قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسىندا سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي جانە كونستيتۋتسياسى كۇنىنە ارنالعان ەكى بىردەي كورمەنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. سالتاناتتى شاراعا قاتىسۋشىلاردى ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى بەيسەنباي جۇمابەكوۆ قۇتتىقتادى.
«سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلۋىنا 25 جىل تولۋىنا وراي جۇرگىزىلگەن عىلىمي-ىزدەستىرۋ ەكپەديتسيالارىنىڭ ناتيجەلەرىن «يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى» كورمەسىندە العاش رەت جاريا ەتىپ وتىرمىز. بىرەگەي 100-گە جۋىق تاريحي ماتەريال كوپشىلىكتىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى. «وتە قۇپيا» بەلگىسىمەن لاۆرەنتي بەريا مەن يوسيف ءستاليننىڭ اتوم بومباسىن جاساۋ تۋرالى جازعان حات-دەرەكتەرى, جارىلىستان وپات بولعان ادامداردىڭ ءتىزىمى سياقتى قۇپيا اقپاراتتاردى كورمەمىزدەن كورۋگە بولادى. سەبەبى, بۇل اقپاراتتار ۇزاق ۋاقىت بويى كوزدەن تاسا ساقتالعانمەن, پوليگوننان زارداپ شەككەن قانشاما حالىقتىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتكەن دۇنيەلەر», – دەدى ول. سونىمەن قاتار, بەيسەنباي جۇمابەكوۆ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ جەتەكشىسى يۋري ستريلچۋكتىڭ ءبىر ماڭىزدى جوباسىن زيالى قاۋىمنىڭ نازارىنا ۇسىندى.
«ۆيرتۋالدى كارتادا زامانىندا سەمەي پوليگونى قالاي جۇمىس ىستەدى, قازاق جەرىندە قانداي الاپات جارىلىستار ورىن الدى, سىناق الاڭى قالاي توقتادى, وسىنىڭ ءبارى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالعان», – دەدى ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى.
ءوز كەزەگىندە سەمەي قالاسىنداعى رادياتسيالىق مەديتسينا جانە ەكولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى گۇلسىم كوشپەسوۆا سىناقتاردىڭ كەسىرىنەن حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا جانە ايماقتىڭ ەكولوگياسىنا كەلتىرىلگەن زارداپتارى جايلى اڭگىمەلەدى. ەكىنشى قاتارلاس ۇيىمداستىرىلعان كورمەدە, ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭى قالاي قابىلداندى, سول تاريحي كەزەڭدى تولىق قامتىعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى-تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قۇقىقتىق نەگىزى» تاقىرىبى كەڭىنەن اشىلعان. مۇنداعى ەكسپوزيتسيادا ەلباسىنىڭ جەكە قورىنان جانە كىتاپحاناسىنان الىنعان ماتەريالدار مەن باسىلىمدار قامتىلىپتى. ايتا كەتۋ كەرەك, وسى اتالعان قوس كورمە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ كىتاپحاناسى ديرەكتورى مىندەتىن اتقارۋشى ماحمۇت بازارقۇل ۇلى قاسىمبەكوۆتىڭ باستاماسىمەن تىكەلەي قولعا الىنعان شارا بولىپ وتىر.
«كورمەدە قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىن باياندايتىن اسا قۇندى 68 عىلىمي ەڭبەك پەن البومدار جيناقتالىپتى. ووسىنشاما جۇمىستىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, حالىققا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قايراتكەرلىك دارا جولىن تۇسىندىرە بىلگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى-ەلباسىنىڭ كىتاپحاناسى» ۇجىمىنىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالاۋعا بولادى», – دەدى, يندونەزيا مەملەكەتىنىڭ ەلشىسى فوستەر گۋلتوم – سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ تاريحى مەن جارىلىس زارداپتارىن دا قۇندى كورمەدەگى ەكسپوناتارى ارقىلى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزگە جەتتى. باسقا باسقا ەمەس, اباي ەلىنىڭ تاعدىرى قانداي ايانىشتى ەدى, دەپ باس شايقاۋىمىزعا تۋرا كەلدى. ارينە, ەل تاعدىرىن ويلاپ, پوليگوندى جاپقان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەڭبەگى الەمدىك دەڭگەيدە اتاپ ايتۋعا دا, وزگەلەرگە ۇلگى ەتۋگە دە تۇرارلىق. ەڭ باستىسى وسىنى ۇمىتپاعان ءجون.
كورمەدە ءاز تاۋكەنىڭ جەتى جارعىسى, قازاقتىڭ ءۇش ءبيى تولە, قازىبەك جانە ايتەكە بيلەردىڭ حالىق ءۇشىن جاساعان بيلىك شەشىمدەرى قامتىلعان باسىلىمدار دا كورنەكتى جەردەن ورىن الىپتى. سەمەي پوليگونىن جاپقان ەلباسىنىڭ تاريحي جارلىعى دا قۇندى زاڭ قۇجاتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. 10 تومدىق «قازاقتىڭ اتا زاڭدارى», «جەتى جارعى», «جەتى جارعى», « ۇلى دالا وسيەتى», «نۇرسۇلتان نازارباەۆ: ەل جىگەرىن جاندىرعان 70 ءسوز» سياقت قۇندى كىتاپتارمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سويلەگەن سوزدەرى, حات الماسۋلارى, جۇمىستا قولدانعان قاعاز-قۇجاتتارى دا تولىعىمەن قامتىلعان. جانە سەمەيلىك ءمۇسىنشى قۇرمان ايمۇحانبەتوۆتىڭ مۇسىندەرى دە كورمەدەن ەلەۋلى ورىن العان.
«قازاقستاندا پوليگوندى جابۋ تۋرالى قوزعالىستار, تولقۋلار باستالعان كەزدە ماسكەۋدى ەلشىلىكتە جۇمىس ىستەدىم»,-دەدى عىلىم دوكتورى, ۇلىبريتانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى كەرولين براۋن حانىم. سونداي-اق ول: «ول كەزدە تاۋەلسىزدىگىن ەندى عانا العان مەملەكەت, الەمدەگى الپاۋىت پوليگوندى جابادى-اۋ دەپ ويلاماعان ەكەنمىن. ءتىپتى, بۇگىن قاراسام, مىنا كورمەدە ءبىز بۇرىن-سوڭدى قولىمىزبەن ۇستاپ كورمەگەن قانشاما قۇندى قۇجاتتار تۇر. وسىنىڭ ءوزى قازاقستان مەملەكەتى اشىق دەموكراتيا اياسىندا دامىپ كەلە جاتقاندىعىن ايقىندايدى», – دەدى.
وسىلاي دەگەن كەرولين براۋننىڭ سوزىنە گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ وكىلى دجونني كرامەر دە قوسىلىپ, بۇگىنگى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان قوس كورمەدەگى شىندىق پەن اقيقات ورىن العان ءىس قاعازدارىن, قۇجاتتاردى جوعارى باعالايتىندىقتارىن ايتىپ, اتقارۋشى ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى جاپسارباي قۋانىشەۆقا ريزاشىلىق سەزىمدەرىن ءبىلدىردى. الداعى ۋاقىتتا دا وسىنداي بيىك بەلەستەر مەن جوعارى تالعام دەڭگەيىنەن كورىنە بەرۋلەرىنە تىلەكتەس ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتى جيىنىنا ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورى دارحان مىڭباي, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ۋنزيلا شاپاق, «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سۇلتان كارتوەۆ جانە تاعى باسقا قوعام, مەملەكەت قايراتكەرلەرى قاتىستى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا
