ەردى ەل تاربيەلەيدى

مەن ونى العاش ماقتاي راما­زان­ ۇلى ساعديەۆتىڭ قاسىنان كور­دىم. اتاقتى زىلقارانىڭ ۇرپاعى, العىر قايراتكەر, سەرى جىگىت ماق­تاي­دىڭ قاسىندا كەز كەلگەن ادام جۇرە بەرمەيتىنىن, ونىڭ جولداس, دوس تاڭداي الاتىنىن بىلەتىن مە­نىڭ جاڭا تا­نىس­قا كوز تىگە قارا­عا­نىم ەسىمدە. بۋ­رىل تارتا باس­تا­عان شاشى ارىس­تاننىڭ جالىنداي ءتو­گىلگەن, ءوزى دە ارىستان كەلبەتتى جىگىت ەكەن. كەڭ يىقتى, كەۋدەسى شال­­قاق بىتكەن, ۇزىن بويلى ازا­مات­تىڭ تۇلعاسى دا «ەشكىمگە ەشقاشان يلىك­­­پەيمىن, تىزە بۇك­پەيمىن» دەپ تۇر­عانداي, تاكاپ­پار كورىندى. ماق­­­­تاي ونى «ەسكى دو­سىم» دەپ تانىستىردى. ول «رىم­بەك ءجۇنى­سوۆ» دەپ اتى-ءجونىن ايتتى. كەشىكپەي ول ءبىزدى – ماق­تايدىڭ دوس­تارىن قوناق­قا شا­قىر­دى. تاياۋدا عانا كوشىپ كەل­گەن ەكەن. بايكەن-اعا ءاشىموۆ, ساعا­دات-اعا نۇرماعامبەتوۆ, ساعىن­دىق-اعا كەن­­جەباەۆ, ىشىندە ءبىز بار – تانىسىپ, ءبىراز وتىرىپ, اڭگىمە­لە­سىپ قايتتىق. رىمبەكتىڭ وتبا­سىن, تەگىن بىلدىك. قاراعاندى وب­لى­سىنىڭ اقتوعاي (بۇرىن قو­ڭى­رات اتانعان) اۋدانىنىڭ تۋ­ما­سى بو­لىپ شىقتى. بۇل – ءاليحان ءبو­كەيحانوۆ, ءالىمحان ەرمەكوۆ, جا­­قىپ اقباەۆ سياقتى الاشتىڭ ارىس­تارى شىققان ولكە بولاتىن. الاشورداشىلارعا, ولاردىڭ ۇر­پا­عىنا, جەرلەستەرىنە كەكشىلدىكپەن قاراعان كەڭەس وكىمەتى ولار­دىڭ ەلىنە دە كوپ جىلدار قاعاجاۋ كورسەتىپ, اۋداننىڭ دامۋىنا كو­ڭىل بولمەگەن. ءسويتىپ ول ۇنەمى «الىس, ارتتا قالعان» اۋداندار ءتى­زى­مىندە جۇرگەن. ءومىر بويى ول ەلدەن شىققان ادامدارعا سەنىم كور­سەتىلمەي, بىرەن-ساران ءوز قابى­لە­تى­مەن كوزگە تۇسكەندەردىڭ ۇستىنەن ىلعي ارىزدار جازىلعانىن دا بىلەتىنبىز. اقتوعاي اۋدان بولعان­نان بەرى 60 جىلدىڭ ىشىندە ەل باس­شىلىعىنا ءوز ىشىنەن ءبىر ادام ۇسىنىلماي, كادردى ىلعي سىرت­تان تاسىعانىن دا جەرگىلىكتى جىگىتتەر وكپە قىپ ايتىپ جۇرەتىن. سول ادەت «قايتا قۇرۋ» كەزىندە بۇ­­زى­لىپ, اۋدان ەڭبەكشىلەرى اۋ­داندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حات­شىسىنا وزدەرى سايلاپ ال­عان تۇڭ­عىش جەرگىلىكتى جىگىت وسى رىمبەك بولعان ەكەن. رىمبەكتىڭ ەڭبەك جولىنىڭ ءوزى – ءبىر ادامنىڭ ومىرىنە جەتەرلىك, ءارى قىزعىلىقتى, ءارى از كۇنگى ادامي تىرشىلىكتى قالاي قۇرۋعا بولا­تى­نى جايلى تاجىريبەگە ۇقساس. ونىڭ ومىردەن العان ساباعى مەن كو­ڭىلىنە تۇيگەن سىرى كوپ. تەكتى جىگىت جاستايىنان ۇلتتىق ونەگە ءداس­تۇرلەردىڭ كوڭىلگە قونىمدى جا­­عىن ەكشەپ بويىنا سىڭىرگەن. جاڭانى دا تانىعىش, بىراق كور­سە­قىزارلىق تانىتپاي, ابايلاپ, وي ەلە­گىنەن وتكىزىپ بارىپ قابىل­دا­عان. قازاقى تىرشىلىكتى بۇزباي, ساباقتاستىرا پايدالانعان. وسى­عان ازاماتتىڭ ەل ءسۇيۋ, جەر ءسۇيۋ سە­زىمدەرىن, ۇلتتىق ماقتانىش پەن نامىسىن بيىك قوياتىنىن, ارۋاق­­تار مەن ۇلكەندەردى سىيلاي ءبىلۋىن, العا قاراۋشىلىق, بولا­شاق­تى بول­جاعىش قابىلەتىن, بو­يىنا بىتكەن قايراتتى قوسىڭىز. رىم­بەك­تىڭ ىزدەنىمپازدىعىن, كىسىلىگىن ءتار­­­بيەلەگەن ۇعىمداردىڭ وسى­لار بول­عانىن ونىڭ ءومىر جو­لىمەن تا­نىسقان ادامنىڭ ءبارى دە تۇسىنە الادى. ول وسىنىسىمەن, ازا­مات­­تىق ۇلاعاتىمەن ءىرى كورىنەدى. رىمبەك العاشقى قىزمەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ كەلىپ, سوۆحوزعا اگرونوم بو­لۋدان باستاپتى. ءار نارسەنى بىلۋگە قۇمار, تالاپتى, پىسىق جاس جىگىتتى اۋ­داندىق پارتيا كومي­تە­تىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى كورىپ, ونى پارتياعا ال­عىزىپتى. ءارى ونىمەن اڭگىمەلەسىپ, بولاشاعىنا جول سىلتەپتى. «بۇل وقۋىڭ ازدىق ەتەدى. كەلەشەگىڭ ۇلكەن سياقتى. وقۋىڭ­دى جالعاستىر», دەپ اقىلىن دا ايتىپتى. سودان رىم­بەك الماتىنىڭ اۋىل شارۋا­شى­لىعى ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ وقىعان. سودان كەيىنگى ونىڭ ءومىرى ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن­داعى ەڭبەگىمەن جالعاسقان. سوۆ­حوزدا باس اگرونوم, اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندە نۇسقاۋشى, اۋ­داندىق اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قارماسى باستىعىنىڭ ورىن­باسا­رى قىزمەتتەرىن ىستەپ, «قى­زىل اراي» اتتى سوۆحوزعا ديرەك­تور­لىق­قا تاعايىندالعان. وسى جىل­دارى ويشىل جاس جىگىت اۋىل­داعى تىرشىلىكتى, شارۋاشى­لىق­تى باس­قا­رۋ ءجۇ­يە­سىن تولىق زەرتتەپ, ويلانا باس­تايدى. اۋىل شارۋا­شى­لىعىن­دا­عى ولقىلىقتاردى كو­رەدى. ىسكە جا­ۋاپ­سىز قاراۋ, وتىرىك ايتۋ, جال­عان ءما­لىمەتتەر بەرۋدىڭ ءورىس ال­عانىنا كۇ­يىنەدى. ەندى بيلىككە كەل­گەندە, جۇ­مىستى نەدەن باستاۋ كەرەك ەكەندىگىنە ءمان بەرە قا­رايدى. ءسويتىپ, ول سوۆحوز ديرەك­تو­رى بولىپ ىستەگەن 8 جىل ىشىندە ءوز ۇعىم-تۇسىنىگىمەن شارۋاشىلىق­تى جا­ڭاشا باسقارۋعا ۇمتىلادى. كا­در­لاردى اۋىستىرمايدى, تەك ولار­عا جاڭاشا ىستەۋ تالابىن قويا­دى, جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتەدى. ەل­دەن جا­سىرىپ, «بىرەۋ كورىپ قوي­ماسىن» دەگەن ۇعىممەن جۇمىس ءىس­تەۋدىڭ قىلمىسقا اپاراتىنىن اي­تىپ, نە ىستەسەڭ دە اشىق, ەلگە كورسەتىپ ىستەۋدى تاپ­سىرادى. وسى­نىڭ وزىمەن شارۋا­شىلىقتا بار مۇمكىندىكتەر­دى العا شىعارىپ, مال باسى ءمول­شەرىن مولاي­تادى. سوۆ­حوزدا مەملەكەتكە ەت تاپ­سىرۋ 525 توننادان 800 تونناعا, قوي باسى 22 مىڭنان 38 مىڭعا, سيىر 2800-دەن 4000-عا, جىلقى 475-تەن 850 باسقا دەيىن وسەدى. اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك تىرشىلىگىن دە جاقسارتۋعا جول اشىلادى. سوۆ­حوز ورتالىعىنا ون جىلدىق جاڭا مەكتەپ سالدىرىپ, تۇڭعىش بالا­باق­شا اشادى. اۋداندا ءبىرىنشى بوپ «قىزىل ارايعا» تەلەفون ءجۇ­يەسى كەلەدى, تەلەديدار قابىل­داۋ­عا قول جەتكىزەدى. اۋدان مەن سوۆحوز اراسىنا كوتەرمە جول سال­دىرادى. سول جولمەن ەكى اراعا اۆتوبۋس قا­تىناسىن ۇيىمداس­تى­را­دى. سول 70-جىلدارى الىس اق­تو­عاي­دىڭ ءبىر اۋى­لىندا ىسكە اسقان وسىنداي جا­ڭالىقتار ءبىر اۋداندى دۇرلىك­تىرۋگە جارايتىن ەدى. ەلدىڭ ءبارى «قىزىل ارايعا» قارايدى. اۋ­دان باس­شى­لا­رى ولاردىڭ ءتاجى­ريبەسىن پايدالانۋ ءۇشىن كورشى اۋىل­داردان كىسىلەر جىبەرەدى. جاس ديرەكتوردىڭ ەسىمى دە ءار جەردە اتالا باستايدى. ءسويتىپ ول اۋەلى اۋدانعا اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باس­­­­تىعى, ودان سوڭ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى, اۋدان­دىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتور­اعاسى سياقتى لاۋازىمدارعا كو­تە­رىلەدى. اۋ­داندىق پارتيا كومي­تە­تىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمە­تىنە سايلانادى. رىمبەك اقتوعاي اۋدانىنا باس­شى بولعان جىلدارى گوربا­چەۆتىڭ دەموكراتيانى دامىتۋ ءجو­نىندەگى يدەياسى جەر-جەرگە تاراي باستاعان ەدى. قازاقستاندا دا جەكەلەگەن ۇجىم­­دار ءوز باسشى­لا­رىن وزدەرى سايلاپ الا باستادى. اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حات­شىسى كەتىپ, جاڭا باس­تىق سايلاۋ كەزىندە جەرگىلىكتى كوم­مۋنيستەر داۋىس كو­تەرىپ, «پار­تيا اقتوعايعا كادردى ءومىر بويى سىرتتان تاسۋمەن بولدى. ءبىزدىڭ ادامدارعا سەنىم كورسەت­پەدى. ەندى ءوز باسشىمىزدى ءوزىمىز سايلاپ الاتىن كۇن تۋدى» دەپ, رىمبەك ءجۇنىسوۆتى ۇسىنىپ, بالاما نەگىزدە ءبىراۋىزدان سايلايدى. جاس باسشىنى الدىمەن وبلىس ورتالىعىنان الىس ورنالاسقان اۋ­داننىڭ ارتتا قالىپ وتىرعان جاع­دايلارى ويلاندىرادى. 1986 جىل­­دى اۋدان 6 ملن. رۋبل قا­رىز­بەن اياقتاپتى. تابىسى مالدىڭ ءتو­لى­مەن, جۇنىمەن, سۇتىمەن, ەتىمەن با­عا­لا­ناتىن اۋداندا بۇل كور­سەت­كىشتەر تىم تومەن ەكەنى بەلگىلى. ول شا­رۋا­شىلىقتاردا بولىپ, مەم­لەكەتكە بەرەشەك قارىزدى جويۋ, تابىستى ۇل­عايتۋ, ول ءۇشىن ءار ۇجىم­نىڭ ءوزىن-ءوزى اقتاۋى ماسە­لەلەرىن اقىل­دا­سادى. بىرتىندەپ قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا پرينتسيپىنە كوشۋدىڭ قاجەت­تى­گىن كوتەرەدى. وسى سالاداعى بەتبۇ­رىس اقتوعاي­لىق­تاردى ەكونومي­كا­لىق رەفور­ماعا جەتەلەيدى. مۇنداي جولدىڭ پايدالى ەكەنىنە حالىقتىڭ كوزى جەتە باستايدى. ءسويتىپ, 1987 جى­لى سايلانعان جاس باسشى اۋدان­نىڭ بۇرىنعى قارىزىن وتەپ, 1988 جىلدىڭ 2 ملن. رۋبل تابىسپەن اياق­تالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. اۋدان بويىنشا ارەندالىق قاتىناس­تاردى دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى اشىلا­دى. 1989 جىلى اۋدان 5 ملن. 886 مىڭ رۋبل پايدا تابادى. ءسويتىپ ءتۇپ تامىرى تەرەڭگە كەت­­كەن بىرىڭعاي شارۋاشىلىق كور­سەتكىشتەرىن ەندى ەكونومي­كا­لىق تۇت­قالار باتىل الماستىرا باس­­تايدى. ارەندالىق, مەردىگەرلىك ءادىس كەڭ ءورىس الادى. ەكى جىل ىشىندە اۋدان شارۋاشىلىق­تارى­نان 93 بري­گادا ارەندالىق قاتى­ناس­قا كو­شەدى. اۋداندا مال ۇستاۋ­دىڭ جىل­دار بويى قالىپتاسقان ءبىر جاقتى ەڭبەك ادىسىنە وزگەرىس­تەر جاساۋدىڭ قاجەتتىگى كورىنە باس­تايدى. جارتى­لاي شولەيت اي­ماققا ورنالاسقان اۋداندا جايى­لىم­دار مەن شابىن­دىق­تاردىڭ جۇتاڭ تارتۋى, توپىراق جامىل­عى­سىنىڭ مال تۇياعىمەن تو­زۋى, اق­شاڭداقتارعا اينالۋى ونى پاي­دا­لانۋدىڭ جاڭا ءادىسى جايلى وي­لان­دىرادى. ولاردى قالپىنا كەل­تىرۋ جۇمىستارىمەن بىرگە, ار­نايى مال بورداقىلاۋ الاڭدارىن جاساۋ ءما­سە­لەسى قوزعالادى. اۋدان بويىنشا ەكى جىلدىڭ ىشىندە 4 مىڭ قوي, 500 ءىرى قارا سەمىرتەتىن 5 مال بور­داقىلاۋ الاڭى ىسكە قو­سىلادى. وسىنداي باستامالار نەگىزىندە اۋداننىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى ۇلكەن وزگەرىسكە ۇشىرايدى. اقتو­عاي باسشى ورىنداردىڭ نازارىنا ىلىگەدى. 1988 جىلدىڭ قورىتىن­دى­سى بويىنشا, اۋدان كوكپ وك-ءنىڭ, كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ, كاسىپ­وداقتاردىڭ بۇكىلوداقتىق ور­تا­لىق كەڭەسىنىڭ, بلكجو وك-ءنىڭ قۇرمەت ديپلومىن جەڭىپ الادى. بۇل – ءومىر بويى ارتتا قالىپ كەلگەن اقتوعاي اۋدانىنىڭ العاشقى جەڭىسى ەدى. وسىنىڭ ءبارى ءبىر ادامنىڭ ەڭ­بەگى ەمەستىگى ايقىن. بىراق ەلدى ۇلى ىستەرگە باستاپ, ۇيىمداستىرا بىلە­تىن باسشى­نىڭ ءرولى ەشۋا­قىت­تا دا جوققا شىق­پايدى. رىمبەك باس بو­لىپ, اۋدان جىگىتتەرىنە, مامان­دار­عا وي سالدى, جىگەر بەردى, جاس­تار­دىڭ ىسكەرلىگىن, شەبەرلىگىن, باسقا دا قابىلەتىن اشۋعا كومەك­تەستى. كومەك الۋدىڭ دا جولى كوپ. رىمبەك ءاربىر ساپارىندا ال­ما­تى­دا, وبلىس ورتالىعىندا بولعان كەز­دەرى رەسپۋبليكانىڭ باسشى قىز­مەتكەر­لەرىن اۋدانعا شاقى­را­تىن ءمى­نەز شىعاردى. ولاردى اۋدانمەن تانىس­تىرىپ, ەڭبەك­شىلەر­دىڭ مۇڭ-مۇقتا­جىن ايتادى. ءسوي­تىپ كومەك الادى. بايلانىس ءمينيسترى ۋليانوۆ وعان تەلەديدار, تەلەفون ءجۇ­يەسىن سىيلاسا, اۆتوموبيل جول­دا­رى ءمينيسترى ش.بەكبولاتوۆ جولدى جوندەۋگە كومەك بەردى. تۇتىنۋ قو­عا­مىنىڭ باستىعى ءو.سارسەنوۆ ءۇل­كەن ساۋدا ورتالى­عىن سالىپ بەرسە, س.قۇباشەۆ بال­قاش ءوندىرىسىنىڭ اۋ­دانعا كومەك­تە­سۋىنە ءجار­دەم جاسا­دى. الا ءبىلۋ, ۇيىم­داستىرۋ – بۇل دا ونەر. رىمبەكتىڭ كەزىندە اقتوعايدا ەڭبەك ادامدارىنىڭ تۇرمىس كۇ­يى­نە, جاستاردىڭ وقىپ ءبىلىم الۋى­نا, مەكتەپ, مادەنيەت سارايى, كىتاپحانا, كينو قوندىرعى, اۋرۋحانا, ەمحانا, ساۋدا, تۇرمىس قاجەتىن وتەۋ, بايلانىس مەكەمەلەرىنىڭ جۇ­مىس­تارى جولعا قويىلدى. مۋز­ىكا, سپورت مەكتەپتەرى اشىل­دى. وي­ىن-ساۋىق اتتراكتسيونى ور­نا­دى. بۇرىن جوعارعى ءبىلىمدى مامان كادرلارى از اۋدان جاستارىن قول­داپ, شارۋا­شى­لىقتار ەسەبىنەن وقۋ­عا جىبەرۋ پراكتيكاسى ىسكە استى. وسىنداي جاعدايدا 1990 جىلى اۋداننىڭ ۇيىمداستىرىلعانىنا 60 جىل تولۋى اتاپ ءوتىلدى. رىمبەك ونى ءوزى باسقارىپ, ءۇي تىگۋ, اس تا توك جاساپ, بايلىقتى باسەكەمەن كور­سەتۋ جولىن ەمەس, اۋداننىڭ ءبۇ­گىنگى كەلبەتىن تا­نىتۋ جولىن تاڭ­دادى. «اۋدان تاريحى وتە باي, بىراق ونىڭ قاعازعا تۇسكەنى جوق» دەگەن ول اۋدان ءومىرى جايلى تەلە, راديو حا­بارلار جاساتتى. «اق­تو­عاي – ال­تىن بەسىگىم» اتتى كىتاپ شى­عاردى. ولاردا ار جاعى قارا­مەندە بي مەن جيدەباي باتىردىڭ, بەر جاعىندا ءاليحان بوكەيحانوۆ, ءالىم­حان ەرمەكوۆ, جاقىپ اقپاەۆ سياقتى الاش ارىستارىنىڭ, نار­مانبەت ور­مان­بە­توۆ, شاشۋباي قوش­قارباەۆ, كۇلاش بايسەيىتوۆا, ماناربەك ەرجانوۆ, ما­عاۋيا حام­زين ءتارىزدى ادەبيەت پەن ونەر تارلان­دا­رىنىڭ, اقجان ماشانوۆ, قايدار ارىستانبەكوۆ, را­قىم­جان شاياحمەتوۆ, ءاليحان مۋسين سياق­تى قو­عام جانە عىلىم قايرات­كەر­لەرىنىڭ وتانى جايلى قىزىقتى اڭگى­مەلەر قامتىلدى. رەسپۋبليكادا حالىق دەپۋتات­تارى سايلاۋى وتكەن كەزدە رىمبەك كوپپەن بىرگە سول سايلاۋعا قاتى­ناس­­تى. سايلاۋ تاعدىرى ءۇش اۋدان (اقتوعاي, شەت, پريوزەر) سايلاۋ­شى­لارىنىڭ قاتىسۋىمەن شەشىلدى. اقتوعايدا رىمبەك اتقارعان جۇمىستار كورشى اۋداندارعا دا بەلگىلى بولىپ قالعان كەز. سون­دىقتان ولار دا ەلىنە ورتاق ازا­ماتتى شىن كوڭىلدەرىمەن قول­دادى. ءسويتىپ «قازاق كسر حالىق دەپۋتاتى» دەگەن اتاققا يە بولىپ, جوعارعى كەڭەستىڭ ءحىى سەسسيا­سى­نىڭ جۇمىسىنا قاتىس­تى. وسى دەپۋتاتتىق مانداتىمەن ول 1991 جىلى ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن جاريالاۋدا, ن.نازارباەۆتى پرەزيدەنت ەتىپ سايلاۋدا, ەگەمەن ەلدىڭ زاڭ­نامالىق قۇجاتتارىن قابىل­داۋ­دا بەلسەندى جۇمىستار جاسادى. «وتان» (كەيىن «نۇر-وتان») پار­تيا­سىنىڭ العاشقى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ, پار­تيانىڭ ساياسي كە­ڭەسىنىڭ قۇرا­مىنا سايلاندى. ءۇشىن­شى شاقى­رىل­عان پارلامەنتكە وسى پارتيا اتىنان ۇسىنىلدى. كەيىن استاناعا ورنالاسىپ «اق­­مولا-بەتون» زاۋىتىن باس­قار­عان­نان بەرى دە ەلىنە كومەگىن جالعاستىرىپ كەلەدى. استانانىڭ ون جىلدىعى تۇسىندا قاراعان­دىلىقتار ورناتقان ورتالىق تسيرك الاڭىنداعى تۇعىرلاردى سالۋعا كەرەك بەتوندى وسى زاۋىت بەردى. اقتوعاي اۋدانىنىڭ ورتا­لى­عىن­داعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششە ونىڭ ارقاشان دا قام­قورلى­عىنا يە بولىپ كەلەدى. ازاماتىنا ريزا اقتوعايلىقتار رىمبەكتى «اقتوعاي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» ەتىپ سايلادى. ەل تاۋەلسىزدىگىنە قوسقان وسىنداي ۇلەسى ءۇشىن ول «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتا­عىنا يە بولدى. ازاماتتىڭ جۇرگەن جولى قاي كەزدە دە تەگىس بولماعان. ءومىردىڭ قيىنشىلىقتارىنا قوسا, كورە الماۋشىلار, قىزعانىشپەن قا­راۋ­شى­لار دا بولعان. رىمبەكتىڭ جولى دا وسىندايلاردان قۇر ەمەس. «كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, ءسال بيىكتەي باستاساڭ, كورە ال­ماۋشىلىق باستالادى, – دەيدى ول. – سىرتتان كەلمەسە دە, وزىڭمەن بىرگە جۇرگەن, قولىنان تۇك كەلمەيتىن دارمەنسىزدەردىڭ پيعىلى­نان تۋاتىن جايتتار بارلىق جەردە كەزدەسەدى. جامان بولماي, جاقسى قايدان شىعادى؟ اق پەن قارا قوسا جۇرسە, جامان مەن جاقسى دا سولاي جۇرەدى. قازىر ويلاپ وتىرسام, سول ارىزداردىڭ كوپ پايداسى تيگەن ەكەن. بىرىنشىدەن, ساقتاناسىڭ, ويلاۋ قابىلەتىڭ كۇشەيەدى. ەكىنشىدەن, تەكسەرىپ كەلگەن كىسىلەرمەن تانىساسىڭ, ءورىسىڭ كەڭەيەدى. ادالدىققا كوزى جەتكەننەن كەيىن ولار قول ۇشىن بەرەدى, قولدايدى, قورعايدى». وسى بۇرالاڭ, تايعاق جولدارمەن رىمبەك تىزەسى بۇگىلمەي, تابانى تايماي, سۇرىنبەي ءوتتى. بۇگىندە قۇرمەتتى دەمالىسىن الىپ, ازداعان بيزنەسىن كۇيتتەپ جۇرگەن ازاماتتىڭ ءىسى مەن ويىندا تىنىم جوق. ول تاۋەلسىز ەلىنىڭ تىرشىلىگى جايلى ويلانادى. جاق­سىسىنا قۋانىپ, ءساتسىز قادام­دارىنا سىن كوزىمەن قاراپ وتى­رادى, ونىڭ دەۆيزى – «قاي جاسقا كەلسەڭ دە, ەلىڭە پايداڭدى تيگىزۋ. ءتىپتى قولىڭنان ەشتەڭە كەلمەسە, تىلەكشى بول. باستىق بولۋ مىندەتتى ەمەس. قانداي جۇمىس اتقارساڭ دا, پەيىلىڭمەن ىستە, ارتىڭدا ءىز قالسىن. اتا ارۋاعىنا سىيىنىپ كۇن كورۋگە بولمايدى, مەنىڭ اكەم عۇلاما بولعان, باي, بولىس, باتىر بولعان دەگەندى ايتۋدىڭ ءوزى كۇلكى». ول قازاقستاننىڭ جەتىستىگىنە قۋانادى. رىمبەكتىڭ ويلارى دا, ىستەرى دە كوپكە تانىمال. ونىڭ «كو­ڭىلگە تۇيگەندەرىم» (2000), «تو­قىراۋىن توقىراماسىن» (2007) دەگەن كىتاپتارى بۇل كۇندەرى وقىرماندارىن تاپقان. وسىلار­دى وقۋ ءبىراز جىلدان بەرى تانىسىپ, تابىسقان ىنىمە دەگەن مەنىڭ قۇرمەتىمدى وياتقانى جا­سىرىن ەمەس. 20 جىلدىق تانىس­تىق, تۋىستىق سەزىمدەر ونىڭ كەڭ مىنەزدى, كىسىگە جاقىن جۇرەتىن, ادام تانيتىن, ۇلكەنگە كىشى, كىشىگە اعا بولا بىلەتىن ازامات ەكەنىن كورسەتتى. وسى مەرزىم ىشىندە مەن ونىڭ ازاماتتىق بەينەسىن تولىق كوز الدىما كەلتىرىپ, جان دۇنيەسىن تانىعاندايمىن. دوس-ءىنىم تۋرالى ەكى-ءۇش اۋىز ءسوز ايتۋعا بەكىنۋىم دە وسىدان. ... قارقارالى تاۋلارىنىڭ ەڭ بيىك شىڭدارى – قىزىلاراي مەن اقسوراڭ, سۋى ەلگە بەرەكە اكەلگەن, جاعاسى نۋ توقىراۋىن رىمبەكتىڭ ازاماتتىق بەينەسىن دە, ەلىنىڭ تابيعاتىن دا كوز الدىڭنان وتكىزىپ تۇر. ەردى ەل تۋعىزادى, تاربيەلەيدى. سەرىك قيراباەۆ.