تاتار پوەزياسىنىڭ تارلانى, ماعجان ولەڭدەرىنىڭ ءتارجىماشىسى

اقىن ءراديف گاتاش تۋرالى سىر بەيسەكەڭنىڭ – پروفەسسور بەيسەمباي كەنجەباي ۇلىنىڭ باۋىرىندا تاربيە­لەنگەندىك بولار ءوسپىرىم شاعىمنان ءبىر قا­زاق ادەبيەتى عانا ەمەس, كۇللى تۇرىك ءدۇ­نيە­سى ادەبيەتىن وقىپ, باقىلاپ, بايقاپ كەلەمىن. ءتۇر­كىستانعا قونىس اۋدار­عالى جىلدا جازدا ءبىر تۇرىك ۇلت, ۇلىسى ەلىنە ساپارلاپ قايتاتىن ادەت تاپقانىمدى قايتەرسىز؟! «اقىندى تانىعىڭ كەلسە تۋعان جەرىنە بار­دىڭ» (ا.س.پۋشكين) دەگەننىڭ كەبى. 2010 جىلى ناعاشى جۇرتىم تاتارستانعا جول ءتۇستى. قاسىمدا ارىپتەس عالىم, تاتار­دىڭ ءىرى زەرتتەۋشىسى حاتىپ ميڭنەعۇلوۆ. جولسەرىگىمە: «ءراديف گاتاشپەن تانىس­تىرساڭىز», دەپ قيىلامىن. تانىسقىم كەلىپ ۇزدىگۋىمنىڭ وزىندىك سىرى بار. سونىڭ الدىندا تاتاردىڭ تاماشا اقىنىنىڭ ءۇش تومدىق تاڭدامالىسىن وقىپ شىققانمىن. ءۇشىنشى تومعا جازعان العىسوزىندە پروفەسسور رەزەدا عانيەۆا ونى «پوەزيا پايعامبارى», دەپ اتايدى. وسى ۇزىلە باعالاۋدان مەنىڭ باسىمدا ءبىر وي جىلت ەتە قالدى. پوەزيادا پايعامباردى جىرلاعان ورىس, قازاعىڭدا ءۇش-ءتورت اقىن عانا بار. ا.بلوك, س.تورايعىر ۇلى, م.جۇماباي ۇلى, ءسال كەيىن ي.بۋنين... مەنىڭ بىلەرىم مىنە, وسىلار! ەندى كەلىپ تۋىس تاتار ەلىنىڭ اقىنىن ءوز سىنشى عالىمى پايعامبار وبرازىمەن بەينەلەپ باعالاپ وتىر... ۇلى ماعجان ولەڭدەرىن ءرا­ديفكە تاتار تىلىنە ءتارجىما ەتكىزسە قاي­تەر ەدى. قولقامىزدى قابىلدار ما, تاتار اقىنى؟ از ۋاقىت وتەر-وتپەستە «قازان وتتارى» جۋرنالىندا اقىن­مەن جۇزدەستىك. ...ءبارىن ءبىلىپ وتىر. ماعجان ۇلتشىل­دىقتان تۇرىكتىك تۇتاستىققا كوتەرىلگەن ۇلى اقىن. تۇرىك اقىندارى اراسىندا ماحابباتتى ماعجانشا مازداتقان اقىن نەكەن-ساياق. ءتىلىمنىڭ ۇشىنا تاتار قىزى زەينەپ احمەروۆامەن ماحاببات «دەرتىنە»  ۇشىراپ, قىزدىڭ اتا-اناسى قارسى بولاتىن, سودان شىن سۇيىسكەن جاندارعا بىرگە عۇمىر كەشۋدى تاعدىر جازبادى, ەندى ەڭ بولماسا ءبىر مولادا جاتايىق دەپ قۇشاقتاسىپ تۇرىپ, بىرگە اتىلىپ ولگەن بەرنياز كۇلەەۆ ورالدى. ول دا ماعجان شاكىرتى. تۇنىپ تۇرعان ماحاببات دراماسى. ماعجان جىرلارىن اۋدارۋدى كەلىسە الماي وتىرىپ: «وسى تاقىرىپتا جازبايسىز با؟», – دەپ بەرنيازعا ويىسىپ اسىعىستىق تانىتىپ تا الدىم. «و, ول بىزدە جازىلعان...», – دەدى. ءسويتىپ, ماعجان جۇماباي ۇلىنا توقتا­دىق تا, قول الىستىق. قوشتاساردا ءرا­ديف اعاي ماعان ءبىر بەت ورامال سىيلادى: «ءسىز­دەرگە كەلىن بولىپ ۇلگەرمەگەن زەينەپ اپا­مىزدىڭ سالەمى دەپ قابىلداڭىز...». مەن تەبى­رەندىم. كەلىسىم بەكي تۇسكەننىڭ بەلگىسى دەپ قابىلدادىم. اراعا سوزدىك ءجۇردى. ادەبيەتشى ش.ەلەۋ­كەنوۆتىڭ «ماعجان» كىتابى گاتاشقا قاراي ساپار شەكتى. اراعا جىل سالىپ ماعجان جۇماباەۆتىڭ ماحاببات كىتابى تاتار تىلىندە جارىق كوردى. قازاق تىلىنەن تىكەلەي ءتارجىما. ەلۋىنشى جىلدارى ج.سىز­دىقوۆتىڭ تاتار كلاسسيگى عابدوللا توقاي شىعارمالارىن تاتار تىلىنەن تىكەلەي اۋدارعانى ەسكە تۇسەدى. سوڭعى كەزدە ءتىپتى, بۇل ۇمىتىلىپ بارا جاتقانداي ەدى. ەندى, مىنە, ماعجان قازاق تىلىنەن تاتار تىلىنە تۋرا جول تارتىپ بارادى... ءبىر ءسوزدى اقىن كىتاپقا قولتاڭبا جازىپ, ءيمانالى بايداۋلەتوۆتەن ماعان بەرىپ جىبەردى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى بەتىندە بۇل جونىندە ماقالا جاريالاندى. سول كۇندەردەن بەرى شىعارماشىلىعىن قاداعالاپ وقىپ كەلە جاتقان اقىنىم – ءراديف گاتاش. تاتاردىڭ تاماشا اقىنى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, حالىق جازۋشىسى. ءوزى باشقۇرت اراسىندا تۋعان ول تاتاردىڭ تاماشا اقىنى رايىندا ءىشتى-تىستى تۇرىك جۇرتىنا ابدەن مويىندالىپ تا, مويىنداتىپ تا بولعان. كلاسسيگ. ورىس ءتىلى ارقىلى اعىلشىن, فرانتسۋز دەگەندەي ءبىرسىپىرا شەتەل تىلدەرىنە ولەڭدەرى اۋدارىلىپ جارىق كورگەن ابدەن تانىمال تۇلعا. حرۋشەۆتىك «جىلىمىق» كەزىندە, كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە تابانداپ تۇرىپ يۆان ءبۋنيندى اق­تاۋعا مۇرىندىق بولعان الەكساندر تۆار­دوۆسكيدىڭ «نوۆىي مير» جۋرنالىنان الدەنەشە ۇلتتىڭ تۇتاس ءبىر بۋىن اقىندارى ءوسىپ شىققانى ءمالىم. «پوليتەحنيكالىق ينس­تيتۋت جەرتولەسىندە» ولەڭ وقىپ, ادەبيەتكە كەلگەن ر.روجدەستۆەنسكي, ا.ۆوزنەسەنسكي, ە.ەۆتۋشەنكو سول ءداۋىر جەمىسى. قازاق­تار­دان ءا.تاجىباەۆ اقىن رەتىندە قايتا تۇلەپ, قادىر مىرزا ءالى, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, تۇمانباي مول­داعاليەۆ, جۇمەكەن ناجىمەددەنوۆ, ساعي جيەنباەۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ, بەكەن ابدرازاقوۆ پوەزياعا سول دۇمپۋمەن كەلگەن. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ءراديف گاتاش تا سول «الپىسىنشى» جىلعىلار ساناتىنان. ولار ر.فايزۋللين, ر.حاريسوۆ, گ.ءراحيم, ر.مينگاليم, م.ءاشلاموۆ, ز.ما­ليكوۆ دەگەندەي تاتار پوەزياسىنا ەسەلەي-ەسەلەي ۇلەس قوسقان شىن جۇيرىكتەر. تانى­مال تالانتتى ءبىر شوعىر. الپىسىنشى جىلدارى ادەبيەتكە ءراديف گاتاش ماحابباتتى جىرلاي كەلدى. ماحاببات كەڭەستىك تار كەزەڭ, تاراڭ ساياساتقا قارسى قۋاتتى ءۇن بولىپ سويلەدى. «ماحابباتسىز دۇنيە دوستىڭ» (اباي) كەرى. قازاقتىڭ ءابدىلدا تاجىباەۆى سەكىلدى تاتاردىڭ الپى­سىنشى جىلدارى قايتا تۇلەگەن اقىنى سيبگات حاكيم تاعىلىمى جاڭاشا ورنەكپەن بايىپ, ءراديف پوەزياسى ارقىلى ماحاببات تاقىرىبى تىڭ ارنا تارتتى, داڭعىل جولعا ءتۇستى دەسەك جاراسار اسىلى. ماحاببات پوەزيانىڭ ماڭگى تاقىرىبى, ماڭگى جاس تاقىرىپ. سولاي بولا تۇرا, ماحاببات جىرىنىڭ قاشان پەشەنەسى دەگەننەن اشىلىپ جۇرە بەرىپ ەدى؟ ءراديف گاتاشقا دا الدىڭعى اعا بۋىن, ءتىپتى, قانات­تاس قاتارلاستارى تاراپىنان دا شابۋىل باستالىپ-اق كەتىپ ەدى. ونى سىناپ جاتتى. ماقالا جازىپ تا سىنادى, ولەڭمەن دە ەسكەرتتى ماحابباتتان وزگە دە تاقىرىپ بار عوي دەپ, ءتىپتى, پاروديالاپ تا باقتى. ال ءتانى عانا ەمەس, بۇكىل جانى ماحاببات دەپ جانىپ تۇرعان, جۇرەگى ماحاببات دەپ ىنتىزار سوعىپ تۇرعان جاس اقىن ءراديف بولسا: «ۋل ءحىيانات يتمي ماحابباتكا», دەپ جان-تانىمەن قارسىلاسىپ باقتى. ماحابباتتى جىرلاۋدى تيۋىڭ نە, ۇدەتە ءتۇستى, ۇدەتە ءتۇستى... الايدا, ماحابباتى تىڭ مازمۇنمەن بايىپ تۋعان ەلگە, تۋعان جەرگە, ءتىپتى, تاۋەلسىزدىكتى اڭساۋ ماحابباتىنا اينالدى. شاتتىق ماحاببات جىرىنا مۇڭلى اۋەن ارالاستى. اقىننىڭ تىنىسى كەڭەيدى, الار اسۋى اسقاقتاي ءتۇستى. رومانتيكالىق سارىننان وتتى, قۋاتتى رەاليستىك نوتاعا وسە جىرلادى ماحابباتتى. بۇگىنگى تاڭدا ءراديف گاتاش تاتاردىڭ تاقىرىپتى جان-جاقتى ورىستەتە اشقان, اقشاڭقان سەزىمدەرمەن جىرلاعان ۇلى ماحاببات جىرشىسىنا اينالىپ مويىندالىپ وتىر. ءبىز بۇعان قۋانامىز. ول گەنريح گەينەنىڭ «اقىن – ماحابباتتىڭ ق ۇلى», – دەگەن ءسوزىن بويتۇمىر ەتىپ تاعىنعانداي. سونىمەن بىرگە, الەكساندر بلوكتىڭ: «اقىن – ۇندەستىك ۇلى» بولۋعا ءتيىستى ەكە­نىن دە جادىنان ءبىر ءسات شىعارىپ كورگەن ەمەس. ىزدەنىمپاز اقىننىڭ ماحاببات جىرى تاقىرىپ اياسى كەڭدىگىمەن عانا ەمەس, ىشكى ءيىرىم نازى, نازدى ءجىتى جەتكىزەر سان-ىقىلىم سازى, ولەڭدىك ورنەگى, ءبارى دە قۇپ جاراسىپ, ءوزارا ۇيلەسىم تاۋىپ, تاتار پوەزياسىن رەفورماتور رايىندا العا جەتەلەپ كەلەدى, جىردان جىرعا اسقاقتاي ءوسىپ, جيناقتان-جيناققا تاسقىنداي تاسىپ وقىرمانىن قايران قالدىرۋمەن كەلەدى. ءبىزدىڭ سوزىمىزگە قاراپ زامانداس تاتار اقىنى ءومىر باقي جالعىز تاقىرىپقا ءجىپ تاعۋمەن, تەك ءبىر عانا ماحابباتتى جىرلاۋ­مەن ءوتىپ كەلەدى ەكەن دەگەن پىكىر تۋماسا كەرەك. سول ءبىر ماڭگىلىك تاقىرىپ اياسىنا تاريحي تامىرى ءبىر, قاتار جاساپ كەلە جاتقان تۋىس تاتار ەلىنىڭ ۇلتتىق بار قاسيەتىن, تاريح سوقپا-سوقپاسىندا شەككەن بار قاسىرەتىن سىيعىزا جىرلاپ كەلەدى. ءراديف «ماحابباتى» الەۋمەتتىك سارىننان سىرت تۇر دەپ, تۋعان حالقىمەن بىرگە قۋانىپ, بىرگە مۇڭايا المايدى دەپ, ءسىرا دا ايتا الماساق كەرەك. ول اقىندىق دياپازونى مەيلىنشە كەڭ اقىن. تاقىرىپ بىرەۋ – ماحاببات. سول تاقىرىپ ارقىلى جىرلانار تاقىرىپتار كوپ-اق. تاقىرىپ بىرەۋ – ماحاببات. ەسەسىنە ءبىر تاقىرىپ پويفونيالىق سيپات الىپ, ويلىلىق, فيلوسوفيا, قۋانىش, قايعى دەگەندەي مازمۇن بايتاقتانا تۇسەدى. تاقىرىپ بىرەۋ – ماحاببات. سەزىمتالدىق, وبراز­دىلىق, ويلى ورامدار ورنەگى ماڭگىلىك تاقىرىپتى وزگەشە ەتەدى. وسىنىڭ ءبارى دۇنيە-عالام فيلوسوفياسىن ادام جۇرەگى ارقىلى وتكىزىپ, ليريكالىق بەينەنىڭ كۇيىنىش-ءسۇيىنىش سەزىمى ارقىلى بەرە ءبىلۋ شەبەرلىگى. وسىنشاما كوپ دۇنيەنىڭ ءبارىنىڭ سايار جەرى – اقىندىق شەبەرلىك. سان تاقىرىپ ءمولدىر تۇمادان باس­تاۋ الىپ, جىلعالاردان جىلجىپ اعىپ ارنالار وزەن سەكىلدى, سىلدىر قاعىپ, ويناپ اعىپ, ويلانا تولقىپ كەلىپ قۇيار مۇحيتتىڭ ارناسى – ماحاببات. وسىنىڭ ءبارى جىر-تۇما جىرلى-جۇرەكتەن شىعىپ, نۇرلى, سىرلى ماحاببات جىرىنا اينالىپ, جۇرەكتەرگە قۇيىپ جاتىر. «جۇرەكتەن شىقپاسا جۇرەككە جەتپەيدى» (ق.مىرزا ءالى). ال جۇرەكتەن شىعىپ جۇرەككە جەتۋ – اقىندىق باقىت. گاتاش اڭگىمە بولعاندا ونىڭ پوەزيا­سىنىڭ جانرلىق بايلىعىن دا ايتىپ وتپەسكە بولمايدى. ول ەڭ الدىمەن تۇتا­سىپ تۇرعان ليريكا. مازداپ جانعان سازدى سىر, وت بولىپ مازداعان جالىن جىر. اقىندىقتىڭ العاشقى بەلەڭدەرىندە ۇيرەنگەن مەكتەبى, العان ءتالىمى ليريكا جانرى ارقىلى تاتار جۇرتىنا ەركىن جەتىپ جاتتى. ول باتىس اقىندارىن كوپ اۋدارعان اقىن. سوڭعى جىلدارى ۇلى گەتە تامساناتىن شىعىستىڭ جەتى جۇلدىزى – ونىڭ جىر جۇلدىزىنا, اقىندىق تەمىرقازىعىنا اينالدى. شىعىسقا بەت بۇرعان جەردەن ول ليريك رەتىندە جانر جاڭالادى. ول ەندى عازالشى, ول ەندى رۋبايشى. اقىندى تانۋ, جۇرتىنا ساپارلاۋ, تا­مىلجىعان ولەڭدەرىن وقۋمەن شەكتەلمەسە كەرەك. ونىمەن شەكتەلسەك ادەبيەتشى, سىنشى اتىمىزعا سىن. اقي-تاقي تانۋ ءۇشىن, الدىمەن بارلاۋ, سوسىن تالداۋ ءۇشىن اقىن جايىن­داعى ىلگەرى-كەيىندى كەزەڭ-كەزەڭدە اي­تىل­عان باعالاۋ پىكىرلەرىنە دە دەن قويماق ءلازىم. حاسان تۋفان: «مەن ونىڭ تۋمىسىنان تالانتتى جاراتىلعان جان ەكەنىن, دەمەك توقايلار, تاكتاشتار, جاليلدەر وسيەتىن العا اپارۋشى بولارىنا نىق سەنگەم... ءتىلىمىزدىڭ عاجاپ بايلىعىن, ىشكى ءيىرىمىن مەيلىنشە ەركىن يگەرىپ, ونىڭ مۇمكىندىگىن سان قىرىنان كوزبەن كورگەندەي سەزىپ, ءبىلىپ يگەرىپ پوەتيكالىق تىلگە اينالدىرىپ ايتا الادى ءراديف». دەمەك, ءراديف گاتاش تاتار ءتىلى ارقىلى ولەڭ جازعان قاتارداعى اقىن ەمەس, تاتار ءتىلىن ۇستارتۋشى ۇستاز اقىن. گەراي ءراحيم: «ونىڭ ءاربىر ولەڭى: «مەن ءراديف گاتاش ولەڭىمىن», دەپ سويلەپ تۇرادى».  دەمەك, اقىننىڭ ءوز بەتى, ءوز ءسوزى, ءوز مانەرى بار, بار بولعاندىقتان دا پايعامبار اتانىپ ۇلگەرگەن اقىن. حاتىپ ميڭنەعۇلوۆ: «ءراديف گاتاش – جارتى عاسىرلىق شىعارماشىلىعىندا ءار كەزەڭ ازاماتتارىنىڭ كوڭىلىندەگى قۋانىش پەن قايعىنى ءدال تاۋىپ, كوڭىلىنە ۇيالاتا جىرلاۋدان ءبىر تانباي كەلە جاتقان شىن جۇيرىك. ... ر.گاتاش – پوەزيامىزدىڭ قايتالانباس ءبىر سۇلۋ ورنەگى». دەمەك, گاتاش پوەزياسى – ورنەكتى ولەڭ, ورنەكتى ولەڭ – كورنەكتى ولەڭ, ورنەكتى ولەڭ – ورتاق قازىنا. تىنباي ىزدەنىپ, ولەڭ ورنەگىن ۇنەمى تىڭنان جاڭالاي تىنباي جىرلاپ ورنەكتى ولەڭ تۋعىزۋدان تانباي كەلە جاتقان اقىن – كورنەكتى اقىن! ر.گاتاش – ۇلتىن سۇيگەن اقىن, ۇلتى ءۇشىن جانى كۇيەتىن اقىن. سوندىقتان دا, ونى ركايل زايدۋللا: «اقىندى اسقاقتاتاتىن ۇلت­تىق رۋح. بۇل جاعىنان كەلگەندە ءراديف گاتاش شىنايى تاتار اقىنى. ول بىزگە سول ۇلتتىق رۋح جىرشىسى بولعانى ءۇشىن دە قادىرلى», – دەپ باعالادى. ورايىندا ەسكە تۇسەدى, كسرو كەزىندە وزگە ۇلت وقىرماندارى ەدۋارداس مەجەلايتيستىڭ پوەزياسىن ۇناتىپ وقىر ەدىك. ەسەسىنە ليت­ۆالىقتار جالپىادامزاتتىق تۇرعىداعى  ەدۋارداستى ەمەس, يۋستيناس مارتسين­كياۆي­چيۋستىڭ ولەڭدەرىن, پوەمالارىن ءسۇيىپ وقي­تىن. نەگە؟ يۋ.ماتسينكياۆيچيۋس – ءوزىن ليتۆان حالقىنىڭ قاسىرەتى مەن قاسيەتىن جىر­لاۋعا ارناعان, ءبۇتىن بولمىس-بىتىمىمەن ۇلت­تىق مانەردەگى اقىن ەدى. ونىڭ پوەزياسىن الەك­ساندر مەجيروۆتىڭ اۋدارۋىندا دا ءمان بار. كۇنى بويى ءبىز تامسانا ايتىپ وتىرعان تاتار اقىنىنىڭ اقىندىق ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبارى دە مىنە, وسى جەردەن, ونىڭ ۇلتتىق رۋحتى اقىندىعىنان باستاۋ الادى. تابي­عاتىندا گاتاش رومانتيك اقىن. ونىڭ ولەڭدەرىن وقىپ وتىرعاندا كىسى كادىمگىدەي قيال قاناتىنا ءمىنىپ, قاناتتانىپ وتىرادى. ەسەسىنە, تاتار حالقى باستان كەشكەن نەبىر بۇرالاڭ سوقپاقتى جولداردى جىرلاعاندا قاتىگەز رەاليست اقىن. رومانتيكالىق پافوس پەن رەاليستىك ناقتى زاتتىلىق ەگىز ءورىلىپ وزىنشە ءبىر پوەتيكالىق الەمگە اينالادى. ...ءوز ولەڭ جىرلارى ءۇشىن دە, امسە قازاقتىڭ ماعجانداي مازداعان ماحاببات جىرشىسىن تاتار تىلىندە سويلەتكەنى ءۇشىن دە ءدان ريزا ەدىك ءراديف گاتاشقا. جاقىندا. ءيا, جاقىندا تاتارستانعا تاعى دا جول ءتۇستى. قۇشاق ايقاسىپ, سىرلاسۋ ۇستىندە ول بىزگە وزبەكتىڭ 1937 جىلى ناقاقتان اتىلىپ كەتكەن تاماشا اقىنى, ماحاببات جىرشىسى اتانعان چۋلپوننىڭ تاتار تىلىندەگى جىر جيناعىن ۇسىندى. كەشە ماعجان. بۇگىن وزبەكتىڭ ماعجانى – چۋلپون سويلەدى تاتاردىڭ سازدى تىلىندە. قۋانىپ تۇر. وزبەك تىلىنەن تىكەلەي ءتارجىما جاساپتى ءوزى. ءبىز بىرگە قۋاندىق. تۋىس تاتار حالقىنىڭ جامپوز جىرشىسىنىڭ ءورىسى كەڭەيگەن ۇستىنە كەڭەيە تۇسكەن ەكەن دەپ قۋاندىق! «جول تاپتىم بار قازاقتىڭ جۇرەگىنە, وسى دا جەتتى دەگەن تىلەگىنە...», س.مۇقانوۆ ءوز ءومىر جولىن وسىلاي قورىتقان. تاتاردىڭ تاما­شا اقىنى, ماحاببات جىرشىسى ءراديف گاتاش تا: «جول تاپتىم بار تاتاردىڭ جۇرەگىنە...», دەپ سان رەت جىرلاعانى حاق. الايدا, ءبىز ايتار ەدىك, ءبىر تاتار عانا ەمەس, كۇللى تۇرىك دۇنيەسىنىڭ جۇرەگىن جاۋلادىم جىرىممەن دەۋگە قۇقى بار, تاتار ۇلتشىلدىعىنان تۇرىك جۇر­تىن تۇگەل جىرلاۋعا جەتكەن تۇرىكشىل, تۇرىك­تىك تۇتاستىققا جەتكەن, اقىندىق داڭقى تۇرىك جۇرتىنا تۇگەل كەتكەن باقىتتى اقىن دەپ. P.S. تاياۋدا راديف گاتاشتىڭ ولەڭ­دەرىن قازاق تىلىنە تاتار تىلىنەن تىكە­لەي ءتارجىمالاۋ جونىندە يسرايل ساپار­بايمەن كەلىستىم. ىسكە ءسات دەيىك. قۇلبەك ەرگوبەك, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور تۇركىستان