قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى №334

  2015 جىلعى 26 ناۋرىز , استانا قالاسى تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىك قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى «تەمىرجول كولىگى تۋرالى» 2001 جىلعى 8 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 14-بابى 2-تارماعىنىڭ 34-11) تارماقشاسىنا سايكەس بۇيىرامىن: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىك قاعيدالارى (بۇدان ءارى – قاعيدالار) بەكىتىلسىن. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ كولىك كوميتەتى ء(ا.ا. اساۆباەۆ): 1) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن مەملەكەتتىك تىركەلۋىن; 2) وسى بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە ونىڭ كوشىرمەلەرىن مەرزىمدىك باسپا باسىلىمدارىندا جانە «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە رەسمي جاريالاۋعا جىبەرۋدى; 3) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينترانەت-پورتالىندا ورنالاستىرىلۋىن; 4) وسى بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن ون جۇمىس كۇنى ىشىندە وسى بۇيرىقتىڭ 2-تارماعىنىڭ 1), 2) جانە 3) تارماقشالارىمەن كوزدەلگەن ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى مالىمەتتەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ زاڭ دەپارتامەنتىنە ۇسىنۋدى قامتاماسىز ەتسىن. 3. وسى بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى وزىمە قالدىرامىن. 4. وسى بۇيرىق ونىڭ العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ج.قاسىمبەك «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ________________ ە. دوساەۆ 2015 جىلعى 22 مامىر «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى ________________ ق.قاسىموۆ 2015 جىلعى 10 ماۋسىم قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ 2015 جىلعى 26 ناۋرىزداعى №334 بۇيرىعىمەن بەكىتىلدى تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىك قاعيدالارى 1. جالپى ەرەجەلەر 1. وسى تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىك قاعيدالارى (بۇدان ءارى – قاعيدالار) «تەمىرجول كولىگى تۋرالى» 2001 جىلعى 8 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 14-بابى 2-تارماعىنىڭ 34-11) تارماقشاسىنا  سايكەس ازىرلەندى. 2. قاعيدالار مەنشىك نىسانىنا قاراماستان تەمىرجول كولىگى سالاسىنداعى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلارعا, تەمىرجول كولىگىنىڭ كومەكشى قىزمەتتەرىنە قولدانىلادى. 3. وسى قاعيدالاردا مىناداي ۇعىمدار پايدالانىلادى: 1) قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءاۋديتى (بۇدان ءارى – اۋديت) – قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ وسى قاعيدالاردا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەستىگىن دياگنوستيكالاۋ مەن باعالاۋدىڭ جۇيەلى پروتسەسى; 2) قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتى – تاسىمالداۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار مەن ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارىن قوسپاعاندا, تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ وسى قاعيدالارعا 1-ءشى قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا سايكەستىگىن كۋالاندىراتىن قۇجات. 2. تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءتارتىبى پاراگراف 1. جالپى تالاپ 4. مەنشىك نىسانىنا قاراماستان تەمىرجول كولىگى سالاسىنداعى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار, تەمىرجول كولىگىنىڭ كومەكشى قىزمەتتەرى ءوز قۇزىرەتى شەگىندە تاسىمالداۋ پروتسەسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن (بۇدان ءارى – قوزعالىس قاۋىپسىزدىگى) قامتاماسىز ەتەدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرى مەن تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىنىڭ تالاپتارىن ساقتاۋ. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن مىنالاردى: 1) «تەمىر جول كولىگى قىزمەتكەرلەرى لاۋازىمدارىنىڭ (كاسىپتەرىنىڭ) جانە ولارعا قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىنىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى» 2010 جىلعى 20 قىركۇيەكتەگى № 424 قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى تىركەۋدىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمىندە № 6581 بولىپ تىركەلگەن) بەكىتىلگەن تەمىرجول كولىگى قىزمەتكەرلەرى لاۋازىمدارىنىڭ (كاسىپتەرىنىڭ) تىزبەسىنە جانە ولارعا قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كادرلاردى جاساقتاۋ مەن ورنالاستىرۋدى; 2) پوەزدار قوزعالىسىمەن بايلانىستى قىزمەتتەرگە ۇمىتكەرلەردى كاسىبي ىرىكتەۋدى; 3) ەڭبەك ءتارتىبىن نىعايتۋدى; 4) دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2009 جىلعى 18 قىركۇيەكتەگى كودەكسىنىڭ 155 بابىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىمەن بەلگىلەنگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا سايكەس قىزمەتكەرلەردى مەرزىمدى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋدى, سونداي-اق لوكوموتيۆ بريگادالارىن جانە پوەزدار قوزعالىسىمەن تىكەلەي بايلانىستى قىزمەتكەرلەردىڭ دەنساۋلىعىن اۋىسىم الدىنداعى كۋالاندىرۋدى جۇرگىزۋدى; 5) جاڭا تەحنيكانىڭ, تەحنولوگيالاردىڭ جانە مەنەدجمەنت قۇرالدارىنىڭ ەنگىزىلۋىن ەسكەرە وتىرىپ, تەمىرجول كولىگىنىڭ نەگىزگى كاسىپتەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كاسىبي دايىنداۋ, وقىتۋ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى, سونداي-اق ستاندارتتى ەمەس جاعدايلارداعى ءىس-قيمىلداردىڭ ءىس جۇزىندەگى داعدىلارىن جەتىلدىرۋدى; 6) پوەزدار قوزعالىسىمەن بايلانىستى قىزمەتكەرلەردىڭ قوزعالىس قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن رەگلامەنتتەيتىن وسى قاعيدانى, زاڭنىڭ 14-بابى 2-تارماعىنىڭ 34-12) تارماقشاسىنا سايكەس بەكىتىلگەن تەمىر جول كولىگىن تەحنيكالىق پايدالانۋ قاعيدالارى (بۇدان ءارى – تپق), «تەمىر جول كولىگىندەگى سيگناليزاتسيا تۋرالى نۇسقاۋلىقتى بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترىنىڭ 2011 جىلعى 18 ساۋىردەگى № 209 بۇيرىعىنا (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى تىركەۋدىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمىندە № 6954 بولىپ تىركەلگەن) (بۇدان ءارى - نۇسقاۋلىق), «پوەزدار قوزعالىسى جانە تەمىرجول كولىگىندەگى مانەۆرلىك جۇمىس جونىندەگى نۇسقاۋلىق تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترىنىڭ 2011 جىلعى 19 مامىرداعى № 291 بۇيرىعىنا (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى تىركەۋدىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمىندە № 7021 بولىپ تىركەلگەن); 7) «قوزعالىس قاۋىپسىزدىگى كۇنى» تاقىرىبى بويىنشا ونكۇندىك سايىنعى تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋدى; 8) جولداردى, جاساندى قۇرىلىستاردى, جىلجىمالى قۇرامدى, سيگنال بەرۋ جانە بايلانىس, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ قۇرىلعىلارىن, تەمىرجول وتكەلدەرىن, جابدىقتاردى, تەتىكتەردى جانە كولىكتىڭ باسقا دا تەحنيكالىق قۇرالدارىن جوندەۋ جانە كۇتىپ ۇستاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى ۇدايى جۇمىستى جۇزەگە اسىرۋدى; 9) دەفەكتوسكوپيا قۇرالدارى مەن دياگنوستيكا جۇيەلەرىن جارامدى جاعدايدا ۇستاۋدى جانە ءتيىمدى پايدالانۋدى; 10) انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويۋ جونىندە شارالار قولدانۋمەن قاۋىپسىزدىكتى باقىلاۋ قۇرىلعىلارىنىڭ, اسپاپتارىنىڭ جاي-كۇيىن جانە ولاردىڭ قولدانىلۋىن تەكسەرۋدى بەكىتىلگەن گرافيك بويىنشا جۇزەگە اسىرۋدى; 11) جاڭا قاۋىپسىزدىك قۇرىلعىلارىن, اسپاپتارى مەن جۇيەلەرىن ەنگىزۋ جونىندە ۇدايى جۇمىس جۇرگىزۋدى; 12) قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا نىساندارىن ىزدەستىرۋدى جانە ەنگىزۋدى; 13) اۆارياسىز جۇمىس تاجىريبەسىن جيناقتاۋدى جانە تاراتۋدى; 14) جۇرگىزىلەتىن جۇمىس ەرەكشەلىگىنە سايكەس تەحنيكالىق ءتۇزۋ قۇرال-سايماندارمەن جانە تەحنيكالىق قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە تەحنيكالىق ءىس-شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتەدى. 5. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار, تەمىرجول كولىگىنىڭ كومەكشى قىزمەتتەرى قامتاماسىز ەتەدى: ءومىرى مەن دەنساۋلىعى, جولاۋشىلاردىڭ ءجۇرۋى ءۇشىن قاۋىپسىز جاعدايلاردى; جۇكتەر, باگاج جانە جۇك-باگاج تاسىمالىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن; تەمىر جول كولىگىنىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىن پايدالانۋ كەزىندە قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن; «تەمىر جول كولىگىمەن تاسىمالداعان كەزدە اسكەريلەندىرىلگەن كۇزەتپەن الىپ جۇرۋگە جاتاتىن جۇكتەردىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترىنىڭ 2005 جىلعى 10 قاراشاداعى N 344-ءى بۇيرىعىنا (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى تىركەۋدىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمىندە № 3931 بولىپ تىركەلگەن) سايكەس ولاردىڭ قاراۋىنداعى تەمىر جول كولىگى وبەكتىلەرىن كۇزەتۋدى; ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى; ورتكە قارسى قاۋىپسىزدىكتى; سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەدى. 6. تەمىرجولدار, تەمىرجول ستانتسيالارى, جولاۋشى پلاتفورمالارى, سونداي-اق پوەزدار قوزعالىسىنا جانە مانەۆر جۇمىستارىنا بايلانىستى تەمىرجول كولىگىنىڭ باسقا دا وبەكتىلەرى قاۋىپتىلىگى جوعارى ايماقتار بولىپ تابىلادى جانە تپق مەن نۇسقاۋلىققا سايكەس ولاردىڭ سيگنالدىق قورشاۋلارى بولۋى ءتيىس. 7. اۋماقتارىندا قاۋىپتى جۇكتەردى ءوندىرۋ, ساقتاۋ, تيەۋ, ءتۇسىرۋ, تاسىمالداۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن وبەكتىلەر قۇرىلىس نورمالارى مەن قاعيدالارىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس تەمىر جولداردان, ەلدى مەكەندەردەن, كاسىپورىنداردان, عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردان قاجەتتى قاشىقتىققا الىستاتىلعان بولۋى ءتيىس. بايلانىس, ەلەكتر تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ, مۇناي قۇبىرلارىنىڭ, گاز قۇبىرلارىنىڭ جانە تەمىر جولداردى قيىپ وتەتىن نەمەسە ولارعا تىكەلەي جاقىن ورنالاسقان باسقا دا قۇرىلىستاردىڭ يەلەرى ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ قاۋىپسىزدىگىن جانە قۇرىلىس نورمالارى مەن قاعيدالارىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كورسەتىلگەن قۇرىلىستاردى سالۋ مەن پايدالانۋدىڭ بەلگىلەنگەن نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس, سونداي-اق قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن اۆاريالاردىڭ نەمەسە اۆاريالىق جاعدايلاردىڭ تۋىنداۋى تۋرالى ۋاكىلەتتى ورگاندارىن جانە تەمىرجول كولىگى ۇيىمدارىن ۋاقتىلى حاباردار ەتۋ. 8. قاۋىپتى جۇكتەر ءوندىرۋدى, تيەۋدى, ءتۇسىرۋدى, ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىراتىن تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار مەن تەمىرجول كولىگىنىڭ كومەكشى ۇيىمدارى ولاردىڭ تاسىمالدانۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى, اۆا­ريالىق جاعدايلار مەن ولاردىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرالدارى جانە اۆاريالىق قۇتقارۋ قىزمەتتەرى بولادى. قاۋىپتى جۇكتەردى تاسىمالداۋ پروتسەسىندە اۆاريالىق جاعداي تۋىنداعان كەزدە تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار وقيعا بولعان جەرگە كورسەتىلگەن اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرىنىڭ دەرەۋ جىبەرىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. 9. تيەۋ-ءتۇسىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاۋىپسىزدىگى: جۇمىستاردى جۇرگىزۋ تاسىلدەرىن, كوتەرگىش-كولىك جابدىعىن جانە تەحنولوگيالىق جابدىقتاۋدى تاڭداۋمەن; جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ورنىن دايىنداۋمەن جانە ۇيىمداستىرۋمەن; جۇمىس ىستەيتىندەردى قورعاۋ قۇرالدارىن قولدانۋمەن; جۇمىسقا جىبەرىلگەن ادامداردى مەديتسينالىق قاراۋدان وتكىزۋمەن جانە ولاردى وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. 10. وندىرىستىك جانە باسقا دا ءۇي-جايلاردى, عيماراتتاردى, قۇرىلىستاردى, جابدىقتى, كولىك قۇرالدارىن ۇستاۋ مەن پايدالانۋ, جولاۋشىلار مەن جۇكتەردى تاسىمالداۋ كەزىندە ورتكە قارسى تالاپتاردى جانە سانيتارلىق - ەپيدەميولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋى. 11. ءورت قاۋىپسىزدىگى: قاۋىپسىزدىگى شارالارىن ساقتاۋ بولىگىندە قاۋىپتى جۇكتەردى تيەۋگە, سۇرىپتاۋعا جانە تۇسىرۋگە, سونداي-اق جىلجىمالى قۇرامنىڭ كورسەتىلگەن جۇكتەردى تيەۋگە دايىندىعىن باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋمەن; بەلگىلەنگەن ورتكە قارسى رەجيمدى ساقتاۋمەن, ءورت قاۋىپسىزدىگى شارالارىن ساقتاۋ جونىندە نۇسقاۋلىقتان وتپەگەن ادامداردى جۇمىسقا جىبەرمەۋمەن; ەۆاكۋاتسيالاۋ جولدارىن, ورتكە قارسى بوگەتتەردى, ۇزبەلەردى, كىرمە جولداردى جانە جولداردى, ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارىن (گيدرانتتار, ىشكى ءورت كراندارى, ورتسوندىرگىشتەر) ۇستاۋعا باقىلاۋ جاساۋ ماقساتىندا اۋماقتارعا, عيماراتتارعا, وندىرىستىك جانە قىزمەتتىك ءۇي-جايلارعا مەرزىمدى تەكسەرۋ جۇرگىزۋمەن جانە انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى جويۋ جونىندە جەدەل شارالار قابىلداۋمەن; ءورت ءسوندىرۋ, ءورت سيگنالىن بەرۋ, حابارلاۋ جانە بايلانىس قوندىرعىلارىن جارامدى ۇستاۋمەن, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتكە ۇدايى دايىندىعىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. 12. تەمىرجول كولىگىندە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن ساقتاماۋ سالدارلارىنا قاراي قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن بۇزۋدىڭ مىناداي تۇرلەرىنە بولىنەدى: كۇيرەۋ; اۆاريا; جۇمىستاعى اقاۋدىڭ ەرەكشە وقيعاسى; جۇمىستاعى اقاۋلى وقيعا; جۇمىستاعى قيىندىق; قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن وزگە بۇزۋشىلىق. 13. ناتيجەسىندە ادامدار قازا بولعان نەمەسە اۋىر دەنە جاراقاتتارىن العان نەمەسە تەمىرجول جىلجىمالى قۇرامى مۇكاممالدان شىعارىلۋ دارەجەسىنە دەيىن زاقىمدالعان ماگيسترالدىق, ستانتسيالىق نەمەسە كىرمە جولداردا, ونىڭ ىشىندە كونتسەسسيا شارتتارى بويىنشا تەمىرجولداردا جۇك نەمەسە جولاۋشىلار پوەزدارىنداعى جىلجىمالى قۇرامنىڭ سوقتىعىسۋ, رەلستەن شىعۋ جاعدايلارى پوەزداردىڭ كۇيرەۋىنە جاتادى. 14. ناتيجەسىندە تەمىرجول جىلجىمالى قۇرامىنىڭ كۇردەلى جوندەۋ كولەمىندە ب ۇلىنگەن, ماگيسترالدىق, ستانتسيالىق نەمەسە كىرمە جولداردا, ونىڭ ىشىندە كونتسەسسيا شارتتارى بويىنشا تەمىر جولداردا جۇك نەمەسە جولاۋشىلار پوەزدارىندا جىلجىمالى قۇرامنىڭ سوقتىعىسۋ, رەلستەن شىعۋ, سونداي-اق ناتيجەسىندە ادامدار قازا بولعان نەمەسە اۋىر دەنە جاراقاتتارىن العان نەمەسە تەمىرجول جىلجىمالى قۇرامى مۇكاممالدان شىعارىلۋ دارەجەسىنە دەيىن زاقىمدالعان, ستانتسيالاردا نەمەسە كىرمە جولداردا, سونىڭ ىشىندە كونتسەسسيا شارتتارى بويىنشا تەمىرجولداردا مانەۆرلىك جۇمىستار كەزىندە جىلجىمالى قۇرامنىڭ سوقتىعىسۋ, رەلستەن شىعۋ جاعدايلارى اۆاريالارعا جاتادى. 15. اقاۋدىڭ ەرەكشە وقيعالارىنا مىنالار جاتادى: 1) ناتيجەسىندە جىلجىمالى قۇرامنىڭ اعىتىلۋىن جانە جوندەۋگە قويىلۋىن تالاپ ەتەتىن كولەمدە ب ۇلىنۋگە جول بەرىلگەن, بىراق وسى قاعيدالاردىڭ 13 جانە 14-تارماقتارىندا كورسەتىلگەن سالدار بولماعان, جىلجىمالى قۇرامنىڭ ماگيسترالدىق, ستانتسيالىق جانە كىرمە جولداردا, سونىڭ ىشىندە كونتسەسسيا شارتتارى بويىنشا تەمىرجولداردا سوقتىعىسۋى; 2) ناتيجەسىندە جىلجىمالى قۇرامنىڭ اعىتىلۋىن جانە جوندەۋگە قويىلۋىن تالاپ ەتەتىن كولەمدە ب ۇلىنۋگە جول بەرىلگەن, بىراق وسى قاعيدالاردىڭ 13 جانە 14-تارماقتارىندا كورسەتىلگەن سالدار بولماعان, جۇك جانە/نەمەسە جولاۋشىلار پوەزدارىنداعى جىلجىمالى قۇرامنىڭ ماگيسترالدىق, ستانتسيالىق جانە كىرمە جولداردا, سونىڭ ىشىندە كونتسەسسيا شارتتارى بويىنشا تەمىر جولداردا رەلستەن شىعۋى; 3) پوەزدى بوس ەمەس جولعا قابىلداۋ - كەلە جاتقان پوەزد باعدارشامنىڭ رۇقسات بەرۋ كىرمە (باعىتتىق) سيگنالىندا نەمەسە شاقىرۋ بەلگىسىندە ءوتىپ كەتكەن (لوكوموتيۆتىڭ ءبىر بولىگىمەن بولسا دا) نەمەسە پوەزد ءماشينيسى باسقا پوەزد نەمەسە جىلجىمالى قۇرام تۇرعان جولعا دايىندالعان باعىت كەزىندە ستانتسياعا ءجۇرىپ وتۋگە رۇقسات العان جاعداي; 4) پوەزدى بوس ەمەس ارالىققا (بلوك-ۋچاسكەگە) جونەلتۋ - باعدارشامنىڭ اشىق شىعۋ سيگنالى نەمەسە شاقىرۋ سيگنالى كەزىندە نەمەسە ماشينيستكە ارالىققا ورنالاسۋعا بەرىلگەن رۇقسات بويىنشا جانە ول قاجەتتى جاعدايلاردا پوەزدىڭ ءجۇرۋى تۋرالى قوسىمشا نۇسقاۋ نەمەسە سيگنال العاننان كەيىن الدا تۇرعان ارالىققا (بلوك-ۋچاسكە), وندا باسقا پوەزدىڭ (كەز كەلگەن باعىتتاعى) نەمەسە جىلجىمالى قۇرامنىڭ تۇرعانىنا قاراماستان, پوەزدىڭ جونەلتىلۋى (نەمەسە توقتاماي ءوتۋى) جانە وسى جولدىڭ شىعۋ سيگنالىنان (سيگنال بولماعاندا - شەكتىك باعانادان) لوكوموتيۆتىڭ ءبىر بولىگىمەن بولسا دا ءوتىپ كەتۋ جاعدايى; 5) پوەزدى دايىندالماعان باعىت بويىنشا قابىلداۋ (جونەلتۋ) - دۇرىس دايىندالماعان نەمەسە دايىن ەمەس, سونىڭ ىشىندە جىلجىمالى قۇرام تۇرماعان جولعا اكەلەتىن باعىتقا باعدارشامنىڭ تىيىم سالاتىن كىرمە (شىعۋ) سيگنالى كەزىندە كەلە جاتقان (جونەلتىلەتىن) پوەزد باعدارشامنىڭ اشىق كىرمە (شىعۋ) سيگنالىنان ءوتىپ كەتكەن (لوكوموتيۆتىڭ ءبىر بولىگىمەن بولسا دا) نەمەسە ستانتسياعا (ستانتسيادان) جۇرۋگە ماشينيست رۇقسات العان, سونداي-اق ەلەكتر تارتىمى بار پوەزعا ەلەكترلەندىرىلمەگەن جولعا نەمەسە توكتىڭ باسقا تۇرىمەن ەلەكترلەندىرىلگەن جولعا نەمەسە تۇيىسپە سىمىندا كەرنەۋى الىنعان جولعا قابىلداۋ باعىتى ازىرلەنگەن جاعداي; 6) باعدارشامنىڭ تىيىم سالۋ سيگنالىنان نەمەسە شەكتىك باعانادان رۇقساتسىز ءوتۋ; 7) پوەزد استىنان باعىتتامانى اۋىستىرۋ; 8) جىلجىمالى قۇرامنىڭ ستانتسيالارداعى, كىرمە جولدارداعى, ونىڭ ىشىندە كونتسەسسيا شارتتارى بويىنشا تەمىرجولدارداعى شەكتىك باعانادان اسىپ ىرگەلەس ارالىققا پوەزدى قابىلداۋ-جونەلتۋ باعىتىنا, ستانتسيادان ارالىققا نەمەسە ارالىقتان ستانتسياعا كەتۋى, بىراق وسى قاعيدالاردىڭ 13 جانە 14-تارماقتارىندا كورسەتىلگەن سالداردىڭ بولماۋى; 9) جىلجىمالى قۇرام ءوسىنىڭ, دوڭعالاق ءوسى مويناعىنىڭ, دوڭعالاق جۇبىنىڭ سىنۋى; 10) جىلجىمالى قۇرام ارباشاسىنىڭ ءبۇيىر جاعىنىڭ نەمەسە رەسسورى ۇستىندەگى ارقالىعىنىڭ سىنۋى; 11) جىلجىمالى قۇرام ارقالىعىنىڭ ءۇزىلۋى; 12) تەحنيكالىق اقاۋلارعا بايلانىستى, بۋكسانىڭ قىزىپ كەتۋىن قوسا العاندا, جولدا جولاۋشىلار پوەزدارىنان ۆاگوننىڭ اعىتىلۋى (جولاۋشىلار پوەزدارىن قۇراستىرۋ جانە تاعايىنداۋ ستانتسيالارىنان باسقا, بارلىق ستانتسيالاردا ەسەپكە الىنادى); 13) پوەزدى جابىلعان شەتكى كراندارمەن جونەلتۋ; 14) ستانتسيالاردا باعدارشام بەلگىسىنىڭ تىيىم سالۋ كورسەتكىشىندە جىلجىمالى قۇرامنىڭ ءجۇرىپ وتۋىنە اكەپ سوقتىرعان باعدارشامنىڭ رۇقسات سيگنالىنىڭ تىيىم سالۋ سيگنالىنا اۋىسۋى - ستانتسيادا بەلگى بەرۋ قۇرىلعىلارىنىڭ, رەلستىك تىزبەگىنىڭ اقاۋلىعىنان, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ اجىراتىلۋىنان نەمەسە ستانتسيا كەزەكشىسىنىڭ (سيگنال بەرۋشىنىڭ) قاتەسىنەن باعدارشامنىڭ رۇقسات بەرۋ كورسەتكىشىنىڭ تىيىم سالۋ كورسەتكىشىنە اۋىسىپ, جىلجىمالى قۇرامنىڭ تىيىم سالۋ سيگنالىنان ءوتىپ كەتۋىنە اكەپ سوقتىرعان جاعداي; 15) ناتيجەسىندە اۋىستىرۋ تالاپ ەتىلگەن, جولاۋشىلار پوەزىنداعى لوكوموتيۆتىڭ اقاۋى (لوكوموتيۆ بريگادالارىن اۋىستىرۋ پۋنكتتەرىنەن, سونداي-اق نەگىزگى نەمەسە اينالىمدى لوكوموتيۆ دەپوسى بار پۋنكتتەردەن باسقا, بارلىق ستانتسيالاردا ەسەپكە الىنادى); 16) جولدا كەلە جاتقاندا جۇكتىڭ قۇلاۋى - جۇكتىڭ نەمەسە ونىڭ بولىگىنىڭ تەمىر جولعا ءتۇسۋ جاعدايى, سونداي-اق جۇكتىڭ جىلجىمالى قۇرامعا جۇكتى تيەۋدىڭ بەلگىلەنگەن ولشەمدەرىنەن شىعۋىن تۋعىزعان جۇك بەكىتپەسىنىڭ ىعىسۋى, بۇرىلۋى, بۇزىلۋى جانە باسقا دا اقاۋلار; 17) ارالىقتار مەن ستانتسيالاردا جول جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ورىندارىنىڭ سيگنالدىق بەلگىلەرمەن قورشالماۋى; 18) باعدارشامدا تىيىم سالۋ ورنىنا جالعان رۇقسات بەرۋدى كورسەتۋدىڭ; اۆتوماتتى لوكوموتيۆ سيگناليزاتسياسى ارالىقتا سيگناليزاتسيا جانە بايلانىس دەربەس قۇرالى رەتىندە قولدانعاندا, لوكوموتيۆ باعدارشامىندا تىيىم سالۋ ورنىنا جالعان رۇقسات بەرۋدى كورسەتۋدىڭ پايدا بولۋى; 19) ەگەر قوس دوڭعالاقتاردى اۋىستىرۋعا تەحنولوگيالىق پروتسەسپەن بەلگىلەنگەن ۋاقىتتان اسىپ كەتسە, جول ءجۇرىپ كەلە جاتقاندا جولاۋشىلار پوەزىندا قوس دوڭعالاقتى اۋىستىرۋ (قوس دوڭعالاقتاردى اۋىستىرۋ قاي جەردە جۇرگىزىلگەندىگىنە قاراماستان) جاتادى. 16. جۇمىستاعى اقاۋلى وقيعالارعا مىنالار جاتادى: 1) وسى قاعيدالاردىڭ 13 جانە 14-تارماقتارىندا كورسەتىلگەن سالدارلار بولمايتىن, جىلجىمالى قۇرامنىڭ مانەۆرلەر, جابدىقتالۋ جانە باسقا دا قوزعالىستار كەزىندە رەلستەن شىعۋى; 2) وسى قاعيدالاردىڭ 13 جانە 14-تارماقتارىندا كورسەتىلگەن سالدارلار بولمايتىن, بىراق جىلجىمالى قۇرامنىڭ اعىتىلۋى نەمەسە جۇمىسقا قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جوندەۋگە قويىلۋى تالاپ ەتىلەتىن دارەجەدە ءب ۇلىنۋى ورىن الاتىن جىلجىمالى قۇرامنىڭ مانەۆرلىك جۇمىستار مەن باسقا دا قوزعالىستار كەزىندە سوقتىعىسۋى; 3) تەمىرجول كولىگىنىڭ ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كىناسىنەن جول بەرىلگەن تەمىرجول وتپەسىندە جىلجىمالى قۇرامنىڭ وزدىگىنەن جۇرەتىن نەمەسە اۆتوكولىك قۇرالدارىمەن سوقتىعىسۋى; 4) پوەزداعى جىلجىمالى قۇرامنىڭ اۆتوتىركەگىشتەرىنىڭ نەمەسە باسقا تىركەۋ قۇرىلعىلارىنىڭ وزدىگىنەن اعىتىلۋى; 5) پوەزداعى جىلجىمالى قۇرام اۆتوتىركەگىشىنىڭ نەمەسە باسقا تىركەۋ قۇرىلعىلارىنىڭ ءۇزىلۋى; 6) جىلجىمالى قۇرام بولىكتەرىنىڭ تەمىر جولعا قۇلاۋى; 7) جىلجىمالى قۇرامنىڭ باعىتتامالى بۇرمانى كەسىپ ءوتۋى; 8) ارالىق ستانتسيالاردا جۇك پوەزىنان ۆاگونداردىڭ مىنالاردىڭ سالدارىنان اعىتىلۋى: تەحنيكالىق اقاۋلىلىق (ەگەر ۆاگوندى اعىتۋ تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ نەگىزگى پۋنكتتەرىنەن باسقا, قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەپىلدىك ءيىنىنىڭ جىلجىمالى قۇرامى ءۇشىن بەلگىلەنگەن كەز كەلگەن ارالىق ستانتسيادا جۇرگىزىلگەن بولسا, وندا ول جۇمىستاعى اقاۋلىق دەپ ەسەپكە الىنادى); بۋكسانىڭ قىزۋى (تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ نەگىزگى پۋنكتتەرىنەن باسقا, بارلىق جاعدايلاردا ەسەپكە الىنادى); 9) ناتيجەسىندە پوەزداردىڭ ارالىقتا پوەزد قوزعالىسى كەستەسىندە بەلگىلەنگەن ۋاقىت نورمالارىنان ارتىق نەمەسە ستانتسيادا باعدارشامنىڭ رۇقسات بەلگىسى اشىلعان ساتتەن باستاپ ءبىر ساعات جانە ودان دا كوپ ۋاقىت كىدىرۋىنە جول بەرىلگەن, جولدىڭ, جىلجىمالى قۇرامنىڭ, سيگنال بەرۋ, ورتالىقتاندىرۋ, بۇعاتتاۋ جانە بايلانىس, تۇيىسپەلى جەلى, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ قۇرىلعىلارىنىڭ جانە باسقا دا تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ اقاۋلىعى; 10) ارالىقتا نەمەسە ستانتسيالاردا جۇك تيەۋدىڭ تەحنيكالىق شارتتارىنىڭ بۇزىلۋىنان ۆاگوننىڭ پوەزدان اعىتىلۋى; 11) لوكوموتيۆتى اۋىستىرۋدى تالاپ ەتەتىن, اۆتوماتتى لوكوموتيۆتىك سيگنال بەرۋدىڭ نەمەسە لوكوموتيۆ قاۋىپسىزدىگىنىڭ باسقا دا اسپاپتارىنىڭ اقاۋلىعى (لوكوموتيۆتەردى نەمەسە لوكوموتيۆ بريگادالارىن اۋىستىرۋدىڭ بەلگىلەنگەن پۋنكتتەرىنەن باسقا, بارلىق ستانتسيالاردا ەسەپكە الىنادى); 12) ارالىقتاردا مالدى باسىپ كەتۋ سالدارىنان پوەزدان اعىتىلۋى تالاپ ەتىلەتىن جىلجىمالى قۇرامنىڭ ءب ۇلىنۋى; 13) جولولشەۋىش ۆاگوننىڭ باستىعى نەمەسە قوزعالىس قاۋىپسىزدىگى تەكسەرۋشىسىنىڭ ءوتىنىمى بويىنشا پوەزد ديسپەتچەرىنەن ۋچاسكەدەگى قوزعالىستى جابۋ تۋرالى بۇيرىق بەرۋىن تالاپ ەتەتىن جولدىڭ اقاۋلىعى. 17. قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن بۇزۋ وسى قاعيدالاردىڭ 13, 14, 15 جانە 16-تارماقتارىنا جاتپايتىن, بىراق مىنالاردى تۋىنداتقان جاعدايلار: 1) جولدىڭ, جىلجىمالى قۇرامنىڭ جانە تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ تەحنيكالىق اقاۋلىعىنان ارالىقتا نەمەسە ستانتسيادا پوەزدىڭ وتىز مينۋتتان استام جانە ودان دا ۇزاق ۋاقىتقا كەشىگۋى; 2) جولدىڭ جوعارعى قۇرىلىسىن كۇتىپ ۇستاۋدىڭ بۇزىلۋىنان لوكوموتيۆ ءماشينيسىنىڭ جولداعى «سوققىنى» مالىمدەۋى; 3) دوڭعالاق جۇبىنىڭ قاي جەردە اۋىستىرىلعانىنا قاراماستان, ءجۇرىپ ءوتۋ جولىندا دوڭعالاق جۇبىنىڭ اقاۋى بويىنشا جولاۋشى پوەزىنىڭ دوڭعالاق جۇبىن اۋىستىرۋ; 4) پوەزدان جىلجىمالى قۇرامدى جوندەۋ ءۇشىن اعىتپاي-اق, جولدا مالدى باسىپ كەتۋدى تۋىنداتقان جاعدايلار جۇمىستاعى قيىندىقتار بولىپ سانالادى. 18. قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىنىڭ وزگە بۇزۋشىلىقتارىنا سىرتقى سەبەپتەردىڭ سالدارى بولىپ تابىلعان قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن بۇزۋشىلىقتارعا: 1) سيگنال بەرۋدىڭ, ورتالىقتاندىرۋدىڭ جانە بايلانىستىڭ, ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ قالىپتى جۇمىسىنىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلگەن سىرتقى اۋا تەمپەراتۋراسى مينۋس 35°س-تان تومەن, جەل ەكپىنى 20 م/سەك-تان استام, نايزاعاي قۇبىلىستارى, ەلەكترلەندىرىلگەن ۋچاسكەلەردە تۇيىسپە سىمدى مۇز باسقاندا كەزىندەگى اۋا-رايى جاعدايى; 2) سيگنال بەرۋ قۇرىلعىلارىنىڭ تەحنيكالىق جارامدى كەزىندە اۆتوكولىك قۇرالدارىمەن تەمىر جول وتپەلەرىندە سوقتىعىسۋلار; 3) قاۋىپتى جۇكتىڭ توگىلۋى سەبەبىنەن پوەزدىڭ ءجۇرۋ جولىندا جۇك ۆاگونىن اعىتۋ; 4) تەحنيكالىق كۇتىپ ۇستاۋدى بۇزۋ سالدارى بولىپ تابىلماعان جانە/نەمەسە پوەزداردى وتكىزۋدىڭ كەشىگۋىنە اكەلگەن جاعدايلار جىلجىمالى قۇرامنىڭ, جولدىڭ جوعارعى قۇرىلىسىنىڭ, ورتەنۋ رەتىندە ەسەپكە الىنادى; 5) تابيعي فاكتورلاردىڭ (جولدى سۋ شايىپ كەتۋ جانە قار باسىپ قالۋ) نەمەسە بوگدە تۇلعالاردىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ سالدارىنان بولعان وسى ۋچاسكە بويىنشا پوەزدى وتكىزۋدىڭ كىدىرۋىن تۋعىزعان جولدىڭ جوعارعى قۇرىلىسىنىڭ بۇزىلۋى; 6) پوەزدى شۇعىل تەجەۋدى قولدانۋ قاجەتتىلىگىن جانە ونىڭ توقتاۋىن تۋىنداتقان بوگدە ادامداردىڭ تەمىر جولعا زاتتار قويۋى; 7) قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن وزگە دە بۇزۋشىلىقتار, جوعارىدا كورسەتىلگەن تىزبەگە ەنبەيتىن بوگدە سەبەپتەردىڭ سالدارى بولىپ تابىلاتىن جاعدايلار, سونداي-اق جولدا ادامداردى باسىپ كەتۋ جاعدايلارى جاتادى. پاراگراف 2. تەمىرجول كولىگىندە قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسى 19. تاسىمالداۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار مەن ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارىن قوسپاعاندا, تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار تاسىمالداۋ پروتسەسى قاۋىپسىزدىگىن باسقارۋ جۇيەسىن ازىرلەۋى جانە ەنگىزۋى ءتيىس. ەسكەرتپە: بۇل رەتتە تاسىمالداۋ پروتسەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى ISO 9001:2008 «ساپا مەنەدجمەنتىنىڭ جۇيەسى. تالاپتار», ISO 14001:2004 «ەكولوگيالىق مەنەدجمەنت جۇيەسى. باسشىلىق بويىنشا باسقارۋ جانە تالاپ.», OHSAS 18001:2007 «ەڭبەك قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە دەنساۋلىقتى كۇزەتۋ مەنەدجمەنت جۇيەسى. تالاپ» حالىقارالىق ستاندارتتارىن باسشىلىققا الۋى مۇمكىن. 20. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ تاسىمالداۋ پروتسەسى قاۋىپسىزدىگىن باسقارۋ جۇيەسى: 1) قىزمەت قاۋىپسىزدىگىنىڭ باسىمدىلىعىن بەلگىلەيتىن جانە وسى قاعيدالاردىڭ 21-تارماعىندا كورسەتىلگەن قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ قاعيدالارىن قامتيتىن, تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باسشىسى بەكىتەتىن جانە بارلىق پەرسونالدىڭ نازارىنا جەتكىزىلەتىن قوزعالىس قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ساياساتتى; 2) ادىستەردى, ورىنداۋشىلاردى, سايكەستەندىرۋدى, تاۋەكەلدىكتەردى باعالاۋدى جۇرگىزۋ, ءىس-شارالار جوسپارىن نەمەسە تۇزەتۋ ءىس-قيمىلدارىن ازىرلەۋ, سونداي-اق ولاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جاۋاپتىلاردى كورسەتە وتىرىپ, قاۋىپتەردى ايقىنداۋ جانە قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىنىڭ بۇزۋشىلىقتارى تاۋەكەلدىكتەرىن باعالاۋ, تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى تاۋەكەلدىكتەردى باسقارۋ جونىندەگى شارالاردى بەلگىلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ راسىمدەرىنىڭ انىقتاماسىن; 3) تەمىرجول كولىگىندەگى قوزعالىس قاۋىپسىزدىگى بويىنشا نىسانالى كورسەتكىشتەردى جانە ولارمەن بايلانىستى بەكىتىلگەن نىسانالى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارلارىن. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى ماقساتتاردى (ولشەنەتىن جانە قول جەتكىزىمدى), وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن (كورسەتكىشتەردى, جاۋاپتىلاردى جانە ورىنداۋ مەرزىمدەرىن كورسەتىپ) بەلگىلەيدى; 4) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرى مەن تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىنىڭ تالاپتارىن باعالاۋ راسىمدەرىن. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرى مەن تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىنىڭ سايكەستەندىرىلگەن تالاپتارى تىزبەسىنىڭ ازىرلەنۋىن قامتاماسىز ەتەدى, ول تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قىزمەتىنە سايكەس بولۋى ءتيىس. بۇل تىزبە كەم دەگەندە ءۇش جىلدا ءبىر رەت جاڭارتىلادى. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى ادىستەمەسىن, جاۋاپتىلاردى جانە باعالاۋ جۇرگىزۋ كەزەڭدىلىگىن كورسەتە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرى مەن تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىنىڭ تالاپتارىن باعالاۋدى جۇرگىزۋ ءراسىمىن بەلگىلەيدى. باعالاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ەسەپ جاسالىنادى, ول بارلىق پەرسونالدىڭ نازارىنا جەتكىزىلەدى جانە ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باسشىسىنا ۇسىنىلادى; 5) قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتتەرىن, جاۋاپكەرشىلىگى مەن وكىلەتتىكتەرىن بەلگىلەۋ جانە ءبولۋ; پەرسونالدىڭ بىلىكتىلىگى مەن حاباردار بولۋىن ارتتىرۋ; جۇمىس كۇيىندە تۇرعان قاجەتتى ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋى جانە پەرسونال ءۇشىن وندىرىستىك ورتانى قۇرۋ ارقىلى تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىك بويىنشا تالاپتارعا قول جەتكىزۋى ءۇشىن تالاپ ەتىلەتىن ءتيىستى ادام, ءوندىرىس جانە قارجى رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋدى; 6) تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ ىشكى قۇجاتتارىندا بەلگىلەنگەن كەزەڭدىلىكپەن تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قىزمەتىنە تالداۋ جۇرگىزۋدى, سونداي-اق قىزمەت كورسەتكىشتەرىن تۇراقتى مونيتورينگتەۋ مەن ولشەۋدى جانە قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ مەرزىمدىك ىشكى ءاۋديتىن قامتيدى. 21. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسى مىناداي قاعيدالاردى ساقتاي وتىرىپ ازىرلەنەدى: 1) تۇتىنۋشىعا باعدارلانۋ; 2) باسشىنىڭ كوشباسشى بولۋى – باسشى تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى قىزمەتىنىڭ ماقساتتارى مەن باعىتتارىنىڭ بىرتۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتەدى, قاۋىپسىزدىك بويىنشا ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە قىزمەتكەرلەر تارتىلعان ىشكى ورتانى قۇرادى ءارى قولدايدى; 3) بارلىق دەڭگەيدەگى قىزمەتكەرلەردى تارتۋ; 4) پروتسەستىك ءتاسىلدى پايدالانۋ – تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قىزمەتىندەگى پروتسەستەردى ايقىنداۋ جانە ولاردى ءتيىمدى باسقارۋ; 5) جۇيەلىك ءتاسىلدى قولدانۋ – ءوزارا بايلانىسقان پروتسەستەر جۇيەسىن باسقارۋ; 6) قىزمەتتى تۇراقتى جاقسارتۋ; 7) دەرەكتەر مەن اقپاراتتى تالداۋعا نەگىزدەلگەن شەشىمدەردى قابىلداۋ; 8) تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى مەن ونىڭ جەتكىزۋشىلەرى ءوزارا بايلانىستى بولعاندىقتان, جەتكىزۋشىلەرمەن ءوزارا تابىستى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ. 22. قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن باسقارۋ جۇيەسى قولدانىلاتىن سالا باسقارۋشىلىق جانە وندىرىستىك پروتسەستەردى قامتيدى جانە تاسىمالداۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار مەن ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارىن قوسپاعاندا, بارلىق تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلارعا تارالادى. 23. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەستىگى تاسىمالداۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار جانە ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارىن قوسپاعاندا, تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ وسى قاعيدالاردا بەلگىلەنگەن تارتىپتە بەرىلگەن تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىك قاعيدالارىنا سايكەستىگىن كۋالاندىراتىن قۇجات بولىپ تابىلاتىن, قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىمەن راستالادى. ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىسى قىزمەتتەرىنە رۇقسات تاسىمالداۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار جانە ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارىن قوسپاعاندا, تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردا وسى قاعيدالارعا 1-ءشى قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا بەرىلگەن قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتى بولعان جاعدايدا. پاراگراف 3. قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءاۋديتى 24. قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءاۋديتىن ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ شەشىمى نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. اۋديت جۇرگىزۋگە وزگە ۇيىمداردىڭ قۇزىرەتتى وكىلدەرى تارتىلۋى مۇمكىن. ءبىر توپتا ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ ءبىر نەمەسە ودان ارتىق وكىلى بولۋى مۇمكىن. 25. ءاۋديتتىڭ ماقساتى – تاسىمالداۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار مەن ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارىن قوسپاعاندا, تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرى تالاپتارىنىڭ جانە قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ىشكى قۇجاتتارىنىڭ ورىندالۋ دارەجەسىن بەلگىلەۋ. 26. قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ اۋديتىنە مىناداي كەزەڭدەر كىرەدى: 1) اۋديت جۇرگىزۋدى جوسپارلاۋ; 2) اۋديت جۇرگىزۋگە دايىندالۋ; 3) اۋديت جۇرگىزۋ; 4) اۋديت ناتيجەلەرىن رەسىمدەۋ; 5) ءاۋديتتىڭ ناتيجەلىلىگىن تالداۋ; 6) تۇزەتۋشى ءىس-قيمىل. 27. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءاۋديتى وسى قاعيدالارعا 2-قوسىمشاعا سايكەس جاسالاتىن قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءاۋديتىن جۇرگىزۋ جوسپارىنا سايكەس ءۇش جىلدا ءبىر رەت جۇرگىزىلەدى. 28. اۋديت جۇرگىزۋ جوسپارى ءبىر جىلعا جاسالادى جانە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جاريالانادى. اۋديت جۇرگىزۋ تۋرالى حابارلاما تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلارعا اۋديت باستالعانعا دەيىن كەم دەگەندە ءبىر اي بۇرىن جىبەرىلەدى. 29. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار اۋديت جۇرگىزۋ تۋرالى حابارلامانى العان كۇننەن باستاپ 5 جۇمىس كۇنى ىشىندە ۋاكىلەتتى ورگانىنا قۇرىلتايلىق قۇجاتتاردىڭ جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمنىڭ كوشىرمەلەرىن جىبەرەدى. 30. وسى قاعيدالاردىڭ 31-تارماعىندا كورسەتىلگەن نەگىزدەمەلەر بويىنشا قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ جوسپاردان تىس اۋديتتەرىن ۇيىمداستىرۋ جۇرگىزىلەدى. جوسپاردان تىس اۋديتتەردى ۇيىمداستىرۋ جوسپارلى اۋديتتەردى جۇرگىزۋگە قويىلاتىن تالاپتارعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. 31. قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ جوسپاردان تىس اۋديتتەرى ءۇشىن مىنالار: 1) اۋديت ناتيجەسىندە ايقىندالعان سايكەسسىزدىكتەردىڭ جويىلۋىن باقىلاۋ; 2) تۇتىنۋشىلاردىڭ ارىز-شاعىمدارى, جۇرگىزىلەتىن قىزمەت مونيتورينگتەرى مەن تالداۋلارى نەگىزىندە ايقىندالاتىن كورسەتىلەتىن قىمەتتەر, ورىندالاتىن جۇمىستار ساپاسىنىڭ ناشارلاۋى; 3) قۇقىقتارى بۇزىلعان جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ (تۇتىنۋشىلاردىڭ) وتىنىشتەرى; 4) ادامنىڭ ومىرىنە, دەنساۋلىعىنا, قورشاعان ورتاعا, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ, مەملەكەتتىڭ زاڭدى مۇددەلەرىنە زيان كەلتىرۋىنىڭ نە كەلتىرۋ قاۋپىنىڭ ناقتى فاكتىلەرى بويىنشا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ تاپسىرمالارى; 5) ادامنىڭ ومىرىنە, دەنساۋلىعىنا, قورشاعان ورتاعا, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ, مەملەكەتتىڭ زاڭدى مۇددەلەرىنە زيان كەلتىرۋىنىڭ نە كەلتىرۋ قاۋپىنىڭ ناقتى فاكتىلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وتىنىشتەرى; 6) ءاۋديتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى اقپاراتتى الۋ ماقساتىندا تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستا بولعان ءۇشىنشى تۇلعالارعا قاتىستى قارسى ءاۋديتى; 7) اۋديت جۇرگىزىلىپ وتىرعان تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باستاپقى اۋديت ناتيجەلەرىمەن كەلىسپەيتىندىگى تۋرالى وتىنىشىنە بايلانىستى قايتالاما اۋديت; 8) تەكسەرىلەتىن سۋبەكتىنىڭ «اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا بەلگىلەنگەن تارتىپتە قىزمەتتى نەمەسە بەلگىلى ءىس-قيمىلداردى باستاۋ تۋرالى حابارلامانى بەرۋى; 9) تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىندەگى پروتسەستەر وزگەرىستەرى; 10) تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قىزمەتتەردى كورسەتۋ, جۇمىستاردى ورىنداۋ تەحنولوگياسىنداعى وزگەرىستەر نەگىزدەمە بولادى. جوسپاردان تىس اۋديت مەملەكەتتىك كولىكتىك باقىلاۋ ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ شەشىمى بويىنشا تاعايىندالادى. 32. بەكىتىلگەن جوسپار نەمەسە جوسپاردان تىس ءاۋديتتى جۇرگىزۋ تۋرالى ۋاكىلەتتى ورگانىن باسشىسىنىڭ شەشىمى نەگىزىندە اۋديتكە دايىندىق جۇرگىزىلەدى. دايىندىق بارىسىندا مىناداي ءىس-شارالار جۇرگىزىلەدى: 1) اۋديت جۇرگىزۋگە قاتىساتىن مەملەكەتتىك كولىكتىك باقىلاۋ ورگانى وكىلدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن وكىلەتتىگىن ايقىندالادى; 2) الدىڭعى ءاۋديتتىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ازىرلەنگەن ءىس-شارالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا تەكسەرۋ ۇيىمداستىرىلادى; 3) سوڭعى اۋديت جۇرگىزىلگەن ۋاقىتتان بەرى وتكەن كەزەڭ ىشىندەگى رەكلاماتسيالارعا, پىكىرلەرگە, تىلەكتەرگە تالداۋ جۇرگىزىلەدى; 4) اۋديتكە جاتاتىن قۇجاتتاردىڭ الدىن الا تىزبەسى, اۋديت بارىسىندا جاۋاپ الىنۋى ءتيىس سۇراقتار, تاقىرىپتار جاسالادى. 33. اۋديت جۇرگىزۋ باستالعانعا دەيىن اۋديت جۇرگىزۋگە قاتىساتىن ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى اۋديتتەلەتىن تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ قۇرىلتايلىق قۇجاتتارىمەن جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمىمەن تانىسۋى ءتيىس. 34. تاسىمالداۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار مەن ۆاگوندار (كونتەينەرلەر) وپەراتورلارىن قوسپاعاندا, تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار اۋديت جۇرگىزۋ تۋرالى حابارلامانى العاندا: 1) قىزمەتكەرلەردى اۋديت ماقساتى تۋرالى حاباردار ەتەدى; 2) قىزمەتكەرلەردىڭ قاتارىنان ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە ءجۇرۋ جانە اۋديت جۇرگىزۋگە ولارعا جاردەمدەسۋ ءۇشىن جاۋاپتى ادامداردى تاعايىندايدى; 3) اۋديت جۇرگىزۋگە قاتىساتىن ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ وكىلدەرىن ءاۋديتتى ءتيىمدى ءارى ناتيجەلى وتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى بارلىق قۇرالدارمەن (جەكە ءۇي-جاي, جۇمىس ورنى, جەكە قورعانۋ قۇرالدارى, قاجەت بولعان جاعدايدا) قامتاماسىز ەتەدى; 4) اۋديت جۇرگىزۋگە قاتىساتىن ۋاكىلەتتى ورگانى وكىلدەرىنىڭ سۇراۋى بويىنشا قاجەتتى جابدىقتارعا, دەرەكتەر مەن اقپاراتقا قول جەتكىزۋدى بەرەدى. 35. اقپارات جيناعان كەزدە ءاۋديتتىڭ: سۇحباتتاسۋ; قىزمەتىن باقىلاۋ; ايعاقتاردى, جازبالاردى, فاكتىلەردىڭ مازمۇنداماسىن نەمەسە باسقا اقپاراتتى الۋ; قۇجاتتاما مەن جازبالاردى تالداۋ ادىستەرى قولدانىلادى. 36. اۋديت مىناداي كەزەكتىلىكپەن جۇرگىزىلەدى: 1) ۋاكىلەتتى ورگانى وكىلدەرىنىڭ تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باسشىلىعىمەن جانە قىزمەتكەرلەرىمەن كىرىسپە ءماجىلىسى. ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ وكىلدەرى تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باسشىلىعى مەن قىزمەتكەرلەرىن اۋديت ماقساتتارى مەن اۋماعى, اۋديت جۇرگىزىلگەن كەزدە قولدانىلاتىن ادىستەر مەن راسىمدەر تۋرالى, سونداي-اق باسقا ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ تاسىلدەرى تۋرالى حاباردار ەتەدى. ماجىلىستە ارالىقتىق (قاجەت بولعان كەزدە) جانە قورىتىندى ماجىلىستەردى وتكىزۋ كۇندەرى كەلىسىلەدى جانە ءاۋديتتىڭ جايتتاردى ناقتىلانادى; 2) جيناۋ, قىزمەتكەرلەرمەن سۇحباتتاسۋ, قىزمەتتى باقىلاۋ جانە تەمىرجول كولىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسى تۋرالى اقپاراتتى تالداۋ; 3) ايقىندالعان سايكەسسىزدىكتەردى, ولاردى جويۋ جانە قىزمەتىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى اۋديت بارىسىندا جانە ول اياقتالعان سوڭ تالقىلاۋ; 4) جۇرگىزىلگەن اۋديت قورىتىندىلارى بويىنشا ۇيىم باسشىلىعىمەن سوڭعى ءماجىلىس. ماجىلىستە ايقىندالعان سايكەسسىزدىكتەر مەن ۇسىنىمدار (ولار بولعان كەزدە) تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باسشىلىعىنىڭ نازارىنا جەتكىزىلەدى, سايكەسسىزدىكتەر تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باسشىسىمەن تالدانادى; 5) وسى قاعيدالارعا 3-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا جۇرگىزىلگەن اۋديت قورىتىندىسى تۋرالى ەسەپتى جاساۋ. 37. اۋديت جۇرگىزۋ بارىسىندا تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى جۇزەگە اسىراتىن قىزمەتتىڭ قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىنە قويىلاتىن تالاپتارعا سايكەستىگىن ءىس جۇزىندە باعالاۋدى جۇرگىزەدى. 38. اۋديت ناتيجەلەرىن رەسىمدەگەن كەزدە سايكەسسىزدىكتەر (ولار بولعان كەزدە) سايكەستەندىرىلەدى جانە قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ۇسىنىمدار تۇجىرىمدالادى. 39. اۋديت جۇرگىزۋ قورىتىندىلارى بويىنشا وسى قاعيدالارعا 3-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا اۋديت جۇرگىزۋ تۋرالى ەسەپ جاسالادى, ونى اۋديت جۇرگىزۋگە باستاماشىلىق ەتكەن ۋاكىلەتتى ورگانىنىڭ باسشىسى بەكىتەدى. ەسەپتە مىناداي شەشىمدەردىڭ ءبىرى كورسەتىلەدى: اۋديت ناتيجەلەرى بويىنشا قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتى بەرىلسىن; قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيدى; سەرتيفيكاتتىڭ جارامدى بولۋىن سايكەسسىزدىكتەر جويىلعانعا دەيىن توقتاتا تۇرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن الىپ قويۋ تۋرالى. 40. 10 جانە ودان ارتىق سايكەسسىزدىك ايقىندالعان كەزدە قاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ جۇيەسى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس دەپ تانىلۋى مۇمكىن ەمەس, بۇل قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن ءۇش ايعا دەيىنگى مەرزىمدە توقتاتا تۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا الىپ كەلەدى. قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى حابارلاما تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىعا جانە ۇلتتىق ينفراقۇرىلىم وپەراتورىنا جازباشا تۇردە جىبەرىلەدى. بارلىق سايكەسسىزدىكتەر جويىلعان جاعدايدا قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىنىڭ قولدانىسى قالپىنا كەلتىرىلەدى, بۇل تۋرالى تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىعا جازباشا حابارلاما جىبەرىلەدى. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ ءۇش اي ىشىندە سايكەسسىزدىكتەردى جويۋعا دارمەنسىزدىگى قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىنىڭ قولدانىسىن جويۋعا الىپ كەلەدى. 41. تاسىمالداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىنىڭ باسشىسى اۋديت ناتيجەلەرىن العان سوڭ ون بەس جۇمىس كۇنى ىشىندە ۋاكىلەتتى ورگانعا ايقىندالعان سايكەسسىزدىكتەردىڭ سەبەپتەرى تۋرالى اقپاراتتى جانە ايقىندالعان سايكەسسىزدىكتەردى جويۋ جانە ۇسىنىمداردى (ولار بولعان كەزدە) ورىنداۋ بويىنشا تۇزەتۋ ءىس-قيمىلدارى جوسپارلارىن جازباشا تۇردە ۇسىنادى. تۇزەتۋ ءىس-قيمىلدارى جوسپارىنىڭ نىسانى وسى قاعيداعا 4-قوسىمشادا كورسەتىلگەن. 42. ايقىندالعان سايكەسسىزدىكتەردى جويۋ جانە ۇسىنىمداردى ورىن