پەدياتريادا پروبلەما بار

وتكەندە پارلامەنت ماجىلىسىندە ماسەلە كوتەرىلدى. دەپۋتات د.ەسپاەۆا 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان دەنساۋلىقتى دامىتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس بالالار ەمحانالارىنىڭ بۇرىنعىداي دەربەس ەمەس, وزگە ەمحانامەن بىرىگۋىنىڭ, ەلدىڭ ەرتەڭى – بالالار دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرى بار ەكەنىن باسا ايتقان. «قازىرگى ۋاقىتتا مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىندا «بالا دارىگەرى» ماماندىعى الىنىپ تاس­تالدى. بالا دارىگەرى مامانى بولۋ ءۇشىن ينتەرناتۋرانى اياقتاۋ كەرەك. الايدا, بۇل ۇسىنىس قوعامدا سىنعا الىنعان بولاتىن. «اق جول» پارتياسىنا حابارلاسىپ جاتقان ازاماتتاردىڭ ايتۋىنشا, ەمحانالاردا جالپى تاجىريبەدەگى دارىگەرگە بىردەن جۇكتى ايەل, بالالار نەمەسە ەگدە جاستاعى كىسىلەر قارالاتىن كەزدە, كەزەكتى ۇزاق كۇتىپ قالاسىڭ. ونداي ساتتەگى ناۋقاستاردىڭ كوڭىل كۇيلەرى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسىعان بايلانىستى «اق جول» پارتياسىنىڭ وكىلدەرى بالالار ەمحانالارى مەن مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىندا «بالالار دارىگەرى» ماماندىعىن قايتا قوسۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى سۇرايدى», – دەگەن دەپۋتات. ماسەلەنىڭ ءمانىسى – بولون ۇدەرىسىندە جاتقانداي. ول بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىندا ارنايى پەدياتر ماماندارى دايارلانبايدى, ەسەسىنە جالپى مەديتسينا فاكۋلتەتىندە ءبىلىم الۋشى 5 جىل باكالاۆرياتتى ءبىتىرىپ, ودان 2 جىل ينتەرناتۋرادا, ەكى نە بەس جىل شاماسىندا رەزيدەنتۋرادا ءبىلىم الىپ شىققاندا عانا بالالاردىڭ تولىققاندى دارىگەرى اتانادى. ياعني, ستۋدەنت 5 جىلعى وقۋدا بارلىق دارىگەرلىك ماماندىقتارعا قاتىستى جالپى ءبىلىم عانا الىپ, ول تەك جالپى تاجىريبەلىك دارىگەر بولىپ شىعادى. پەدياتر بولۋ رەزيدەنتۋرانى تامامداعان دارىگەردىڭ عانا ەنشىسى. بىلاي قاراعاندا, بالالار دارىگەرى بولۋ ءۇشىن ۇلكەن ازىرلىك كەرەكتىگىن, وعان جەتۋ ءۇشىن وتە ءبىر تىڭعىلىقتى وقۋدى تاۋىسۋ قاجەتتىگىنە ءمان بەرىلگەنىندەي كورىنگەنىمەن, شىنتۋايتىنا كەلگەندە, بۇل ەلىمىزدە بۇرىننان دا تاپشى بالالار دارىگەرىنىڭ پروبلەماسىن ودان سايىن كۇردەلىلەندىرە تۇسكەندەي. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, قازاقستان حالقىنىڭ 30 پايىزىن 18 جاسقا دەيىنگى بالالار مەن ءجاسوس­پىرىمدەر قۇرايدى ەكەن. ال وسى ۇلكەن توپتى ارنايى دارىگەر ماماننان قاعۋ قانشالىقتى دۇرىس دۇنيە؟ وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن مەديتسينالىق جوو-لارداعى پەدياتريا فاكۋلتەتتەرىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋدىڭ جۇرتشىلىق ءۇشىن تيىمدىلىگى قانداي بولدى؟ ۇلكەن قالالاردان جىراقتا جاتقان, شالعايداعى جەتكىنشەك قانداي دارىگەرلەرگە قارالۋدا؟ بولماسا, دەر كەزىندە ارنايى كاسىبي دارىگەر قويماعان دياگنوزدان نەمەسە دۇرىس جاسالماعان ەمنەن قانشا بالا زارداپ شەكتى؟ ساۋال كوپ, تۇششىمدى جاۋاپتى تابۋ دا قيىن. «بۇگىنگى كۇنى تەراپەۆت دارىگەرلەر ءتورت ايلىق كۋرستان وتكەندىكتەن, ولار بالالار اراسىندا ەڭ كوپ تارالعان اۋرۋ ءتۇرى تۋرالى عانا ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. ال بالالار اعزاسىنىڭ ەرەكشەلىگى ارنايى بىلىممەن قاتار ۇقىپتى قارىم-قاتىناستى دا تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. ماسەلەنىڭ مورالدىق-پسيحولوگيالىق قىرىنان بولەك, بالالاردى ەمدەۋدەگى ەندىگى دارىگەرلەردىڭ بىلىكتى ءارى ءتيىمدى قىزمەتى دە كۇمان تۋدىرادى. مۇنداي رەفورما اتا-انالاردىڭ عانا ەمەس, دارىگەرلەردىڭ وزدەرى تاراپىنان دا تۇسىنىسپەۋشىلىككە ۇشىراۋدا», – دەگەن دەپۋتات ءسوزى كوڭىلدى كادىمگىدەي كۇپتى ەتەدى. مەنىڭ ءوز پايىمىمدا 10-12 جىل بويىنا وقىپ, پەدياتر اتانعان ماماننىڭ اۋىلدىق جەرلەرگە بارۋى دا ەكىتالاي. سوندا اۋىل بالالارىنىڭ جايى نە بولماق؟ بولون ۇدەرىسىنە ىلەسىپ, الەمدىك ستاندارتقا ۇمتىلماق بولعان بىزبەن كورشى ەلدەردىڭ بىرقاتارى كەزىندە پەدياترلار دايارلايتىن فاكۋلتەتتەردى جاپقان ەكەن, بىراق ارتىنشا ول رايلارىنان قايتىپ, بالالار دارىگەرلەرىن دايارلاۋدى قايتا جالعاستىرىپتى. ال رەسەي فەدەراتسياسىندا مۇيىزدەرى قاراعايداي اتاقتى دارىگەرلەر پەدياتريا فاكۋلتەتتەرىنىڭ جابىلۋىنا جول بەرمەپتى. ول ءبىزدىڭ ەرتەڭىمىزگە بالتا شابۋ بولادى دەپتى. ورىندى-اق! وسى رەتتە ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى اتاقتى پەدياتر, اكادەميك كامال ورمانتاەۆتىڭ پىكىرىن العا تارتقان ءجون بولار. 2015 جىلى «تۇركىستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا بىلاي دەپتى. «قازاق: «اتتىعا ىلەسەمىن دەپ, جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتى» دەگەن عوي. كەشە عانا ءبىر وداقتا ءومىر سۇرگەن بۇگىنگى تمد ەلدەرىنىڭ ەشقايسىسى پەدياتريا فاكۋلتەتتەرىن جاپقان ەمەس. قايتا ەلدىڭ بولاشاعى بالا بولعان سوڭ بالالار دارىگەرلەرىن كوبەيتىپ, وعان ۇلكەن ماڭىز بەرۋدە. ال بىزدە شە؟ وتباسىلىق دارىگەردى ەندىرۋمەن ماسەلە شەشىلدى مە؟ جوق! قايتا بالالار دارىگەرىنىڭ سانى ازايىپ, ماسەلەنىڭ شەشىلۋى كۇردەلەنە ءتۇستى. وتباسىلىق دارىگەرلەرگە مەنىڭ قارسىلىعىم جوق. ولاردىڭ جالپى مەديتسينادان حابارى بار. قازىر انىقتالىپ وتىرعانداي, ادامدا 14 مىڭ اۋرۋدىڭ ءتۇرى بار. وتباسىلىق دارىگەرلەردىڭ سولاردىڭ اتتارىن دا تولىق ءبىلۋى مۇمكىن ەمەس قوي. سولاردىڭ ىشىندە بالالارعا قاتىستى اۋرۋ تۇرلەرى قانشاما. جاڭا تۋعان نارەستە ءۇش جاستان اسقانشا ۇلكەندەر سەكىلدى قاي جەرىنىڭ قالاي اۋىراتىنىن ايتا المايدى. ولارعا دياگنوز قويۋ ءۇشىن بىلىكتى, ءبىلىمدى بالالار دارىگەرى بولۋى كەرەك. بالالار دارىگەرىنسىز ءبىزدىڭ مەديتسينا قاۋقارسىز. بۇرىن مەدينستيتۋتتا پەدياترلاردى ءۇشىنشى كۋرستان باستاپ دايىنداۋشى ەدى. ال قازىر شە؟! ولاردى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 6-7 كۋرستارىندا ءاتۇستى دايىندايدى. ال مەنىڭ تۇجىرىمىم بويىنشا بالالار دارىگەرىن دايىنداۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتەردە ستۋدەنتتەردى جەتى جىل وقىتۋ كەرەك». بۇدان ناقتى ايتۋ مۇمكىن ەمەس شىعار؟! انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»