسى جەمىس سون­شا­لىقتى ءدارۋ بولسا, وندا بۇكىل وڭ­تۇستىك-شى­عىس ازيا ەلدەرىنىڭ ادام­دارى ەش­ق­اشان اۋىر­ماس ەدى, ەكىنشىدەن, ەگەر ول شى­نى­مەن كەرەمەت بول­سا, وندا وعان دارىگەرلەر قاۋىمى, ءدارىحانا بيز­نەسىندەگىلەر نەگە قىزى­پايدى, نەگە ول ءدارى­حانالاردا ساتىلمايدى؟ قوي, ءدال سەن ايتقان­داي ەمەس شىعار, ينتەرنەت تۇر ەمەس پە, الدى­مەن سودان قارا­يىق­شى», دەپ عالام­توردى اشتىق. سونىمەن, عالامتوردان «حanGo» اتتى مان­گۋستين شىرىنىنا ىزدەۋ سالدىق. اشىپ قا­راعانىمىزدا, قۇربىمىزدىڭ كوزى شارا­سى­نان شىقتى. سويتسە, بۇل شىرىن­نىڭ قۇرا­مى­نا زەرت­تەۋ جۇمىستارى 1932 جىلدان بەرى ءجۇر­گىزىلمەگەن دەيدى. ال گەرمانيادا جەلىلىك جۇيە­مەن وسى شىرىندى ساتقان ادامدى تۇتى­نۋ­شى سوتقا بەرىپ, ونى جەڭىپتى جانە ەۋرو­وداق ەلدەرى ونى ءوز ايماقتارىندا تاراتۋعا رەسمي تۇردە تى­يىم سالعانىمەن, سول گەرمانيانىڭ ءوزىن­دە شىرىندى ينتەرنەت ارقىلى-اق تاپ­سى­رىس بەرىپ ۇيگە ال­دىرۋعا بولادى دەگەن جانە تا­عى سول ءتارىزدى كوپتەگەن ماتەريال­داردى تاپتىق. ارتىنشا قۇربىمنىڭ ءوتىنىشى بويىن­شا شىرىن تاراتۋشىمەن حابارلاسىپ, ءونى­مىنە قىزىعۋشىلىعىمىز تۋعان ادام­نىڭ قالى­بىن تانىتتىق. تەلەفوننىڭ ارجا­عىن­داعى داۋىس وتە كىشىپەيىل. ءوزىنىڭ ك­ە­ڭەس بەرۋگە ارقاشان دايىن ەكەندىگىن اي­تىپ, كۇن كەشكىرىپ قالعاندىقتان, مەكەن-جايىن بەرىپ, ۇيىنە شاقىردى. جىلى جۇزبەن, ىلتيپاتپەن قارسى العان جەلىلىك شىرىن تاراتۋشى تورىنە شاقى­رىپ, ءونىم جايىن اڭگىمەلەپ كەتتى. 40 انتيوكسيدانتتان تۇراتىن, ونىڭ ىشىندە كسان­تونعا باي شىرىننىڭ قاسيەتتەرىن سي­پات­تايدى. بۇل شىرىن بوس راديكالداردىڭ ورنىن تولتىرا­دى. ال بوس راديكالدار دەگەنىمىز – ادامدى قارتايتاتىن نارسە, شى­رىن ىشكەن ادامدار اۋرۋلارىنىن جازى­لىپ جاتىر, دەپ ستاقان­نىڭ تۇبىنە شىرىن قۇيىپ بەردى. ەندى كومپانيا تۋرالى عالامتوردان الىن­عان دەرەكتەردى العا تارتايىق. 9 سا­تى­لى ماركەتينگتىك جۇيە قۇرعان كوم­پا­نيا­نىڭ ءونىمىن نيەتى بار ءاربىر ادام ساتا الادى ەكەن. كومپانيا 2003 جىلى 40 ملن. دول­لار­عا شىرىن ساتسا, ول جىل سايىن ءوسىپ, 2008 جىلى 1,5 ملرد. قۇراپ, 2010 جىلى 2 ملرد. دول­لارعا جەتكەن. اقش-تا ءبىر بوتەلكە شى­رىن 37,50 دوللارعا, ەۋروپادا 27,5 ەۋروعا ساتىلادى. شارت بويىن­شا ءبىر العاندا 4 بوتەلكەسىن بىردەن الۋ قا­جەت. ال ديستريبيۋتەرلەرگە وتكىزىلگەن ءونىم باعاسىنىڭ 50 پا­يىزى بەرىلەدى. تاپ­سىرىسى كوبەيگەن سايىن ونىڭ بونۋسى دا, الاتىن اقشاسى دا كوبەيە تۇسەدى. ءوز جەلىسىن قۇرعان ادام عانا اي سايىن جەڭىل­دىكپەن شىرىن الىپ تۇرادى, ياعني ونى ءارى قاراي قىمباتقا ساتا الادى. شىرىن مانگوستان, كەيدە مانگۋستين دەي­تىن جە­مىستەن, ونىڭ قابىعىنان جانە قو­سىم­شا 8 جە­­مىستىڭ – قۇلپىناي, قاراقات, المۇرت, الما, ءجۇ­زىم, شيە كونتسەنتراتىنان جاسالادى. جەمىس­تىڭ ءوزى­نەن ەمەس, ياعني جي­ناق­تالعان سىعىن­دى­سىنان سۋ قوسۋ ارقىلى, ارينە. جانە دە جەمىس­تەردىڭ ارا­­سال­ما­عى دا كور­سە­تىل­مەيدى, شىرىن­نىڭ جال­پى قۇ­را­مىندا مانگۋستيننىڭ قانشا مولشەرى بار ەكەنى دە اشىلماعان. قوراپتىڭ سىرتىندا ە 202 (كالي سورباتى), ە 211 (ناتري بەنزواتى) كون­سەر­ۆانتتارىنىڭ بارلىعى جازىلعان دەلىنگەن. جەمىس قابىعىندا انتوتسياندار, كاتەحيندەر, پوليساحاريد, كسانتوندار بار. كسانتوندار دەگەنىمىز – پوليفەنول. ونى قا­بىنۋعا, ميك­روبقا قارسى جانە سا­ڭىراۋ­قۇ­لاق­پەن زا­قىم­­دا­نۋعا قار­سى قول­دانۋ­عا بولا­دى. الاي­دا, كومپا­نيا­نىڭ 2006 جىل­عى ءمالىم­دەۋىندە جەمىس جايىن­دا ءجۇر­گىز­ىل­گەن جالعىز عانا زەرتتەۋ­د­ىڭ 1932 جىلى سينگاپۋردە ديزەن­تەرياع­ا قار­سى ەمگە قاتىستى عانا بولعانى اي­تىلعان. ال امە­ري­­كا­­لىق قاتەرلى ىسىك اۋرۋ­لارىن زەرتتەيتىن ورتالىق شىرىن­نىڭ ەمدىك ما­ڭىزى جوقتىعىنا توقتالسا, گەرمانيا كومپانيانى سوتقا تارتقان. وندا ونەر­كاسىپتى الداۋدان قورعايتىن قوعام «حanGoنى» شى­رىن دەۋگە دە بولمايدى, ءويت­كەنى, ول جەمىستىڭ جەلىنبەيتىن قابى­عى­نان جاسالادى, دەپ سوتتىڭ ەكى دەڭگەيىندە جەڭىسكە جەتكەن. جانە ديۋس­سەل­دورفتاعى تۇتىنۋ­شىلار قۇقىعىن قور­­­عاي­تىن قوعام «حanGo» بيولوگيالىق اكتيۆتى قوسىمشا رەتىندە فەدەرالدىق بيۋرودا تىركەلۋى ءتيىس. ويتكەنى, ونى ساتۋشىلار ونى ءجاي عانا شى­رىن دەپ ەمەس, ادامنىڭ دەنساۋلىعىن ساۋىق­تىرۋعا پايداسى بار سۋسىن دەپ جار­ناما­لايدى دەسە, باۆارياداعى دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ باسقارماسى جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى ورتا­لى­عى ونى ەشقان­داي دا ەمدىك قاسيەتى بار دەپ اسپەت­تەۋگە بولمايدى, «حanGo» ءجاي عانا شىرىن دەگەن توقتامىن العا تارتادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, رەسەيدە جانە ۋكراينادا شىرىن سانيتارلىق-گيگيەنالىق نورما­لار­ع­ا سايكەس كەلەتىن, قۇرامىندا شىرىنى بار الكوگولسىز, گازدالماعان سۋسىن دەگەن سەر­تي­فيكاتپەن تىركەلگەن. بىراق دارىلىك, بولماسا بيولوگيالىق اكتيۆتى قوسىمشا رەتىندە تىركەلمەگەن. حوش, سونىمەن جەلىلىك تاراتۋشىمەن اڭگى­مە­مىزدىڭ نەمەن اياقتالعانىن ايتايىق. شى­رىن­نىڭ ەمدىك قاسيەتتەرىن الدىندا تۇر­عان ءتۇرلى تۇسپەن كەرەمەت بەزەندىرىلگەن البومعا قاراپ اڭگىمەلەپ, بەينەبىر ءدارى­گەردەي سويلەپ وتىرعان كەلىنشەككە ءسىزدىڭ ماماندىعىڭىز كىم, مۇنى قايدان بىلەسىز دەپ ساۋال تاستادىم. ما­ماندىعىم توۆاروۆەد, بۇرىن ساۋدا سالا­سىن­دا ىستەگەنمىن, ال جەلىلىك ماركەتينگپەن اي­نالىس­قا­نى­ما ءبىراز بولدى, دەگەن ول اڭگى­مەسىن ءارى جال­­عادى. انتيوكسيدانت دەگەن نە, كسانتون دە­گەن­نىڭ اسەرى قانداي بولادى ەكەن دەسەڭ دە توق­تا­مايدى, جاتتاندى سوزدەرىنەن جا­ڭىل­مايدى. ال سۋسىن بىرىڭعاي سىعىندى­لار­دان تۇرادى دەپتى عوي, سوندا بۇل تابيعي شىرىن بولماي شىقتى عوي دەگەنىمىزدە ءسىز ءوزى كونتسەنترات پەن كونسەرۆانتتى ايىرا بىلەسىز بە دەپ ساتۋشىنىڭ داۋىسى قاتايا ءتۇس­كەن. ال اراسىن ايىرىپ اي­تىپ بەرىپ, ودان سوڭ گەرمانياداعى وسى «حanGo» تۋر­ا­سىن­داعى داۋ­دان نە بىلەسىز دەگەندە, ماناعى مامىرا­جاي­لىقتان, سىپايى­لىقتان جۇرناق تا قالمادى. «سىزگە ءوزى نە كەرەك؟» – دەدى تىكسىنگەن ول. ءسىز مىنا جەرگە با­رىپ سۋسىن سا­تىپ­­سىز عوي, دەگەندە: ءيا, ساتتىم, وندا مىنا­داي, مىناداي كىسىلەر ساتىپ الدى, دەپ ات­تارىن اتاعاندا, ىشىندە قۇربىمنىڭ دا ەسىمى كەتتى. ال جانىمدا وتىرعان ونى تانىعان دا جوق. مەن ءوزىمنىڭ جۋرناليست ەكەنىمدى, ونىڭ بىلمەستىكتەن بىرەۋلەردىڭ الداۋىنا ءتۇسىپ, ءوزىنىڭ دە وزگەلەرگە تەرىس ماعلۇمات ب­ە­رە­تىن­دىگىن, ەگەر شىرىن ءسىز ايت­قان­داي بول­سا, وندا نەگە ءدارى­حانالاردا ساتىل­ماي­دى دەگەنىمدە, ول ءسىزدىڭ ايت­قاندارىڭىزعا سەن­بەيمىن, ەندەشە, ول شەكارادان, كەدەننەن قالاي وتۋدە دە سۇراق قويدى. مەن ءاري­نە, تەك شىرىن رەتىندە وتە­دى, ال كومپانيا ونى سىزدەرگە عا­جايىپ دارۋمەن دەپ الداپ ساتقىزىپ ءجۇر دەگەنىمدە, ءسىز نە دە­سە­ڭىز, و دەڭىز, ال مەن بەتىمنەن ەش قايت­پاي­مىن, قۇر­بى­ڭىزعا اقشاسىن قاي­تارىپ بەرەيىن, دەدى شى­رىن ساتۋ­شى. قاراپ وتىرساق, وسىن­­داي جەلىلىك جۇيە­دەن اياق الىپ جۇرە المايتىنداي جاعدايعا جەتتىك. كوپ­شى­لىگى كۇماندى تاۋار­لارىن ءوت­كىزۋ­مەن حالىقتىڭ دەن­ساۋ­­لى­عى­نا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتسا, ەلى­مىزدىڭ ەكو­­نو­ميكاسىنا دا ولار­دىڭ زيا­نىن باعامداۋ ءۇشىن ءپا­لەندەي ەكو­نوميست بولۋ­دىڭ قاجەتى شامالى. رى­نوك­تاعى شى­نايى باعاسى بەل­گىسىز, كۇماندى تاۋارلار حا­لىق­تىڭ قال­تاسىن قاعىپ, سان ءتۇرلى امال-شارعىمەن جيىلعان مول قاراجات شەتەل اسىپ كەتىپ جاتىر. ياعني, ءبىزدىڭ اقشامىز شەتەلدىڭ ەكو­نو­ميكاسىن كوتەرۋگە جۇمىس جاساپ جاتىر ەمەس پە؟! اسىرەسە, الەمدە قارجىلىق-ەكونو­ميكالىق داعدارىس تۇسىندا ەلىمىزگە جەلىلىك ماركەتينگتەن تۇسكەن شىعىن-­ داردى ەسەپتەپ كورگەندەر بار ما ەكەن, ءسىرا؟ شىعىس ويشىلى ءابۋ ناۋاس: «يگىلىكتى ىسكە, ادال ارەكەتكە جۇمساماعان اقشانىڭ ءبارى ارام. ارام اقشا ادامدى ءبىر قاقالدىرماي قويماي­دى», دەپتى. جالپى, قازىرگى كۇنى حالىق اراسىنا قارجىلىق پيراميدا اتاۋىمەن بەلگىلى وڭاي ولجا تابۋدىڭ العاشقى پىسى­قاي­لارىنىڭ ءبىرى – شوتلاندىق دجون لو ەكەن. ول «ميسسيسيپي كوم­پانياسى» دەگەن ىسىمەن 1720 جىلى فران­تسيانى تۇرالاتقان. ال تەگى يتاليالىق امە­ري­كالىق چارلز پونتسي 1919 جىلدىڭ تا­مى­زىندا يسپاندىق ءبىر بيزنەسمەننەن حالىق­ارا­ل­ىق جاۋاپ كۋپونىن الادى. كۋپون اينا­لى­مىنىڭ قالاي جۇرەتى­نىن ءبىلىپ العان پونتسي ەۋروپا ەلدەرىنەن شىق­قان كۋپون­دار­دىڭ اراسىن­داعى ايىر­ما­لىق باعامنان پايدا تابۋعا بولا­تى­نىن ءبىلىپ, «The Securities and Exchange Company» كومپا­نيا­سىن قۇرىپ, بىرنەشە ين­ۆەس­توردى اقشا سالۋعا كون­دىرەدى. ونداعىسى, ترانس­ات­لان­تي­كالىق ساۋدادا قاراپايىم ۆەكسەلدەن 50 پايىز پايدا تاباسىڭ, ال 45 كۇننەن سوڭ 100 پايىزعا دەيىن اقشاڭ وسەدى دەپ الداۋ. الداۋ سىرى «PostMagazine» جۋرنا­لىن­دا با­سىلعان ماقالادا اشىلادى. ال قازىرگى كۇنگى پون­تسي مۇراسىن جالعاس­تىرۋ­شىلار ۇس­تاز­دارىن جولدا قالدىرارداي اقشا تابۋ­دىڭ نەبىر ءتۇر­لەرىن ويلاپ شىعارۋدا. ماسە­لەن, اۆتوبۋس ايال­دا­ما­سىنا توقتاي قالسا­ڭىز, تابان استىندا بايىپ كەتەتىندەي بولاسىز. وندا حابارلاندىرۋ جاپ­سى­رۋ­عا بولمايدى, ايىپپۇل كولەمى مۇنشا دەپ جا­زىل­عان تىيىمنىڭ دا ەشكىمگە اسەرى جوق. «جاس ەرەك­شەلىگىنە قارا­ماستان, ءتىپتى زەي­نەتكەر بول­ساڭىز دا, ءسىز كەرەمەت قارا­جات تابۋى­ڭىز­عا بولا­دى» دەگەن جارنامادان كوز تۇنادى. اراسىندا بايىپ كەتۋى­ڭىز­بەن بىرگە, دەنە ءبىتىمىڭىز دۇرىس­تا­لىپ, دەنساۋلىعىڭىز دا تۇزەلەدى دەي مە, ءاي­تەۋىر كوشەدەگى قۇلاق­تان­د­ىرۋ, ودان گازەتتەرگە بەرىلگەن جارنامالار تەك جانا­شىردىڭ بەينەسىندە كورىنەدى. بىراق بار­لى­عىنىڭ استارىندا كوز بوياپ, الداۋ مەن بايۋدى كوزدەگەن اشكوزدىك جاتىر. ەگەر ادامداردى الداپ بايۋ جونىنەن ديس­سەرتاتسيا جازۋ كەرەك بولسا, ەش قينال­ماۋى­ڭىزعا بولادى. ونىڭ مىسالى ءسىز قادام باس­قان سايىن الدىڭىزدان شىعادى. ەگەر ءدارى­حا­ناعا بارساڭىز, سىزگە ءبىر ءدارىنى بىرنەشە اتاۋدا ۇسىنۋى مۇمكىن. قۇرامدارى بىردەي, تەك اتاۋ­لارى مەن شى­عارۋشىلارى ءوز­گەشە. باعاسى دا الگىدەي. تۇپكى نيەت – ءسىزدىڭ قالتاڭىزدى قاعۋ. بولماسا, قۇرىلىس كوم­پا­نيا­لارىن الىڭىز. جۋىردا جەڭىس داڭ­عى­لىنان ورىن تەپكەن «جە­ڭىس» كوپ ءپا­تەرلى ۇيىندەگى تۋىسىمىزعا قو­ناق­قا بارىپ, ليفتىدە قامالىپ قالدىق. سويتسەك, 2006 جىلى تاپسىرىلۋى ءتيىس بۇل تۇرعىن ءۇيدى سالۋشى «ارۋانا لتد» كوم­پا­نيا­سى تۇر­عىن­دارعا بەرگەن ۋادەسىن ءالى ورىن­داماعان. شارت بويىنشا 2006 جىلى تاپسى­رى­لۋعا ءتيىس ءۇيدىڭ ءالى جىرى بىتپەگەن. ال تۇر­عىندارعا كومپانيا 2006 جىلدان باستاپ ىشكى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كىرە بەرۋ­لەرى­ڭىزگە بولادى دەگەنگە الدانعان ادامدار تولىق تاپسىرىل­ما­عان ۇيدە تۇرىپ كەلەدى. قان­شاما ازامات ۇلەسكەر رەتىندە پاتەرلى بولا­مىن دەپ بانكتەن نەسيە الىپ, ەندى ءۇي دە جوق, اقشا دا جوق, ەكى ورتادا قارىزعا بەلشەلەرىنەن باتىپ, بانكتىڭ الدىندا كىرىپتار بولىپ وتىرعانى دا اششى شىندىق. نەسىن ايتامىز, بۇگىنگىنىڭ وستاپ بەندەرلەرى ءسىزدىڭ قالتاڭىزدى قاعۋ ءۇشىن قان­داي ايلا-شارعىعا بارمايدى دەيسىز. وڭاي قاراجات تابۋعا كىسى قۇنىقپاسىن, قۇنىقسا, وبال-ساۋاپقا دا قارامايتىن كورىنەدى. ءدىنتانۋشى قايرات جولدىباي ۇلى جەلىلىك ماركەتينگ تۋراسىندا جازعان ما­قالا­سىن­دا بى­لاي دەيدى «...وسىنداي مار­كە­تينگتە ونىڭ با­سىن­دا تۇرعان ادامدار پاي­دا تاۋىپ, تومەن­دەگى­لەر ۇتىلادى. ال ءتو­مەندەگى ادام­داردى اق­شا­سى­نان قاعىپ پاي­دا تابۋ  – يسلامدا حارام. تو­لى­عىراق ءتۇس­ىندىرەر بولساق, ءبىر-بىرىنە تىزبەكتەلە وتى­رىپ تىركەلگەن بۇل جەلىلىك ماركەتينگ ءبىر جەردە مىندەتتى تۇردە توقتايدى. سەبەبى, اللادان باسقا ەشبىر ءنار­سە ماڭگىلىك ەمەس. ال ەندى توقتاعان جاعدايدا پيراميدا جو­لى­مەن قالان­عان بۇل ماركە­تينگ­تىڭ باسىن­داعى ادامدار عانا سالعان ءوز اقشالارىن شى­عا­­رىپ, پاي­دا­عا كەنەلەدى دە, تومەندەگى كوپ­تە­گەن ادامدار قالتاسى­نان قاعىلادى. بۇعان قو­سا ادامدارعا بۇل جۇمىس تۇسىندىرىلگەن ۋاقىت­تا: «سەن مۇعا­لىم­سىڭ, ياكي ينجەنەرسىڭ, تابى­سىڭ وتە ءتو­مەن, بۇل جۇ­مىسقا كىرسەڭ, ارما­نىڭ­دى ءجۇ­زە­گە اسى­رىپ, باي­لىقتىڭ استىندا قالا­سىڭ», دەپ كىسىنى ءوزى سۇيگ­ەن مامان­دى­عى­نان, قىزمەتىنەن, وقۋى­نان سۋى­تىپ, تەرىس پىكىر قالىپتاستىرادى. بيز­نە­سىڭ­دى دامى­تۋ­دىڭ «11 باسپالداعى» دەلىنگەن كى­تاپتىڭ 20-شى بەتىندە «كىسىنى وسى جۇمىسقا تارت­­قان كەزدە, وعان بۇل جۇمىس پەن ءوزى ىستەپ ءجۇر­گەن جۇمىسىن, ياكي باسقا جۇ­مىس­تاردى سا­لىس­تىر» دەلىنگەن. ياعني, بۇل جۇمىس­تىڭ كوپ پاي­­دا اكەلەتىندىگىن, ال باسقا جۇ­مىس­تاردىڭ تۇك­­كە تۇرمايتىن­دىعىن نا­سي­حات­تايدى. ال ەندى, ەلدىڭ ءبارى وسى ماركەتينگتى قۋالاپ كەتسە, حا­لىق­قا قاجەتتى ءتۇرلى ماماندىقتاردى, ەلدىڭ دا­مۋى­­نا ۇلەس قوساتىن قىزمەتتەردى كىم اتقارادى؟ اراب تىلىندە وتىرىكشى ادامدى «كاززاپ» دەيدى. ادامدار كوبىنەسە پايدا تابۋ ءۇشىن وتىرىك ايتادى. مۇنداي جاعدايدا ادام پايدا ەمەس, زيان تابادى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «پايدا تابۋ ءۇشىن وتىرىك انت ءىشىپ, تاۋارىن ساتقان ءھام ساۋداسىنا وتىرىك قوسقاننىڭ كاسىبى قۇريدى», دەگەن ەمەس پە؟! ءيا, ءبىز نارىقتىق قوعام قۇرۋ ءۇستىن­دە­مىز. ال نارىقتىق قوعامداعى دۇنيەگە كەنەلۋ تەك بىرەۋدىڭ ۇستىنەن پايدا تابۋ, اي­لاڭ­دى اسى­رىپ, الداۋمەن تابىلۋى ءتيىس پە؟! جۋىر­دا تانى­سىم­نىڭ بالاسى مارقۇم اكە­سى­نەن قال­عان ال­تىن ساعاتتى لومباردقا وتكىزىپ جىبەرىپتى. بالانىڭ جاسى كامە­لەتكە تول­ما­عانىن بىلە تۇرا قىمبات زاتتى العان لومبارد يەسى قىمبات ساعاتقا اشەيىن ءبىر از عانا سوما بەرىپتى. ال ولاردىڭ زاڭ بويىنشا كامەلەتكە تولماعان بالالارمەن ونداي شارت جاساۋىنا بولمايدى. نانباسا­ڭىز, قالاڭىز­داعى كەز كەلگەن لومباردقا بارىپ كورىڭىزشى. جاعالاي ءجاسوسپىرىم­دەردەن قالتافوندارىن الىپ, ونى ارزان باعالاپ, از-مۇز پۇل بەرىپ الداپ جاتقانىنا كۋا بولاسىز. وسى ءبىز بەتىمىزدى قايدا بۇرىپ بارا­مىز. ويلانايىقشى, اقشامەن بىرگە يما­نى­­مىز­دى ساتىپ جىبەرمەيىكشى! انار تولەۋحانقىزى.