ءان تاۋىن كوتەرگەن تولاعاي

يليا جاقانوۆ مەرەيتويىن ايتۋلى قۇرداستارىمەن بىرگە وڭتۇستىكتە اتاپ ءوتتى سوناۋ ءبىرجان سال, اقان سەرى اندەرىندەگى ۇلتتىق سارىندى, قازاققا ءتان قوڭىر بوياۋدى جوعالتپاي حالىقتىق داستۇردە ءان جازىپ كەلە جاتقان يليا جاقانوۆتى بۇگىندە كودەدەي كوپ كومپوزيتورلاردىڭ قاتارىنا قوسا سالۋ قيانات بولار ەدى. زامانداسى ءشامشى قالداياقوۆپەن ءبىر قاتاردا تۇرعان يليا جاقانوۆ ۇستازى احمەت جۇبانوۆتىڭ دەم بەرۋىمەن مۋزىكا تاريحىن زەرتتەۋگە دەن قويدى. جاقىندا ج.شانين اتىن­داعى وبلىستىق دراما تەاترىندا وتكەن يليا جاقانوۆتىڭ شى­­­­عارماشىلىق كەشىنىڭ شى­مىلدىعى ساۋلە جان­پەيى­سو­ۆا­نىڭ ورىنداۋىنداعى «تو­لاعاي» انىمەن اشىلدى. تاۋ باۋ­رايىندا جىلقىسىن جۋساتىپ سالىپ, قايىڭ قۇرىعىنا يەگىن توسەپ, تولعانىپ سالعان ءانىم جەتەر مە ەكەن دەپ سۇيگەنىن اڭساعان جىلقىشى جىگىتتىڭ ءانى. – «تولاعاي» ۇلكەن تاۋ ما؟ – دەي­دى قاسىمدا وتىرعان مەم­لەكەتتiك قىزمەت iستەرi مينيسترلiگiنiڭ وقو بويىنشا دەپارتامەنتiنiڭ باستىعى بەرىك بەكجانوۆ. نە دەرسىڭ. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تاۋى عوي. سول تولاعايدىڭ باۋرايىندا اۋناپ-قۋناپ وستىك. تاۋدان گورى جوتا, ودان بيىگىرەك توبە دەسەڭ دە بولادى. تالاي رەت ءشوبىن شاپتىق. الاتاۋ ەمەس, قاراتاۋدىڭ ءبىر قولاتى سياقتى عوي. اتاقتى كومپوزيتوردىڭ ءانى ارقى­لى ءوزىن ون, ءجۇز ورايتىن تاۋلاردان باعى اسىپ, ءماشھۇر بولىپ جاتقان تولاعاي ساعىنىش ءانى بولىپ قۇيىلادى. ادەمى كەشتى قازاقتىڭ ايتىس ونەرىندەگى تۇلعالاردىڭ ءبىرى, ءوزى دە, ءسوزى دە كوركەم امانجول التاەۆ ءجۇر­گىزىپ وتىردى. بۇگىنگى ايتىس ونەرى­نىڭ اناسىنا اينالعان اسەلحان قالىبەكوۆا اعاسىنا ارناۋ ولەڭىن وقىدى. وقو ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى قا­مىتبەك ايتورەەۆ مەرەيتوي يەسىنە وبلىس اكىمىنىڭ قۇتتىق­تاۋ حاتىن وقىپ, يىعىنا شاپان جا­­ۋىپ, ات مىنگىزدى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى, ارىندى اقىن مارالتاي ىبىراەۆ قۇتتىقتاۋ حاتپەن بىرگە 70-كە كەلگەندە سۋرەتشى ماماندىعىن العان اعاسىنا ارناعان «ناتيۋرمورت» ولەڭىن وقىدى. امانجول التاەۆ ساحنا تورىنە يليا جاقانوۆتىڭ ومىردەگى سىيلاس جاقىن دوستارى, بۇگىندە 80 جاسقا قاتار تولىپ جاتقان اكادەميكتەر ومىرزاق ايتباەۆ پەن مىرزاتاي جولداسبەكوۆتى شاقىرعان. ساح­نادا قازاقتىڭ ءۇش بايتەرەگى جاراسىپ وتىردى. ءبىرى – ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا ەلباسىنىڭ قاسىندا بولىپ, قازاقستاننىڭ باياندى بولاشاعىنىڭ نەگىزىن قالاعان, قازاق تاريحىنىڭ شەگىن ورحون-ەنيسەي جازبالارىنا تىرەگەن ايتۋلى تۇلعا. ءبىرى – قازاق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كورنەكتى وكىلى, عىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتكەن ابىز. ءۇشىنشىسى – قازاق ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىنە تەڭىزدەي ۇلەس قوسقان, ولگەنىمىزدى ءتىرىلتىپ, وشكەنىمىزدى جاندىرعان ايتۋلى كومپوزيتور, ءان الەمىنىڭ الاتاۋى. وڭتۇستىكتە وسىنداي تاماشا كەشتىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولعان بەلگىلى زاڭگەر بە­كەت تۇرعاراەۆ قازاقتىڭ ءۇش ال­ىپ تۇلعاسىنا لايىقتى قۇرمەت كور­سەتتى. اتىراۋدان كەلگەن انشىلەردەن بولەك, الماتى, ارقا وڭىرىنەن ونەرپازدار كەلىپ, يليا اندەرىن شىرقادى. سارىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى تۋعان ەلىنىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزسە, قارا­عاندىلىق اقىن, سازگەر زاعىپار ءشا­كەنتاەۆ پەن ەسجان ابەۋوۆتىڭ يليا اعالارىنا ارنايى جازىلعان «ءان بولىپ جا­رالدىڭ» شىعارماسى ورىندالدى. يليا جاقانوۆ بۇگىنگىنىڭ جارق ەتىپ جانىپ, ەرتەڭ ءوشىپ قالاتىن سازگەرسىماقتارى ەمەس, ەشقاشان ءول­مەيتىن, وشپەيتىن, عۇمىرلى ءان­دەر اۆتورى ەكەندىگىن جوعارىدا ايتتىق. وسى كەشتە كومپوزيتوردىڭ «اسەلىم جانىمنان» باستاپ «ارقا ارۋى», «ارىس», «تەمىرتاۋ ءتۇنى», «مەڭ­دى­قىز» «جايلاۋكول كەشتەرى» سياقتى جاۋ­ھار اندەرى شىرقالدى. اتاقتى «ەدىل مەن جايىق» – قازاقتىڭ قالىڭ تاريحى, كيىز تۋىرلىقتى الاشتىڭ ارداعى. بۇل ءاندى ەل بىرگە شىرقادى. – بۇگىنگى جەتكەن جەتىستىگىمىزدىڭ ءبارى – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتاتتى جەمىسى, – دەدى يليا جاقانوۆ. – ەلباسى­مىز­دىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا كەشە عانا ەسىك كوزىندە وتىرعان, بۇ­را­تانا اتانعان قازاق جۇرتى ەڭ­سەلى ەلگە اينالدى. ماڭگىلىك مۇراتى «ماڭگىلىك ەل» بولۋ. وسى ماقسات جولىندا ءبارىمىز ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شى­عارىپ, ەلباسىمىزدىڭ جانىندا بولايىق. مەن 72 جاسقا كەلگەندە سۋرەت سالۋدى دا مەڭگەرە باستادىم. مى­ناۋ سەكسەن دەگەن تۇك ەمەس ەكەن. ءوزىمدى ءالى جاس سەزىنەمىن. شىعار­ماشى­لىعىم­نىڭ شىعار بيىگى ءالى دە الدا. ماقسات, نيەت بار. شىعارماشىلىق كەشتىڭ سو­ڭىندا ۇيىمداستىرۋشىلار «وڭ­تۇستىك قابىلداۋ ۇيىندە» 500-دەن استام ادامعا اۋىزاشار بەردى. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان» وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى