داعدارىستىڭ ساباقتارىن ەسكەرە وتىرىپ

قازاقستاننىڭ قارجى نارى­عىندا جاعداي تۇراقتانعانى بايقالادى. ونى بىرقاتار فاكتورلار كورسەتىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كرەديتتەۋدى قالپىنا كەلتىرۋى, ول بيزنەستىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى ارتۋىنا دا, تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ وسۋىنە دە اسەر ەتۋدە. ءبىرىنشى كەزەكتە دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەگەنىن اتاپ وتەمىز. مىسالى, شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەردىڭ ۇلەسى 2016 جىلعى قاڭتار­داعى ەڭ جوعارى 70% دەڭگەيىنەن 2016 جىلعى ماۋسىمنىڭ قورىتىندىلارى بو­يىن­شا 58%-عا دەيىن تومەندەدى. تۇراقتاندىرۋعا بەت بۇرۋ حالىقتىڭ سالىمدارى بويىنشا دوللارلانۋ دەڭگەيى قاڭتارداعى 80,4%-دان 2016 جىلعى ماۋسىمنىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا 67,8%-عا دەيىن تومەندەدى. زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى بويىنشا تەڭگەلىك جانە ۆاليۋتالىق بولىكتەر اراسىندا تەڭدىككە قول جەتكىزىلدى. تەڭگەمەن سالىمداردىڭ ۇلەسى ودان ءارى ۇلعايادى دەپ بولجانادى. بۇل بانكتەردىڭ ەكونوميكانى كرەديتتەۋدى جانداندىرۋى ءۇشىن قاجەتتى تەڭگەمەن قورلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ءۇردىس جىل باسىنان بەرى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ايىرباستاۋ باعامى 0,4%-عا نى­عايۋى (2016 جىلعى ماۋسىمنىڭ سوڭىندا) جانە بانكتەر تەڭگەمەن دەپوزيت­تەر بويىنشا ۇسىناتىن سىياقى ءمول­شەرلەمەسىنىڭ ارتۋى سالدارىنان بەل­گىلەندى. ەكونوميكاداعى وڭ وزگەرىستەرگە باعالاردىڭ جالپى دەڭگەيىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ باسەڭدەگەنىن جانە قازاق­ستاننىڭ اقشا نارىعىندا پايىزدىق مولشەرلەمەلەردىڭ تۇراقتانۋىن دا جاتقى­زۋعا بولادى. جالپى العاندا, ەكونوميكانىڭ تۇراق­تانۋىنا بانك جۇيەسىنىڭ ورنىق­تىلىعىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرگەن رەتتەۋشىنىڭ بارىنشا قاتاڭ ساياساتى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ وتۋگە بولادى. نارىقتىق ءتارتىپ پەن دايەكتى اقپارات تۇراقتى جانە سەنىمدى بانك ورتاسىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىنى ءسوزسىز. بۇل رەتتە ول رەتتەۋشىنىڭ تالاپتارىن جاي عانا ورىنداۋ ەمەس, بانكتىڭ توپ-مەنەدجمەنتىنىڭ جەتە تۇسىنگەن تاڭداۋى بولۋى ءتيىس. ۇلتتىق بانكتىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىسى كرەديتتىك تاۋەكەلدى باسقارۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋدى پوستفاكتۋم قۇرۋ ءۇشىن عانا ەمەس جانە قارجى ۇيىمدارى ءۇشىن قارىز الۋشىلارمەن ءتيىمدى جۇمىستىڭ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە جۇرگىزىلەدى. بانك جۇيەسىن ساۋىقتىرۋ جانە وعان دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋ ءۇشىن بانكتەر اكتيۆ­تەرىنىڭ ساپاسىن باعالاۋ بارىنشا ورىندى بولىپ تابىلادى. بۇل جەردە بازالىق كوەففيتسيەنتتەر كاپيتالداندىرۋ كورسەتكىشتەرى مەن NPL (قىزمەت كورسەتىلمەيتىن كرەديتتەر) دەڭگەيى بولادى. «جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەر» ۇعىمى نەگىزگى بورىش جانە (نەمەسە) ەسەپتەلگەن سىياقى بويىنشا كۇنتىزبەلىك توقسان كۇننەن استام مەرزىمى وتكەن بەرەشەگى بار قارىزداردى بىلدىرەتىنىن ەسكە سالامىن. قارجىلىق تۇراقتىلىق      ينديكاتورلارى ۇلتتىق بانك حالىقارالىق ستاندارت­تارعا سايكەس كەلەتىن بانك سەكتورىن كە­شەندى باعالاۋدىڭ ءتۇرلى ادىستەرى مەن قۇرال­دارىن قولدانادى, ونىڭ ىشىندە قارجىلىق ورنىقتىلىق ينديكاتورلارىن حۆق ءادىسناماسىنا سايكەس ەسەپتەيدى. بانك كاپيتالىنىڭ NPL (ىسكە اسىرىلعان كرەديتتىك تاۋەكەل) بويىنشا شىعىنداردى وتەۋ مۇمكىندىگىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى رەتىندە كاپيتالعا قۇرىلعان رەزەرۆتەردى شەگەرگەندە ولاردىڭ قاتىناسى بولادى (2016 جىلعى 1-توقساننىڭ قورى­تىندىلارى بويىنشا – 19,2%). بۇل كورسەتكىش بانكتەر قارىز ساپاسىنىڭ پروبلەماسىن شەشۋدى كەيىنگە قالدىراتىن جاعدايلاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ول ۋاقىت وتە كەلە ەلەۋلى تۇردە ماڭىزدى پروبلەمالارعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن ەدى. بانك جۇيەسىن باعالاۋدىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى پايىزدىق سپرەد بولىپ تابىلادى (بۇگىنگى كۇنى ول 2008-2009 جج. دەڭگەيگە دەيىن ۇلعايدى). كورسەتكىش جالپى العاندا سەكتوردىڭ رەنتابەلدىلىگىن جانە ونىڭ مولشەرلەمەلەردى بەلگىلەۋ سالاسىنداعى ءىس-قيمىلىن كورسەتەدى. جوعارى شاما بانكتەردىڭ كرەديت تاۋەكەلىن بارابار باعالاۋعا مۇمكىندىگى بولماعان نە اسا تاۋەكەلدى قارىزدار بەرگەن نە ەكونو­ميكاداعى قۇلدىراۋ جاعدايىندا تاۋە­كەل ءۇشىن سىيلىقاقىنى كوتەرە وتىرىپ, تاۋەكەلدەردى قارىز الۋشىلارعا جۇكتە­گەن كەزدە ورىن الىپ وتىرعان جۇيەلىك سيپاتتاعى تاۋەكەلدەردى ءبىلدىرۋى مۇمكىن. قازىر قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى جاقسى ۋاقىتتى باسىنان كەشىرىپ وتىر­ماعاندىقتان, وسىنىڭ ءبارى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەركىن وزگەرمەلى باعامىنا وتۋگە بايلانىستى بولدى دەپ ايتۋعا بولمايدى. تەڭگە قۇنىنىڭ تومەندەۋىنىڭ NPL وسۋىنە اسەر ەتۋى 2015 جىلعى جەلتوقساننان باستاپ لاگپەن پايدا بولا باستادى. بۇل رەتتە جۇمىس ىستەمەيتىن جاڭا قارىزداردىڭ ءوسۋى ارقىلى كورىنىس تاپقان قارىزدار ساپاسىنىڭ ناشارلاۋى دەۆالۆاتسياعا دەيىن بايقالدى.  بانك سەكتورىنداعى الەۋەتتى پروبلەمالاردى باعالاۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى نەسيە پورتفەلىندەگى قايتا قۇرىلىمدالعان قارىزداردىڭ ۇلەسى بولىپ تابىلادى (2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 36%). ءبىر جاعىنان العاندا, قايتا قۇرىلىمداۋ قارىز الۋشىنىڭ ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ ىقتيمالدىلىعىن ارتتىرۋ جانە, تيىسىنشە, قارىزدار بويىنشا كۇتى­لەتىن كىرىستەردى ارتتىرۋ ماقساتىندا بانكتىڭ ءوز كليەنتتەرىنە تۇسىنىستىكپەن قاراۋىنىڭ دالەلى بولىپ تابىلادى. باسقا جاعىنان العاندا, جوعارى كوەففيتسيەنت بانك سەكتورىنىڭ كرەديت تاۋەكەلىنىڭ وسكەندىگىن بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار, قايتا قۇرىلىمدالعان قارىزداردىڭ جوعارى ۇلەسى بانكتەردىڭ ءوز قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرىن نومينالدىق جاقسارتۋىنىڭ ناتيجەسى بولۋى مۇمكىن. 2015 جىلى NPL ۇلەسى ايتارلىقتاي تومەندەدى. قارجى نارىعىنداعى وتكەن جىلعى رەزونانس­تى وقيعالاردى ەسكەرسەك, بۇل احۋالدى جاق­سارتۋعا نە سەبەپشى بولعانىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. NPL ۇلە­سىنىڭ تومەن­دەۋى, ەڭ الدىمەن, ققب مەن بتا اراسىنداعى مامىلەنىڭ اياقتالۋى جانە بتا-نىڭ ليتسەنزيانى ەرىكتى تۇردە قايتارۋى ەسەبىنەن بولدى. NPL-دىڭ وسى تومەندەۋ ءۇردىسى جالپى العاندا باسقا بانكتەر بويىنشا دا بايقالدى: 2015 جىلى 10,1%-دان 7,6%-عا دەيىن.  جاڭا NPL-دىڭ الدىڭعى كەزەڭىنىڭ سوڭىنداعى NPL-دى شەگەرە وتىرىپ نەسيە پورتفەلىنە اراقاتىسى – پورتفەلدەگى ءوسىپ وتىرعان پروبلەمالاردىڭ بولۋىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كورسەتكىش (2015 جىلعى 4-توقساننىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا – 1,5%). مىسالى, NPL-دىڭ ماتەماتيكالىق ۇلەسى تومەندەيدى, بىراق كوەففيتسيەنتتىڭ ءوسۋى قارىز ساپاسىنىڭ ناشارلاۋىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ بولۋىن جانە كرەديت تاۋەكەلىنىڭ ىقتيمال ءوسۋىن دە بىلدىرەدى. ياعني, قارىز الۋشىلار كىرىستەرىنىڭ قۇلدىراۋى جانە بانكتەر الدىنداعى مىندەتتەمەلەرى بويىنشا جاۋاپ بەرۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى 2014 جىلدىڭ سوڭىنداعى – 2015 جىلدىڭ باسىنداعى ماكروەكونوميكالىق كۇيزەلىستەرمەن بايلانىستى بولدى. تەڭگە قۇنىنىڭ تومەندەۋى قارىز الۋشىلاردىڭ قارجىلىق جاعدايىنا قوسىمشا قىسىم كورسەتتى, الايدا ءبىز سول كەزەڭدە ەركىن وزگەرمەلى باعامعا وتۋدەن باس تارتۋدىڭ بانك سەكتورىندا, سول سياقتى جالپى العاندا ەكونوميكادا نەعۇرلىم تەرىس سالدارلارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز. كورسەتكىشتەر جانە باعدارلار 2016 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىن­شا بانك جۇيەسىندە جۇمىس ىستەمەيتىن قارىزداردىڭ ۇلەسى 7,9%-دى قۇرادى (نەسيە پورتفەلى – 15 315,5 ملرد. تەڭگە, جۇمىس ىستەمەيتىن قارىزدار – 1 209,4 ملرد. تەڭگە). NPL تومەندەۋى 2014 جىلعى مامىرداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشپەن (33,7% نەمەسە 4,9 ترلن. تەڭگە) سالىستىرعاندا ابسوليۋتتىك كورسەتكىشپەن 3,6 ترلن. تەڭگەدەن استى. ۇلتتىق بانك ەدب اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ تومەن بولۋى پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن شارالار كەشەنىن ىسكە اسىردى. ونىڭ ىشىندە: بانكتەردىڭ ساپاسىز اكتيۆتەرىن ساتىپ الۋ جانە ولاردى باسقارۋ بويىنشا ەكى دەڭگەيلى جۇيەنى قۇرۋ. ءبىرىنشى كەزەكتە اڭگىمە ۇب پروبلەمالىق كرەديتتەر قورى جانە ەدب كۇماندى جانە ءۇمىتسىز اكتيۆتەرىن ساتىپ الاتىن ەنشىلەس ۇيىمدارى – كابۇ تۋرالى بولىپ وتىر. باسقا قادام – سالىقتىق ىنتالاندىرۋ شارالارىن ەنگىزۋ. ولار جۇمىس ىستەمەيتىن اكتيۆتەرمەن وپەراتسيالار بويىنشا سالىقتىق كەدەرگىلەردى الۋعا, بانكتەردى بالانستارىن NPL-دان تازارتۋ بويىنشا نەعۇرلىم بەلسەندى ءىس-ارەكەتتەر جاساۋعا تەجەيتىن كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋعا, ءۇمىتسىز بەرەشەكتى كەشىرۋ كريتەريلەرىن وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان. بۇل رەتتە 2014-2015 جىلدارى بانك جۇيەسى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيتىن قارىز­دار كولەمىنىڭ نىسانالى 10%-دىق كورسەتكىشتەن تومەن دەڭگەيگە دەيىن ايتارلىقتاي تومەندەۋى بانكتەردىڭ ەسەپتەن شىعارۋ/كەشىرۋ قۇرالدارىن بەلسەندى تۇردە قولدانۋى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى, بۇل قارىز الۋشىلاردىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسىن ازايتتى. سونداي-اق ءداستۇرلى قۇرالداردى: قايتا قۇرىلىمداۋدى, ءوندىرىپ الۋدى جانە باسقالارىن پايدالانۋ ەسەبىنەن ورىن الدى. قازىرگى كەزدە سالىق كودەكسىندە بانك­تەردىڭ بالانسىنان ءۇمىتسىز قارىزداردى جۇيە­دەن تىس ەسەپكە ەسەپتەن شىعارۋ بويىنشا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر كوزدەل­گەنىن دە ايتىپ وتكىم كەلەدى. سونداي-اق, يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جانە تەك شەكتەۋلى مەرزىمدەگى سىياقى مەن تۇراقسىزدىق ايىبى ء(وسىمپۇل, ايىپپۇل) بويىنشا بەرەشەككە عانا قاتىستى جەكە تۇلعالاردىڭ بەرەشەكتەرىن كەشىرۋ كەزىندە جەكە تۇلعالاردىڭ كىرىستەرىن سالىناتىن سالىقتان بوساتۋ كوزدەلگەن. قالعان جاعدايلار ءۇشىن قارىزدار (كرەديتتەر) بويىنشا بەرەشەكتى كەشىرۋ كەزىندە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرىلمەيدى. بۇل رەتتە, ۇب ۋىتتى اكتيۆتەردى بەلسەندى تۇردە ەسەپتەن شىعارۋ (كەشىرۋ) ماقساتىندا بانكتەر ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن قولدايدى. سونىمەن قوسا, سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى بەلگىلەۋ جانە ۇزارتۋ ماسەلەلەرىن ۇكىمەتپەن, اتاپ ايتقاندا قارجى جانە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىمەن تالقىلاۋ قاجەت. ۇلتتىق بانك ءۇشىن NPL ۇلەسى –   كورسەتكىش كوەففيتسيەنتى, الايدا ول بانك سەكتورى قارىزدارىنىڭ ساپاسىن باعالاۋ كەزىندە نەگىزگى باعدار بولىپ تابىل­مايدى. نەگىزىنەن, بانكتەر بۇل كوەف­فيتسيەنتتى جاقسارتا الادى. مىسالى, ولار شىن مانىندە بولاشاق تولەمدەردى كۇتپەيتىن پروبلەمالىق قارىزداردى قايتا قۇرىلىمداۋدى نەمەسە ىشكى قايتا قارجىلاندىرۋدى جۇرگىزە وتىرىپ نە پروبلەمالىق اكتيۆتەر بويىنشا ودان ءارى جۇمىس جۇرگىزبەستەن, ولاردى ءوزىنىڭ كابۇ-عا بەرىپ جاقسارتا الادى. الايدا, بۇل تەتىكتەردى قولدانۋ ماقساتى وزگەشە جانە بانكتەر وسىنى تۇسىنۋگە ءتيىس. بالانستى NPL-دان جاساندى تۇردە تازارتۋ قىسقا مەرزىمدى كەزەڭدەگى كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بىراق بانك­تىڭ ورىن العان پروبلەمالارىن شەشە المايدى. بۇل ماسەلەدەگى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە ايلا-شارعى جاساۋىن توقتاتۋ, ويتكەنى تۇراقتى قارجى جۇيەسى دايەكسىز اقپاراتتان قالىپتاسپايدى. بانك­­­تەر­دىڭ مىندەتى – تاۋەكەل-مەنەدجمەنت جۇيە­سىن جەتىلدىرۋ, ءوزىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن ءتۇسىنۋ جانە سوعان سايكەس كەلۋ. ەگەر ۋىتتى اكتيۆتەردىڭ اعىمداعى جاعدايى تۋرالى ايتار بولساق, وندا بىرنەشە تسيفردى كەلتىرە كەتكەن ءجون. اعىم­داعى جىلدىڭ باسىنداعى جاع­داي بويىن­شا كابۇ بالانسىنداعى پروب­لەمالىق اكتيۆتەردىڭ كولەمى 211,8 ملرد. تەڭگە نەمەسە بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ 2,2% بولدى. ءبىر جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 610,3 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. قابىلدانعان شارالاردىڭ ەسەبىنەن كابۇ-نىڭ بۇدان بىلايعى قىزمەتى قابىلدانعان كۇماندى جانە ءۇمىتسىز اكتيۆتەر بويىنشا باس بانك­تەر الدىنداعى مىندەتتەمەلەردى ۋاق­تى­لى جانە تولىق كولەمدە ورىنداۋ ءۇشىن بالانس­تاردى جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەردەن تازارتۋ جانە اقشا اعىندارىن جيناقتاۋ بويىن­شا بەلسەندى ءىس-ارەكەتتەردى قابىلداۋعا باعىتتالاتىن بولادى. يپوتەكالىق NرL يپوتەكالىق كرەديتتەۋ تاقىرىبى – بولەك ءبىر اڭگىمە. بۇل پروبلەمانىڭ وزەكتىلىگى, ءبىرىنشى كەزەكتە, كەپىلزاتى رەتىندە قارىز الۋشىنىڭ تۇرعىن ءۇيى الىناتىندىعىندا. بۇل قارىز الۋشى قارىز مەرزىمىن وتكىزە باستاعان كەزدە ماسەلەنىڭ اسا سارالانعان, جەكە تاسىلدەرى مەن شەشىمدەرىن تالاپ ەتەدى. وسىنىڭ سالدارىنان سوڭعى ۋاقىتتا بانكتەردىڭ يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن الۋ­شىلاردىڭ بەرەشەگىن كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە بەرۋىنە شەكتەۋ قويىلا باس­تادى. بۇل پروبلەمالىق يپوتەكالىق قارىز الۋشىلارعا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى بويىنشا مەملەكەتتىڭ جۇيەلى سايا­ساتى شەڭبەرىندە ورىن الۋدا. بۇل ماقساتقا يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قا­رىزدارىن/يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ دا باعىتتالدى. باعدارلاما شەڭبەرىندە 14 760 يپوتەكالىق قارىز الۋشىنىڭ 88,5 ملرد. تەڭگە سوماعا ءوتىنىشى ماقۇلداندى جانە 11 730 ءوتىنىش بويىنشا جالپى سوماسى 60,7 ملرد. تەڭگە قارىز قايتا قارجىلاندىرىلدى. پروبلەمالىق يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردىڭ ماسە­لەلەرىن شەشۋ بويىنشا ۇلتتىق بانك ەدب-مەن جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ پروبلەمالىق بورىشتى قايتا قۇرىلىمداۋدىڭ ءوزارا ءتيىمدى شارتتارىن ىزدەۋگە, قارىز الۋشىلارعا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋگە, بانكتىك قارىز شارتى بويىن­شا مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالار جانە تۇسىندىرمە بەرۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالار جۇرگىزىپ جاتىر. جىلجىمايتىن م ۇلىك يپوتەكاسى تۋرالى زاڭ شەڭبەرىندە قارىز الۋشىدا ءوندىرىپ الۋعا بولاتىن باسقا مۇلكى نەمەسە كىرىسى بولماعان كەزدە كەپىلگە قويىلعان جىلجىمايتىن م ۇلىك سوتتان تىس نەمەسە سوت تارتىبىمەن ساتىلعان جاعدايدا, قارىز الۋشى جەكە تۇلعانىڭ نەگىزگى مىندەتتەمەسىن توقتاتۋ بويىنشا تەتىكتەر قازىردىڭ وزىندە رەگلامەنتتەلدى. ءوز كەزەگىندە, قازىرگى ۋاقىتتا بانكتەردىڭ جيىنتىق نەسيە پورتفەلى 15 315,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, وندا يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىنىڭ دەڭگەيى 6,6% نەمەسە     1 006,9 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. پورت­فەلدە يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىز­دارىنىڭ ۇلەسى ەڭ تومەن بولعاندىقتان, كورسەتىلگەن شەكتەۋ پورتفەلدە وسىنداي كرەديتتەر كولەمىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنە ىقپال ەتپەيدى. تۇرمىستىق  قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن كرەديتتەۋدىڭ تاعى ءبىر سەكتورى – تۇتىنۋشىلىق قارىزدار – سوڭعى ۋاقىتتا جاندانا باستادى. 2016 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تۇتىنۋشىلىق قارىزداردىڭ جىل سايىنعى ءوسۋىن شەكتەۋ بويىنشا بانكتەرگە قويىلعان تالاپتىڭ كۇشى جويىلعانى بەلگىلى. جىلدىڭ باسىنداعى جاعداي بويىن­شا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار نەسيە پورتفەلىنىڭ 16,9%-دىق ۇلەسىمەن 2 622 ملرد. تەڭگەگە ءوستى. ءبىر جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 2,63 ترلن. تەڭگەدەن استام نەمەسە نەسيە پورتفەلىنىڭ 18,6%-ى بولعان. 2015 جىلى تومەندەۋ 17,2 ملرد. تەڭگەگە 0,65% دەپ باعالانادى. اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى ەدب نەسيە پورتفەلىندەگى تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر ۇلەسىنىڭ تومەندەۋ ءۇردىسى ساقتالدى. 2016 جىلعى كوكتەمنىڭ باسىندا ولاردىڭ ۇلەسى 2 531 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل – نەسيە پورتفەلىنىڭ 16,2%-ى. جىلدىڭ باسىنان بەرى تومەندەۋ – 91,7 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە 3,5%-دى قۇرادى. 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا جىلدىڭ باسىنان بەرى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ قامتاماسىز ەتىلمەگەن تۇتىنۋشىلىق قارىز­دارىنىڭ كولەمىندە 6,2%-عا تومەن­دەۋ بايقالادى. ەگەر سوڭعى ەكى جىل ىشىندەگى سەرپىندى قاراساق, وندا كولەمىنە قاتىستى 2014 جىلعى 1 ساۋىردە جۇيەدەگى تۇتىنۋ­شىلىق قارىز كولەمى شامامەن 40%-عا اي­تارلىقتاي تومەندەگەنىن بايقاۋعا بولادى. بانكتەردىڭ حالىقتى كرەديتتەۋگە قايتا ورالۋى وسى سەگمەنتتەگى ءۇردىستى وزگەر­تەدى دەپ سەنەمىز. بۇل رەتتە, ءبىزدى بۇرىنعىداي, تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدەگى تاۋەكەلدەردىڭ ءوسۋىن شەكتەۋ ماسەلەلەرى تولعاندىرادى. سوندىقتان تۇتىنۋشىلىق قامتاماسىز ەتىلمەگەن قارىزدار بويىنشا جوعارى تاۋەكەل دەڭگەيى ەنگىزىلدى. تۇتىنۋشىلىق قامتاماسىز ەتىلمەگەن قارىز بەرۋدىڭ مىندەتتى شارتى ناقتى كىرىستى جانە قارىز الۋشىنىڭ كرەديت تاريحىن تەكسەرۋ بولىپ تابىلادى. ەگەر قارىز الۋشىدا قارىز بويىنشا قارىزدى وتەۋ بويىنشا اي سايىنعى شىعىستارى ونىڭ جيىنتىق كىرىسىنەن 35%-دان اسسا نە قارىزدى وتەۋ بويىنشا مەر­زىمىن كەشىكتىرۋ بولعان كەزدە, وسىنداي قارىزدار بويىنشا قوسىمشا كاپيتال قورى قالىپتاستىرىلاتىن بولادى. 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قارىزدارعا جوعارىدا كورسەتىلگەن كريتەريلەرگە سايكەستىگى تۇرعىسىنان اي سايىنعى مونيتورينگ جۇرگىزۋ تۇتىنۋشىلىق قامتاماسىز ەتىلمەگەن قارىز بەرۋدىڭ مىندەتتى شارتى بولىپ تابىلادى. بازەل بويىنشا الدىن الۋ جالپى العاندا, ۇلتتىق بانك الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ شەڭبەرىندە بىرقاتار شارالار ىسكە اسىرۋدى باس­تاپ كەتتى. اتاپ ايتساق, بۇل بانكتەردە جاڭا كوپىرشىكتەردىڭ پايدا بولۋىن الدىن الۋعا, وتىمدىلىكتى قولداۋعا, بانك جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى شارالار. ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا رەتتەۋشى مەنشىكتى كاپيتال مەن وتىمدىلىك بويىنشا بازەل II/III ستاندارتتارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ىسكە اسىرۋدى كوزدەپ وتىر. قارسى تسيكلدىق رەتتەۋ شەڭبەرىندە بانكتەردىڭ مەنشىكتى كاپيتالىن 10-نان 100 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا تالاپتىڭ كۇشى جويىل­دى. مەنشىكتى كاپيتال جەتكىلىكتىگىنىڭ ەڭ تومەن دەڭگەيىن 2016 جانە 2017 جىلدارى اعىمداعى دەڭگەيدە ساقتاپ قالۋ قاراستىرىلۋدا. 2016 جىلدان باستاپ بانكتىك قاداعالاۋ جونىندەگى بازەل كوميتەتىنىڭ حالىقارالىق وتىمدىلىك ستاندارتتارى – وتىمدىلىكتى وتەۋ كوەففيتسيەنتتەرى جانە تۇراقتى قور­لان­دىرۋ نەتتوسى كەزەڭ-كەزەڭمەن ەن­گىزى­لۋدە. وتىمدىلىكتى وتەۋ كوەففيتسيەنتى بو­يىن­شا حالىقارالىق تالاپتارعا تولىق سايكەس كەلتىرۋ 2021 جىلعا جوسپارلانىپ وتىر. تۇراقتى تازا قورلاندىرۋ كوەف­فيتسيەنتى 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. سونداي-اق, مەنشىكتى كاپيتالدىڭ ەڭ تومەن جەتكىلىكتىگىن تولىقتىرۋ ءۇشىن قاداعالاۋ ۇستەمەاقىسى ەنگىزىلگەن. اتاپ ايتقاندا, قاداعالاۋ ۇستەمەاقىسى NPL-ءدى 10%-دان كەم دەڭگەيگە دەيىن تومەندەتۋ بويىنشا ءىس-شارالاردىڭ جەكە جوسپارىن بۇزعان بانك ءۇشىن 2 پايىزدىق تارماقتى قۇرايتىن بولادى. قاداعالاۋ ۇستەماقىسىنىڭ ەكىنشى كوم­پونەنتى جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرىنە قاتىستى بانكتىڭ ناقتى مەنشىكتى كاپيتا­لىنان كاپيتال تاپشىلىعىن شەگەرۋ ءتۇ­رىندە كوزدەلىپ وتىر جانە دە قورلان­دىرۋ كوزدەرىن ءارتاراپتاندىرۋدى ىنتا­لاندىرۋعا باعىتتالعان. بۇل جەردە, بازەل III ستاندارتتارىن ەنگىزبەس بۇرىن, بانك سەكتورىنىڭ قىزمەتىنە جاڭا تالاپتاردىڭ اسەرىن تالداۋ جانە باعالاۋدى قامتىعان جۇيەلى الدىن الۋ جۇمىستارى, سونداي-اق قازاقستان قارجىگەرلەرىنىڭ قاۋىمداستىعى الاڭىندا بانك قاۋىمداستىعىمەن جان-جاقتى تالقىلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. شوب سۋبەكتىلەرىن كرەديتتەۋ جانە تۇرعىن ءۇي قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن يپوتەكالىق قارىزدار, شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ قارىزدارى, سونداي-اق قارجىلىق ەسەپتىلىكتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى بويىنشا رەزەرۆتەرمەن وتەلگەن قارىزدار بويىنشا مەنشىك كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكتىگىنە تالاپتار تومەندەتىلگەن. سونداي-اق, تەڭگە باعامىنىڭ شەتەل ۆاليۋ­تالارىنا قۇبىلمالىلىعىمەن باي­­لانىستى تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ءتيىستى ۆاليۋتالىق ءتۇسىمى جوق قارىز الۋشىلاردىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىمەن قارىزدارى بويىنشا مەنشىكتى كاپيتالعا جوعارى تالاپتار بەلگىلەنگەن. رەتتەۋشىنىڭ تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ, سونداي-اق بانك سەكتورىنىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىندە جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن قورىتا كەلە, جالپى العاندا ەكونوميكانىڭ داعدا­رىستان شىعۋ جىلدامدىعى كوپتەگەن قۇراۋىشتارعا, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ ۇيلەسكەن ءىس-قيمىلدارىنا بايلانىستى بولاتىنىن ايتۋعا بولادى. ولەگ سمولياكوۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى