وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى ءحانبيبى ەسەنقاراقىزىمەن سۇحبات
– ءسىز وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مۋزەيىنىڭ ديرەكتورىسىز. اتالعان مۋزەيدىڭ ساياساتقا قانشالىقتى قاتىسى بار؟
– جۇبان اقىن «مەن قازاقپىن, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» دەپ بەكەر ايتپاعان. پاتشالىق رەسەيدىڭ وتارلاۋىنان قازاقتار كوپ تەپەرىش كوردى, كوپ قورلىق كوردى. ال كەڭەستىك يمپەريانىڭ وزبىرلىعى ودان دا اسىپ ءتۇستى. جاپپاي ورىستاندىرۋ ساياساتىن جۇرگىزىپ, وعان كونبەگەندەردىڭ قولداعى بارىن تارتىپ الىپ, وزدەرىن يتجەككەنگە ايداتتى, اتتى, استى, قولدان اشارشىلىق ۇيىمداستىرىپ, حالىقتىڭ جارتىسىن جۋساتىپ سالدى. قازاقتىڭ كەڭ دالاسىن تۇرمەلەرگە اينالدىرىپ, اتا قونىسىنان ايىرىپ, شۇرايلى جەرلەرگە كىرمەلەردى توعىتتى. بىراق وسىنداي زورلىق-زومبىلىققا, يدەولوگيالىق قىسىمعا قاراماستان, قازاق حالقى تاريحي اتامەكەنىن, ءتىلى مەن ءدىنىن, ەجەلگى مادەنيەتى – سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن تۇتاس ۇلت رەتىندە ساقتاپ قالا ءبىلدى.
ۇلت بوستاندىعى, دەربەس, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ جولىندا قۇربان بولعانداردىڭ تاعدىرلى تاريحىن ەل جادىنان ۇمىتتىرماي, ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاۋ – وسى مۋزەيدىڭ باستى مىندەتى. ساياسي ءۇستەمدىك قۇرباندارىنىڭ قۇجاتتارى ساقتالعان جەرى دە وسى مۋزەي. قان-قاساپقا اينالعاندارىنىڭ ايعاعى بولعان, قاعازىنان قان تامعان قۇجاتتارعا قاراپ وتىرىپ, قازاقتىڭ ۇلى حالىق ەكەندىگىنە كوز جەتكىزگەندەيسىڭ. ۇلىلىق ادام سانىنىڭ كوپتىگىمەن ولشەنبەسە كەرەك, ول حالىقتىڭ قاجىر-قايراتى, توزىمدىلىگى, كوكىرەك كوزى وياۋلىعى, باتىرلىعى ارقىلى باعامدالادى.
– ءسىزدىڭ ارحيۆ قۇجاتتارىمەن اينالاسۋىڭىزعا نە تۇرتكى بولدى؟
– تاريح قويناۋىنا ءۇڭىلۋ – ارحيۆتەرگە جۇگىنۋ. مۋزەي ءىسىنىڭ جانى – ارحيۆتىك قۇجاتتار. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ مۋزەيدىڭ جۇمىسى ارحيۆتەردەگى قاتتالعان قۇندى دەرەكتەرمەن تىكەلەي بايلانىستى دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىز بۇرىن جازىقسىز جاپا شەككەندەردىڭ ءومىرىن ناسيحاتتاساق, ەندىگى جەردە ولاردىڭ ارتتا قالعان ەڭبەكتەرىنە دەندەپ ەنە باستادىق. ول ەڭبەكتەردى ىزدەستىرۋ ءۇشىن تاعى دا ارحيۆتەرگە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى.
– ايتۋىڭىزعا قاراعاندا, تالاي-تالاي دەرەكتەر, ءالى دە زەرتتەلمەگەن تاقىرىپتار ارحيۆتەردە شاڭ باسىپ جاتقان ءتارىزدى. بۇگىندە ىرگەلى ەڭبەككە اينالعان «شولپان» جۋرنالىن قاي ارحيۆتەن تاپتىڭىزدار؟
– «شولپان» جۋرنالى 1922-1923 جىلدارى تاشكەنتتە «تۇركىستان كوممۋنيستەر پارتياسى كىندىك كوميتەتىنىڭ ءتىلى» دەگەن ايدارمەن باسىلىپ شىققان, ساياسي-شارۋاشىلىق پەن ءبىلىم-ادەبيەتتى قامتيتىن ايىنا ءبىر رەت قىرعىز-قازاق جۋرنالى رەتىندە شىعىپ تۇرعان.
باسىلىم بەتتەرىنەن قازاق ءباسپاسوزىن زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ءبىر عالىمنىڭ تاشكەنتتە «شولپان» اتتى جۋرنال شىققاندىعىن, نەبارى سەگىز سانى جارىق كورگەندىگىن, ونىڭ ءۇش سانى عانا قولعا تيگەندىگى جونىندە جازىلعان ماقالاسىن وقىدىم. سول تۇرتكى بولدى.
الاش قايراتكەرلەرى تۋرالى دەرەكتەردىڭ كوبى وزبەكستاننىڭ ارحيۆتەرىندە ساقتالعانىنان بۇرىننان حاباردار ەدىم. ونداعى اقىن-جازۋشىلارمەن بايلانىسىم ارقىلى تاشكەنتتىڭ ورتالىق مۋزەيلەرى مەن ارحيۆتەرىنە كىرۋگە رۇقسات الدىم. ايتقانداي-اق, تاشكەنتتەگى ءالىشەر ناۋاي اتىنداعى كىتاپحانادان «شولپاننىڭ» تۇگەلدەي سەگىز سانى ساقتاۋلى ەكەن. امالىن تاۋىپ, سول جۋرنالدارعا قول جەتكىزدىم. بۇل ۇلت ادەبيەتىنىڭ قورجىنىنا قوسىلعان ۇلكەن ولجا دەر ەدىم.
مەن تاريحشى نەمەسە عالىم ەمەسپىن. ەندى نە ىستەمەك كەرەك؟ بىردەن الماتىعا تارتتىم. عالىم تۇرسىنبەك كاكىشەۆتىڭ ۇيىنە. اراپ الىپبيىمەن جازىلعان «شولپاندى» كورگەندە, اعامىزدىڭ قۋانىشىندا شەك بولعان جوق. «شىركىن-اي, وسىنى كيريلليتساعا اۋدارىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارار ما ەدى» دەگەن ارمانىن ەستىدىم. «جازعان قۇلدا شارشاۋ جوق», شىمكەنتكە كەلىپ, وقۋ ورىندارىنداعى توتە جازۋدى وقي الاتىن ماماندارمەن بايلانىسىپ, تاۋەكەل ەتتىم. ناتيجەسىندە, «شولپاننىڭ» ءوز فورماتىمەن قىرىق بەس باسپا تاباقتىق كىتاپ ەتىپ شىعارۋعا بەل بايلادىم. شىعاردىم دا. بۇل 2010 جىل بولاتىن.
– تاريحىمىزدى بىلمەي, مۇراعاتتارداعى دۇنيەلەرىمىزدى تۇگەندەمەي, وركەنيەتتەن ءوز ورنىمىزدى الۋ قيىن. ەندەشە, ارحيۆتەگى قۇجاتتاردى اقتارعاندا ويىڭىزعا الدىمەن نە ورالدى؟
– 1966 جىلى جاس جۋرناليست رەتىندە سۇراپىل زۇلماتتىڭ شەت جاعاسىن كورگەن, كەيىننەن كەڭەس وكىمەتى كەزىندە لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارعان (اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا وبكومنىڭ حاتشىسى بولعان) زەينەتكەر مىرزاحان پوشانوۆ دەگەن اقساقالمەن سويلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ ەدى. ول كىسى تۇلدىر جەتىم قالىپ كوشە كەزىپ جۇرگەندەرىندە نۇرتاس وڭداسىنوۆ ەكەۋىن عاني مۇراتباەۆ تاشكەنتتەگى جەتىمحاناعا ورنالاستىرعانىن, مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ باسپاحانادا ءارىپ تەرۋشى, كوررەكتور بولىپ جۇمىس ىستەگەنىن ايتا كەلە, قۇلاعىما سىبىرلاپ: «ەشكىمگە ايتپا, ماعجاننىڭ العاشقى كىتابىن مەن تەرگەن ەدىم, سول كەزدە «بارىنەن دە سەن سۇلۋ» دەگەن ولەڭىن جاتتاپ العانمىن» دەپ, وقىپ بەرگەنى ەسىمدە. ول كەزدە مەن «سارىاعاش» اۋداندىق گازەتىندە جۇمىس ىستەيتىنمىن. كەيىننەن 1972 جىلى مەن وسى ولەڭدى باتىر باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءوز اۋزىنان ەستىدىم.
مەن مۇنى زيالىلاردىڭ ەڭبەكتەرىن تاركىلەپ, قانشا جەردەن حالىققا جەتكىزبەۋگە تىرىسسا دا, كوزى ءتىرى قازاقتىڭ اۋىزشا بولسا دا, بىردەن بىرگە جەتكىزەتىندىگىن, ۇلت ساناسىنان سونبەيتىندىگىنە دالەل رەتىندە ايتىپ وتىرمىن.
– ەندى «اق جول» گازەتىنىڭ كىتاپ بولىپ باسىلۋىنا كەلسەك. ول جالپى قانشا تومدى قۇرادى؟ وقىرمان تولىق نۇسقاسىمەن قاشان تانىسا الادى؟
– «اق جول» گازەتىنىڭ 1920-1926 جىلدار ارالىعىندا 613 سانى جارىق كورگەن. قۋعىن-سۇرگىنگە تەك ادامدار عانا ەمەس, ۇلت مۇددەسىن كوزدەگەن باسىلىمدار دا ءجيى ۇشىراعانى ءمالىم. كەڭەس وكىمەتىنە «اق جولدىڭ» ۇلتتىق-دەموكراتيالىق باعىتتاعى ۇستانىمى ۇناي قويعان جوق. بىردەن جاۋىپ تاستاۋعا باتىلدىعى جەتپەگەندىكتەن, 1925 جىلدىڭ سوڭىندا «اق جولدى» شىمكەنتكە كوشىرىپ, باسقا اتاۋمەن شىعارۋدى جۇكتەدى.
«شولپان» جارىق كورگەن سوڭ, قولىمداعى تاشكەنتتەن الا كەلگەن «اق جولدى» كىتاپ ەتىپ شىعارۋ ويىمنان كەتپەي قويدى. قولىمدا گازەتتىڭ 5-6 سانى عانا بار, ءسويتىپ, ونى ءارى قاراي زەرتتەۋگە دەن قويدىم. بۇرىنعى استانامىز ەدى عوي دەپ ورىنبورعا, سونداي-اق, ومبى, قىزىلوردا, ماسكەۋگە سۇراۋ حات جولدادىم. الماتىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنەن باستاپ, ۇلتتىق كىتاپحانا, عالىمدار ءۇيىنىڭ كىتاپحاناسىن, تىپتەن كىتاپ پالاتاسىنا دەيىن ىزدەندىم. وسىلايشا, گازەتتىڭ ءبىراز سانى تابىلدى. ماماندار ءوشىرىلىپ كەتكەن ارىپتەردى ۇلعايتىپ, انىقتاپ كورسەتەتىن قۇرىلعىلارمەن جۇمىس ىستەدى. بۇل ايتاتىنى جوق, ينەمەن قۇدىق قازعانداي ءىس ەكەن. كوپ ۋاقىت الدى. ءسويتىپ جۇرگەندە, ماسكەۋدەن ءسۇيىنشى حابار جەتتى. «اق جول» باسىلىمىنىڭ 60 پايىزعا جۋىق ماتەريالدارىن سول جاقتان الدىردىق.
– 2011 جىلدان كىتاپ بولىپ شىعا باستاعان «اق جولدىڭ» العاشقى تومدارىنىڭ تۇساۋكەسەرى الماتى, استانا قالالارىندا وتكەنىنەن حابارىمىز بار. ال وسى باسىلىمداردى شىعارۋعا قاراجات كوزى قايدان الىندى؟
– اڭگىمەنىڭ دۇرىسىنا كوشسەك, «اق جول» – ماعان عانا نەمەسە ءبىر وبلىسقا عانا تيەسىلى ەمەس, بۇكىل ءيسى قازاققا ورتاق قازىنا. كىتاپتىڭ حالىق ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە ادەبيەتپەن, تاريحپەن شۇعىلداناتىن جاستار مەن عالىمدار ءۇشىن قاجەت دۇنيە ەكەندىگىن ايتىپ, قارجىلاي قولداۋىن سۇراپ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمىن بىرنەشە رەت قۇلاعدار ەتتىم. اكىم مادەنيەت باسقارماسىنا تاپسىرما بەرگەنىمەن, ول جاقتان قولداۋ تاپپادىق.
مەنىڭ ءاۋ باستاعى جوسپارىم ءبىرىنشى كىتاپتى ساتىپ ەكىنشىسىن, ەكىنشىسىنەن تۇسكەن قارجىعا كەلەسى كىتاپتاردى شىعارۋ ەدى. الايدا, «اق جولدىڭ» كەلەسى سانى قاشان شىعادى دەپ, الاقانىن ىسقىلاپ وتىرعان وقىرماننىڭ از ەكەندىگىنە كوزىم جەتتى. امالسىز مەكەمەلەر مەن وقۋ ورىندارىنا ابىروي-بەدەلىمدى سالىپ, كىتاپ ساتۋىما تۋرا كەلدى. ويتكەنى, كەلەسى تومداردىڭ شىعۋى كەرەك. سوڭىندا دەمەۋشىلەر ىزدەي باستادىم. ءوستىپ ءجۇرىپ بەس جىلدا ون توم شىعارۋعا قول جەتكىزدىم. ءارى قاراي شىعارۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. رۋحاني دا, ماتەريالدىق تا قولداۋ كورمەگەندىكتەن, «قويا سالسام با ەكەن» دەگەن ويعا دا كەلگەم.
– ءيا, سونىمەن قويا سالدىڭىز با؟
– ايتاسىڭ-اۋ, عابيت, «باستاعاندى تاستاعان» جانىڭ مەن ەمەس! ازاپتانسام دا بىرقاراعا جەتىپ جىعىلدىم.
وتكەن جىلدىڭ ەرتە كوكتەمىندە «شولپان» مەن «اق جولدىڭ» ون تومىن ارقالاپ, قازىرگى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. ول كىتاپتاردى مەملەكەت ەسەبىنەن شىعارۋعا ۋادە بەردى.
ءمينيستردىڭ ۇلتجاندىلىعى قاپىدا كەتكەن الاش قايراتكەرلەرىنىڭ بەينەسىن ەلەستەتتى. العاشىندا سەنىڭكىرەمەي قالعانىم راس, باس-اياعى ءۇش-ءتورت ايدىڭ ىشىندە «شولپان» مەن «اق جول» «قازاقپارات» باسپاسىنان 22 مىڭ دانامەن شىعىپ, بۇكىل رەسپۋبليكا كولەمىندە كىتاپحانالار مەن وقۋ ورىندارىنا تەگىن تاراتىلدى.
[caption id="attachment_63115" align="aligncenter" width="700"]
SAMSUNG CSC[/caption]
– ارحيۆتەن تابىلعان, ءوز قولىڭىزبەن ۇستاعان ورنى بولەك, ءسىز ءۇشىن ازىرگە ەڭ قىمبات قۇجات قايسى؟
سەنىڭ سۇراعىڭا قاتىستى ءبىر وقيعانىڭ ەسىمە ءتۇسىپ وتىرعانى. وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن پاۆلوداردان ءبىر ازامات كەلدى. اتى-ءجونى – فارحات ۆاحيدوۆ, ۇلتى تاتار ەكەن, جاسى سەكسەنگە تاياپ قالعان. «قىزىم, مەنىڭ اكەم – ماۋلەن بايزاقوۆ وسىنداعى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىندە قىزمەت اتقارىپ جۇرگەنىندە «حالىق جاۋى» دەگەن جالامەن قىلمىستىق كودەكستىڭ 58-ستاتياسىمەن اتىلىپ كەتكەن. مەن ول كەزدە 3-4 جاستاعى بالا ەدىم. شەشەم مۋنيرا ۆاحيتوۆا تاتار ۇلتىنىڭ وكىلى بولعاندىقتان, اكەم اتىلعان سوڭ, مەنى الىپ قازانعا كەتەدى. سول جەردە قۇجاتىمدى وزگەرتىپ, فارحات ۆاحيتوۆ, ۇلتى تاتار دەگەن قۇجات الادى. ەسەيگەن سوڭ: «نەگە مەنى تاتار دەپ جازدىردىڭ, مەن قازاقپىن, مەنىڭ فاميليام ۆاحيتوۆ ەمەس بايزاقوۆ», دەدىم. ءسويتىپ, شەشەمنىڭ قارسىلىعىنا قاراماي, پاۆلودارعا قاشىپ كەلدىم. اكەم: ماۋلەن بايزاقوۆ –كەڭەس وكىمەتى ورناعان جىلدارى پاۆلودار گۋبەرنياسىندا پروكۋرور قىزمەتىن اتقارعان ەكەن. مەن دە سول جەردە وتباسىن قۇرىپ, ءۇيلى-بالالى بولدىم. بالالار ءوستى. مۇندا كەلگەن سەبەبىم, اكەمنىڭ قۇجاتتارىن كورۋ. فاميليامنىڭ بايزاقوۆ ەكەندىگىن دالەلدەۋ. قازاق بولىپ تۋىلدىم, قازاق بولىپ ولگىم كەلەدى», – دەدى.
مۋزەيدىڭ قور ساقتاۋ بولىمىندەگى قۇجاتتاردى كوتەردىك. اكەسىنىڭ قۇجاتى تابىلدى. ءوز قولىمەن تولتىرىلعان انكەتادا: «ماۋلەن بايزاقوۆ – ۇلتى قازاق, ايەلى مۋنيرا ۆاحيتوۆا – ۇلتى تاتار, ۇلى فارحات ماۋلەن ۇلى بايزاقوۆ – ۇلتى قازاق, قىزى ايشا بايزاقوۆا – ۇلتى قازاق» دەپ, تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. سونداي-اق, بايزاقوۆتىڭ اتىلعان جانە اقتالعان جىلدارى كورسەتىلگەن. ءبىزدىڭ ىقپالىمىزبەن فارحات اعاي كوپ ۇزاماي جاڭا تولقۇجات الدى. قۋانىشىندا شەك بولعان جوق. كوڭىلدى تەبىرەنتەرلىك سول قۇجات, سول وقيعا ەسىمدە قالىپتى.
– دۇنيە جۇزىندە قۋعىن-سۇرگىننەن, اشارشىلىقتان قىناداي قىرىلعان ەكى حالىق بولاتىن بولسا, سونىڭ ءبىرى – قازاق حالقى. جالعىز بولسا, ول دا – قازاق. سول قۇربان بولعان اتالارىمىزدىڭ ەڭبەگى مەن ەرلىگىن بۇگىندە قانشالىقتى قادىرلەپ وتىرمىز؟
– ءبىز تاۋەلسىزدىك الماعانىمىزدا بۇل تاقىرىپتىڭ تاريح قويناۋىنان ءتىرىلىپ شىعۋى ەكىتالاي ەدى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان-اق وسى ماسەلەگە دەندەپ كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. 1993 جىلى 37-ءنىڭ قىزىل قۇربانىنا ۇشىراعان ۇلت قايراتكەرلەرىن جاپپاي اقتاۋ تۋرالى قاۋلىعا قول قويسا, 1997 جىلدىڭ «31 مامىر كۇنىن – جاپپاي كەلىسىم جانە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى» دەپ بەلگىلەگەن جارلىعى شىقتى.
قۇرباندار جاپپاي اقتالدى, مۋزەيلەر اشىلدى, الاشقا قىزمەت ەتكەن كوپتەگەن قايراتكەرلەرگە دەربەس مۋزەيلەر ارنالىپ جاتسا, شاعىن اۋداندار مەن مەگاپوليستەردە وقۋ ورىندارىنا, كوشەلەرگە, مەكتەپتەرگە ەسىمدەرى بەرىلۋدە. بۇل تاريحقا بەي-جاي قارامايتىندىعىمىزدىڭ بەلگىسى ەمەس پە؟ وداقتاس رەسپۋبليكالاردا مۇنداي مۋزەيلەر اتىمەن جوق. تەك ۋكراينانىڭ حاركوۆ قالاسىندا عانا بار. اسىلدارىمىزدى, ارداقتىلارىمىزدى ارداقتاۋ – ەل بولىپ, جۇرت بولىپ قولعا الاتىن ءىس. اللا بۇيىرتسا, كەلەسى 2017 جىلى «الاش» پارتياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل, مەملەكەت قايراتكەرى ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ 125 جىلدىعى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتالىپ وتەتىندىگى جوسپارلانىپ وتىر.
– ءسىز باسقاراتىن مۋزەي قارالى جىلداردىڭ شەجىرەسى ىسپەتتى. قۋعىن-سۇرگىن مەن اشارشىلىقتان حالقىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىنان ايىرىلعان حالىقتىڭ ومىرىندەگى ءسىزدىڭ مۋزەيدىڭ الاتىن ورنى تۋرالى ايتساڭىز.
– فاكتىمەن سويلەسەك, قاناتتاس جاتقان قىرعىز ەلىنەن 40 ادام اتىلسا, وزبەكستاننان 7 ادام, ال تاجىكستاننان 1 ادام اتىلعان. قازاقستان بويىنشا 25 مىڭ ادام اتىلىپ, 107 مىڭ ادام سىبىرگە (ماگادان, كولىما, باسقا دا ورىس ورماندارىنا) جەر اۋدارىلدى. وڭتۇستىك قازاقستاندا 2,5 مىڭعا جۋىق ادام «حالىق جاۋى» رەتىندە اتىلىپ, شىمكەنتتىڭ شەتى سانالعان «قايتپاس», «الباستى ساي» اتالاتىن ەلدى مەكەندەردەگى باۋىرلاستار قورىمىندا جاتىر. ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ايماق رەتىندە ساياسي قۇرباندارعا ارنالعان مۋزەي وسى وڭىردەن سالىندى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 10 جىل تولۋىنا وراي اشىلعاندىقتان, ونىڭ سالتاناتىنا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, لەنتاسىن ءوز قولىمەن قيدى. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىندا بۇل مۋزەيگە 15 جىل تولادى. سوڭعى 5-6 جىل كولەمىندە ەلىمىزدە «الجير», «كارلاگ» مۋزەيلەرى اشىلدى.
– باستاپقى تاقىرىپقا قايتا ورالساق. «اق جولدىڭ» قالعان كىتاپتارىمەن وقىرماندى قاشان كوزايىم ەتپەكسىزدەر؟ قازىرگى تاڭدا قانداي ىسپەن اينالىسىپ جاتىرسىزدار؟
– «اق جولدىڭ» 10 تومدىعى شىققاندىعىن جوعارىدا ايتتىم. تۇپتەپ كەلگەندە, «اق جول» جيىرما بەس تومدى قۇرادى. 25-تومىنىڭ سوڭعى نۇكتەسى تامىز ايىندا قويىلدى. بۇل جونىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, مالىمدەدىم. ءسوزىمنىڭ باسىندا ايتقانىمداي, كەلەسى 10 تومدىق, ياعني 20 تومعا دەيىنگى شىعۋعا ءتيىس كىتاپتار جاقىن كۇندەردە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىندە وتەتىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جونىندەگى كوميسسيادا قارالماق. ال قالعان بەس تومدى وبلىستىڭ اكىمى مينيسترمەن كەلىسىپ شەشەتىندىگىن ايتتى. قورىتا ايتقاندا, قولجازبا دايىن, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنا 25 توم تاريحي جادىگەرىمىز ءازىر!
ءبىزدىڭ مۋزەيدىڭ وزگە مۋزەيلەردەن باعىت-باعدارى مۇلدە بولەك. بىزدە كوزبەن كورىپ, ىشتەي تۇسىنەتىن, قاسىرەتكە تولى قۇجاتتار مەن سۋرەتتەر, سول كەزەڭنىڭ كورىنىسىن بەينەلەيتىن كينوتاسپالار مەن جازىلىپ الىنعان داۋىستار, دەرەكتى فيلمدەرمەن جۇمىس ىستەۋدەمىز. مۋزەيدە كەنەسارىنىڭ قىلىشى بولماعانىمەن, كەنەسارىنىڭ رۋحى بار. ۇلت رۋحىنان مىقتى جادىگەر جوق.
– ەندى جەكە شىعارماشىلىعىڭىز جونىندە ءبىر سۇراق. جۇرت ءسىزدى اقىن, پروزاعا دا دەندەپ ەنگەن ەسسەيست رەتىندە جاقسى بىلەدى. باۋىرجان مومىش ۇلى, قاسىم قايسەنوۆ, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, سافۋان شايمەردەنوۆ تۋرالى جازعان ەسسەلەرىڭىز كوپتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. مۇراعاتتاردى اقتارىپ ءجۇرىپ, ءوز شىعارماشىلىعىڭىز توقىراپ قالعان جوق پا؟
– ال ەندى ءوز شىعارماشىلىعىما كەلسەم, 1999 جىلى 6 تومدىعىم شىققان. «اق جولمەن» ارپالىسىپ ءجۇرىپ, الپىستى دا ورتالاپ قالىپپىن. «اتتەگەن-اي, اتباسىن ءبىر شالدىرىپ وتەتىن بۇل جاستا ءبىر كىتاپ شىعارا المايتىن بولدىم-اۋ» دەپ وكىنگەنىم بار. سول كەزدە ءبىر قىزمەتتەسىم: «اپاي, حاتشى قىزدىڭ سۋىرماسىنان ءبىر ءداۋ قارا پاپكىنى كورگەم, ىشىندە ءسىزدىڭ سوڭعى جىلدارى جازعان ولەڭدەرىڭىز بەن اڭگىمە-ەسسەلەرىڭىز بار سياقتى, سونى قايتا ءبىر ەلەكتەن وتكىزىپ كورسەڭىز, ءبىر كىتاپ شىعىپ قالار», – دەدى.
سول ءسوزى قامشى بولىپ, الگى پاپكىنى اقتارعاندا ءبىر ەمەس, ەكى كىتاپقا جەتەتىن ماتەريالدار تابىلدى. شىمكەنتتەگى «كىتاپ» باسپاسىنىڭ وكىلىمەن كىتاپ شىققان سوڭ ءبىر ايدىڭ ىشىندە ەسەپتەسەتىن بولىپ كەلىسىمشارت جاساستىم. ءناتيجەسىندە, «ديالوگ» جانە «ەگىز لەبىز» دەپ اتالعان قوس تومدىعىم شىقتى. سۇرانىسقا يە بولعان كىتاپتار تەز ءوتىپ كەتتى. ايتقان مەرزىمدە ساتىلعان كىتاپتىڭ قارجىسىن باسپاعا قۇيدىم. بۇل كىتاپتار تەك قانا وڭتۇستىك وڭىرىنە تارادى. جالپى, سوڭعى كەزدە مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن كىتاپتارىم شىقپاپتى. باسپا جاعالاپ, ءوتىنىش جاساپ جوسپارعا ەندىرۋگە ۋاقىت تاپشى. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارداعى كىتاپتارىمنىڭ بارلىعى دا ءوز قارجىممەن جارىق كورگەن ەكەن.
– ەندەشە, الداعى شىعارمالارىڭىز مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى قالىڭ وقىرمانىڭىزعا جەتە بەرسىن. ەلدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن ەڭبەكتەرىڭىز جەمىستى بولسىن دەگىمىز كەلەدى. اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
