مىڭ بالا

اناسى اتانعان مەيىز اپا قولىندا تاباقتاي ديپلومى بار دارىگەر ماماندار حالىققا, اسىرەسە شالعايداعى اۋىلدارعا تولىق جەتىسپەي تۇرعان كەزەڭدەردە قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي بولىپ ورتالارىنا اق حالاتپەن مەيىزدىڭ كەلۋى اۋىل-ايماقتىڭ ۇلكەن قۋانىشىنا اينالدى. قارشادايىنان تاعدىردىڭ قيىندىعىن كوپ كورگەن مەيىز بولسا, قيىن كەزەڭدەردە ادامدارعا قول ۇشىن بەرۋگە, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا اراشا ءتۇسىپ, قولىنان كەلگەنشە اۋىرىن جەڭىلدەتۋگە بەل بۋعان ەدى. مەيىزدىڭ بۇلاي ەتۋىنىڭ دە ءجونى بار. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك قيان-كەسكى سوعىستان بەس جىل بۇرىن, مامىردىڭ مامىراجاي كۇندەرىنىڭ بىرىندە ومىرگە كەلگەن ول ەكى جاسىندا اكەسى, اراعا بەس جىل سالىپ اناسى ومىردەن اتتانعان سوڭ, قامكوڭىل بالالىقپەن ەرتە قوشتاسىپ, بالا دا بولسا ەرتەرەك ەسىن جيۋعا ءماجبۇر بولدى. وزىمەن بىرگە تۋعان ەكى ۇل, ءۇش قىز باۋىرىمەن بىرگە اكەسى نۇرلىبايدىڭ 1937 جىلى رەپرەسسياعا ۇشىراپ ايداۋعا كەتكەن اعاسى ى.اماندىقوۆتىڭ جۇبايى قالامپىردىڭ تاربيەسىندە بولدى. جەتى بالانى تۋماسا دا تۋعانداي ەتىپ ءوزىنىڭ جالعىز بالاسىنا قوسىپ باققان مەيىرىمدى قالامپىر شەشەيگە جانە ەرتە ەسەيىپ جۇمىسقا ارالاسىپ, باسقا باۋىرلارىنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىنە شەكسىز ۇلەس قوسقان باۋىرى نابيگە زور العىسپەن ءوستى. وسىلايشا, ەسىن بىلمەي جاتىپ قايعى مەن مەيىرىمدى قاتار كورىپ وسكەن قىز, قيىندىققا مويىمايتىن, قايتا ونىمەن بىلەكتى سىبانا كۇرەسەتىن, وزگەلەرگە جاردەم بەرۋگە اسىعاتىن ماماندىقتى تاڭدادى. مەكتەپتى وتە جاقسى باعامەن بىتىرگەن سوڭ, اتىراۋداعى (بۇرىنعى گۋرەۆ) مەديتسينالىق ۋششيليششەگە ءتۇسىپ,1958 جىلى اكۋشەر ماماندىعى بويىنشا جاقسى اياقتاپ شىعادى. ماڭعىستاۋ وبلىسى اقتوبە اۋىلى­نىڭ فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتىنە باس مامان بولىپ جۇمىسقا جىبەرىلگەن جاس قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلەدى. كولىك جوق, شالعايداعى اۋىلداردى كۇن-ءتۇن دەمەي, ىستىق-سۋىق دەمەي ارالاپ, دەر كەزىندە دارىگەرلىك جاردەم بەرۋگە كىرىسىپ كەتەدى. «قار جامىلىپ, مۇز جاستانىپ» دەگەندەي, تالاي قيىن-قىستاۋ ساتتەردى باسىنان وتكەرەدى, قارلى بوراندا دالادا قالعان كەزدەرى, اپتاپ ىستىقتا اۋىلدى تابا الماي اداسقان ساتتەرى ەرتەگىدەي ەستىلەدى. بىراق, ءدارى-دارمەك سالىنعان قوراپشاسىن ارقالاپ, اۋىلعا جاياۋ-جالپىلاپ جەتسە دە, بىردە-ءبىر انا ولىمىنە, بالا شەتىنەۋىنە جول بەرمەگەن, «الدى امان» دارىگەر اتانعان ەكەن. جىل بويى كوشىپ-قونىپ جۇرەتىن شوپان اۋىلدارىنىڭ اياعى اۋىرلاعان كەلىنشەكتەرىن قاتاڭ قاداعالاپ, ومىرگە كەلگەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن تيىسىنشە باقىلاپ وتىرعان مەيىز نۇرلىباەۆا اۋىلدىق جەردە ايەل بوساندىرۋ, بالانىڭ كىندىگىن كەسۋ جۇمىستارىن جالپاق تىلدە جەتكىزسەك, يتجاندىلىقپەن, كوركەمدەپ ايتساق, كاسىبي شەبەرلىكپەن اتقارعان. ەل اراسىندا ومىرگە كەلىپ جاتقان سابيلەردىڭ كىندىگىن كەسىپ, قۇرمەتكە بولەنگەن ونى اۋىلداستارى «مىڭ بالانىڭ كىندىك اناسى», دەپ قۇرمەتتەگەن. مىڭ بالا سانى اسىرىپ ايتقاندىق ەمەس دەپ ويلايمىز. ويتكەنى, دارىگەرى, ونىڭ ىشىندە اكۋشەرى جوق اۋىلداردا شۇپىرلەي ومىرگە كەلگەن بالاپانداردىڭ كىندىگىن كەسۋدىڭ ءسوزسىز جاس تا بولسا «اكۋشەر» دەگەن اتاۋى بار ديپلومدى مامانعا مىندەت رەتىندە جۇكتەلەتىنى بەلگىلى. مەيىز انا مەن ونىڭ جانقيارلىق ەڭبەگى تۋرالى 1971 جىلى ماڭعىستاۋ اۋداندىق «جاڭا ءومىر» گازەتىندە تولەگەن شايكوزوۆتىڭ «مىڭ بالانىڭ كىندىك شەشەسى» دەگەن ماقالاسى جاريالانعان بولاتىن. ول ماقالا اقتوبە اۋىلىنىڭ مىڭنان اسا بالاسىنا كىندىك شەشە اتانىپ, العىسقا بولەنگەن جان تۋرالى ەدى. سوعىستان كەيىن دامىپ, جەتىسپەگەن جاعدايدىڭ قيىن كەزەڭىندە دە الدىمنان بىردە ءبىر انا نە ءسابي شەتىنەگەن جوق دەپ وتىراتىن. – انام جۇمىس جاساعان كەزدەرىنەن ەستەلىك اڭگىمەلەر ايتاتىن. بىردە اۋىلدا بۇرىن بالالى بولماي ءجۇرىپ, العاش رەت بالا كوتەرگەن ايەلدىڭ تولعاعى باستالىپ, شاقىرتۋ الدىم. بارسام, كيىز ءۇيدىڭ اينالاسى تولى ادام, قوي سويىلىپ, قازان اسىلىپ جاتىر. جانۇشىرىپ, تالىقسي تولعاتقان ايەل كيىز ءۇيدىڭ ىشىندە ەكەن. امان-ساۋ بوساندىردىم. الايدا, بالا دىبىسسىز, جانى جوق سابيدەي كوكپەڭبەك بولىپ شىقتى. كوپتەن كۇتىپ كورگەن ءسابيدىڭ جايى سول جەردە بولعان ابىسىن-اجىندى بەيجاي قالدىرمادى, بارلىعى ابدىراپ قالدى. دارىگەر رەتىندە ماعان تەزدەتىپ ءارتۇرلى كومەك كورسەتىپ, بالانى شوشىتۋ ارقىلى جان شاقىرۋ قاجەت بولدى. تەزىرەك سۋىق جانە ىستىق سۋ سۇراسام, اسىققان بىرەۋ ىدىسقا قويدىڭ ىستىق سورپاسىن اكەلىپ قۇيا سالىپتى. تيىسىنشە, كومەك كورسەتىلگەن ساتتە بالا دىبىسىن شىعارىپ, بەتى بەرى قارادى. بۇگىندە سول بالا ۇلكەن وتباسى بولىپ, جاپىراعى جايىلىپ وتىر دەگەنى ەسىمدە, دەيدى قىزى سىرعالاي. تاعى بىردە مەيىز اكۋشەر تولعاق قىسقان ايەلدى بوساندىرىپ بولىپ, كىندىگىن كەسەيىن دەپ جاتسا, ومىرگە كەلگەن شاقالاق قىز قولىمەن ءوز كىندىگىن تارتىپ قالىپ, تۇبىنەن ج ۇلىپ العان ەكەن. بالانىڭ ۋىسىنىڭ كۇشى جىلاندى ولتىرەدى دەگەن بار, الىس اۋىلدا بۇل دا وزىندىك قيىندىعى بار جاعداي بولسا كەرەك. الايدا, مەيىز قىزدىڭ كىندىگىن تۇبىنەن ءبۇرىپ بايلاپ, قاتارعا قوسادى. قازىر ول دا ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى ءبىر وتباسىنىڭ اياۋلى اناسى اتانعان. 1976 جىلى جولداسى, ىشكى ىستەر سالاسىنىڭ جوعارى شەندى قىزمەتكەرى قانات جۇماعازين قىزمەت بابىمەن تۇششىقۇدىق اۋىلىنا قونىس اۋدارعان مەيىز بۇل اۋىلدا ءوز ماماندىعىمەن قوسا قوعامدىق قىزمەتتەرگە بەلسەنە اتسالىستى. ەلەۋلى ەڭبەگى, بەلسەندى قىزمەتى ءۇشىن وكىمەت تاراپىنان بىرنەشە رەت ماراپاتتالعان بولاتىن. ادام بالاسىنا قايىرىن تيگىزۋدى ەڭ باستى ادامگەرشىلىك قاسيەت سانايتىن مەيىز جاعدايى جوق جەتىم بالالارعا, جەسىر ايەلدەرگە ءۇيى­­نىڭ تاماعىنا دەيىن ءبولىپ بەرىپ, مۇمكىندىگىنشە, جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا قول ۇشىن سوزىپ وتىرعان. ومىردە اداسىپ, شالىس باسقان جاندارعا ءجون سىلتەپ, 2012 جىلى ومىردەن وزعانعا دەيىن اۋىلدا اۋىلداستارىنا دارىگەرلىك, ادامي تۇرعىدا اقىل-كەڭەس بەرىپ, ۇلكەن-كىشىگە سىيلى «اۋىل اجەسى» اتانعان مەيىز نۇرلىباەۆا جولداسى قانات ەكەۋى بىرنەشە ۇل-قىز ءوسىرىپ, ابىرويلى تاربيە بەرىپ جەتىلدىردى. مەديتسينا دامىدى دەگەن بۇگىنگى كۇنى تالاي ادامنىڭ, تالاي انا مەن بالانىڭ اجالى كەيدە دارىگەرلەر قولىنان بولىپ جاتقانى جان اۋىرتادى. وسى كەزدە ءبىر ءوزى بىلدەي اۋىل-ايماقتىڭ جۇگىن – اماندىعىن موينىنا ارقالاپ, بىردە-ءبىر انا مەن بالانىڭ ولىمىنە جول بەرمەگەن تالدىرماش قىزدىڭ, كەيىن ءبىر اۋلەتتىڭ بوساعاسىن اتتاعان كەلىن, ارتىنشا انا بولىپ, مىندەتى كوبەيگەن ساتتەردە دە قىزمەتتە قاتەلىك جىبەرمەگەن, انالىق, اجەلىك عۇمىرىندا دا اۋىل قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ كەڭەسەر تاجىريبەلى اكۋشەرىنە اينالعان, ءسويتىپ ارناۋلى ورتا ءبىلىمدى جاي عانا اكۋشەر ەمەس, ءبىلىمدى, بىلىكتى دارىگەردىڭ جۇمىسىن اتقارعان مەيىز سىندى انالاردىڭ قاسيەتىنە, قايسارلىعىنا ريزا بولىپ, «قايران, ءبىزدىڭ انالار!» دەپ ساعىنا ەسكە الىپ, كەيىنگى جاس بۋىندارعا ۇلگى بولار ونەگەلى جولىنا قىزىعۋشىلىقپەن قارايسىڭ. ءيا, «وتقا سالسا كۇيمەي, سۋعا سالسا باتپاي», قيىندىقتارعا جانسەبىلدىكپەن قاسقايا قارسى تۇرعان, قانداي قيىن كەزەڭدەردە دە حالقىن ورگە سۇيرەگەن قازاقتىڭ تالاي اتالارىنىڭ, تالاي انالارىنىڭ ءومىر جولى ۇلگى بولۋعا تۇرارلىق, ۇلگى ەتۋگە ىنتالى ۇل-قىز بولا بەرسە ەكەن دەيىك.  گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» ماڭعىستاۋ وبلىسى