نەگە

كاسىپتىك وقۋدىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسى ەلباسى «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى ماقالاسىندا 2017 جىلدان باستاپ «بارشا ءۇشىن تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى مىندەت قويدى. ۋاقىت تالابىنان تۋعان وتە وزەكتى ماسەلە. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ تاجىريبەسى انىق كورسەتكەندەي, ەكونوميكامىز كاسىبي جۇمىسشىلار مەن بىلىكتى ينجەنەر ­كادر­لارىنان مۇلدە جۇتاپ قالىپتى. ەلىمىزدىڭ ەڭبەك رىنوگىندا ين­جەنەر-تەحنيكتەر مەن كاسىبي جۇ­مىسشى ماماندارىنىڭ تاپشى بولىپ كەلە جاتقانىنا ءبىراز جىل­دىڭ ءجۇزى بولدى. ونىڭ ەسەسىنە ار­نايى ورتا ءبىلىم نىساندارى­نىڭ ديپ­لومدارىن العان زاڭگەرلەر, ەكو­نوميستەر جانە باسقا گۋماني­تار­لىق سالا «ماماندارى» قاپ­تاپ كەتتى. قاراعايداي ديپلومى بار جاڭاعى «ماماندار» ەڭبەك رى­­­نوگىنىڭ سۇرانىسىنان سىرت قا­لىپ, ەلىمىزدىڭ ەسەپتە بار جانە ەسەپتە جوق جۇمىسسىزدار وتريا­­دىن تولىقتىرىپ ءجۇر. جاسى­راتىنى جوق, وسى «ديپلومدى جۇمىس­سىز­داردىڭ» 100 پايىزى دەرلىك قازاقتار. ءبىر عانا مىسال, وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جولىمىز ءتۇ­سىپ رۋدنىي قالاسىندا بولدىق. سوندا سسكوب قۇرىلىمدارىنا جۇمىسشى ماماندارىن دايارلاي­تىن تاماشا جابدىقتالعان كا­سىپ­تىك-تەحنيكالىق وقۋ ورنى بار ەكەن. ونىڭ ەلەكترمەن دانە­كەر­لەۋشىلەر, سلەسارلار مەن توكارلار دايارلايتىن بولىمدەرىنەن ءبىر­دە-ءبىر قازاق جاستارىن تابا الماي قايران قالدىق. ارينە, بۇل ماسەلەدە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قازاق تىلىنە كوشۋىنىڭ كەنجەلەپ قالۋى, وسىعان بايلا­نىستى اۋىل جاستارىن وقۋعا تار­تۋدىڭ قيىندىعى, قازاقتار كوپ قو­نىستانعان وڭىرلەردە ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ تاپشىلىعى سياقتى تولىپ جاتقان وبەكتيۆتى جانە سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرى بولۋى ءمۇم­كىن. الايدا, ەڭ باستىسى, قازاق جاس­تارىنىڭ اراسىندا جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ بەدەلى تومەن ەكەن­دىگى اششى شىندىق. سوڭعى شيرەك عاسىر ۋاقىت ءىشىن­دە ءبىز كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بازاسىنا بال­­تا شاپتىق. جەكەشەلەندىرۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, كەزىندە كەي­بىر وڭىرلەردىڭ ماقتانىشىنا اي­­­­نال­عان, بازاسى ءىرى وندىرىستىك كە­شەندەرگە بەرگىسىز كاسىپتىك ۋچي­ليششەلەردى تالان-تاراجعا سالدىق. «باتپان قۇيرىق» تەگىن قولىنا تيگەن «كولدەنەڭ كوك اتتىلار» وقۋ شەبەرحانالارىنىڭ وزىق تەح­­نو­لوگيالارى مەن قۇرال-جاب­دىقتارىن كۇرەسىنگە تاستاپ, تەك سىڭعىرلاعان عيماراتتاردى عانا الىپساتارلىق قۇرالىنا اينالدىردى. اقيقاتىن ايتساق, سوڭعى جىلدارى بۇكىل ءبىلىم بەرۋ سالاسى سىناق الاڭىنا اينالدى. ەكى-ءۇش جىلدا ءبىر اۋىساتىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلەرى قىزمەتكە تاعايىندالعاندا وزدەرىنىڭ «رەفورمالارىن» الا كەلەدى. جاڭا «رە­فورما» جارتىلاي جۇزەگە اسار-اسپاستان مينيستر قىزمەتتەن كەتەدى. ونىڭ ورنىنا كەلگەن كەلەسى مينيستر تاعى ءبىر «جاڭا رەفورمانى» قولعا الادى. بۇكىل ءبىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە, وقۋ­شىلارى دا ءبىر رەفورمانىڭ بايىبىنا بارماي جاتىپ ەكىنشى ءبىر «جاڭالىققا» كوشۋگە ءماجبۇر بولىپ, ەشتەڭەگە تۇسىنبەي دال. ال قازاقستاندىق جوو-لار بولسا, الدەقاشان ديپلوم ساتاتىن «بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە» اينالعان. ۇدەمەلى يندۋستريالاندى­رۋ باع­­دارلاماسى بويىنشا ەلى­مىز­­دە وسكەلەڭ تەحنولوگيالارعا نەگىز­دەلگەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, بۇرىنعى زاۋىت-فابريكالار جاڭعىرتىلۋدا. مىنە, وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە جۇمىسشى كادرلارىنىڭ تاپشىلىعى اي­قىن كورىنە باستادى. بۇرىنعى جۇمىسشىلار باسقا جاققا قونىس اۋدارعان نەمەسە زەينەت جاسىنا جەتكەن. ال جەرگىلىكتى جاستار قاتارىنان زاۋىت-فابريكالارعا كەلىپ, اعا بۋىننىڭ ءىسىن جال­عاس­تى­­رار جۇمىسشى كادرلارى جوق­­­­تىڭ قاسى. «ءبىزدىڭ مەتالل وڭدەۋ زاۋىتى جاڭا تەحنولوگيا بويىن­شا قايتا جاڭعىرتىلدى. قۇرال-جابدىقتاردىڭ ءبارى بار, تەك تەحنيكالىق كادرلارعا دەگەن تاپشىلىق قولبايلاۋ بولىپ وتىر. ەلەكترمەن دانەكەرلەۋشىلەر دە, بىلىكتى توكارلار دا جوق. ءتىپتى, قا­را­پايىم سلەسارلاردىڭ ءوزى جە­­تىسپەيدى», دەيدى جاقىندا ىسكە قوسىلعان زاۋىت باسشىسىنىڭ ءبىرى. ەڭبەكپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, بۇگىندە ءبىز­دىڭ ەلىمىزدە كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن مامان جۇ­­مىسشىلاردى قاجەت ەتەتىن 20 مىڭ جۇمىس ورنى بوس تۇرعان كو­رىنەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا ەلىمىزدىڭ ەڭبەك نارىعىندا بىلىكتى ينجەنەر-تەحنيكتەر مەن مامان جۇمىسشى كادر­لارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ەرەكشە سەزىلىپ وتىرعاندىعىن, بارعان سايىن ولارعا دەگەن سۇرانىستىڭ ارتا بەرەتىندىگىن اتاپ كورسەتتى. ادامي قۇندىلىقتار ارزان­داپ كەتكەن «جابايى كاپيتا­ليزم» كەزەڭىندە جۇمىسشى ما­مان­­دىعىنىڭ بەدەلىنە دە ەرەك­­­­­شە نۇق­­سان كەلدى. كەڭەس ءداۋى­رىندە مەكتەپ بىتىرگەن جاستار جۇ­مىسشى اۋلەتتەرىنىڭ قا­تا­­­­رىن تولىقتىرۋعا اسىعاتىن. زاۋىتتار مەن ەكپىندى قۇرىلىس الاڭدارىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسى دا جوعارى بولاتىن. ءىرى زاۋىتتاردىڭ الدىڭعى قاتارلى مامان جۇمىسشىلارى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىلارىنان ارتىق جالاقى الاتىن. ەندى وبلىس اكىمدەرى مەن بىلىكتى دەگەن جۇمىسشىنىڭ جالاقىسىن سالىس­تىرىپ كورىڭىز. ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. جاقىندا «HeadHunter قازاقستان» ساراپتاما جانە زەرتتەۋ ورتالىعى قازاقستانداعى ورتاشا جالاقى دەڭگەيىنىڭ كەستەسىن جاسادى. زەرتتەۋ ناتيجەسى بو­يىنشا, قازاقستانداعى ينجەنەر-قۇرىلىسشىلاردىڭ ورتاشا جالا­قىسى 55 مىڭ تەڭگەدەن 120 مىڭ تەڭگە ارالىعى دەڭگەيىندە بولسا, بىلىكتى تراكتورشى-ماشي­نيس­تەردىڭ ايلىق جالاقىسى 79-90 مىڭ تەڭگەدەن اينالادى ەكەن. ونىڭ ەسەسىنە «ەۋرازيالىق بانك» اق ديرەكتورى ايىنا 15,1 ميلليون تەڭگە, «حالىق بانكى» اق ديرەكتورى ايىنا 11,4 ميلليون تەڭگە جالاقى الاتىن كورىنەدى. وسىدان-اق بۇل بانكتەردىڭ قوجاسى كىم ەكەنىن, جۇمىسشى بەدەلىنىڭ دارەجەسىن, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك دەڭگەيىن توپشىلاي بەرىڭىز. ەلىمىزدەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم سالاسىنىڭ ەكونوميكالىق ومىردەن سىرت قالاۋى ەڭبەك رىنوگى مەن كاسىپتىك وقۋ جۇيەسى ارا­سىنداعى بايلانىستىڭ ءۇزى­لۋىن­دە جاتىر. كاسىبي جۇمىسشى ماماندارىن دايارلاۋشىلار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا ورتاق ماقساتقا جۇمىلعان كەلىسىم جوق. كەشەگى كەڭەستەر كەزەڭىندە ءاربىر كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششە بەلگىلى ءبىر زاۋىتقا نەمەسە ءىرى ءوندىرىس ورتالىعىنا بەكىتىلەتىن. ول ءوندىرىس ورتالىعى ۋچيليششەنى قاجەتتى ستانوكتارمەن, تەحنيكالىق قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتەتىن. ۋچيليششە وقۋشىلارى سول زاۋىتتا ەڭبەك تاجىريبەسىنەن وتە­تىن. ءاربىر شاكىرتكە سول زاۋىت جۇ­مىسشىلارى قاتارىنان ءتا­لىمگەرلەر تاعايىندالاتىن. ۋچي­­­­­­­­­لي­ششە تۇلەكتەرى وقۋدان كە­يىن مىندەتتى تۇردە سول ءون­دى­رىس ورتالىعىندا جۇمىسقا قا­بىل­داناتىن. قازىر مۇنىڭ ءبىرى جوق. ءوندىرىس ورتالىقتارىنىڭ ءبارى جە­كەمەنشىك, كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەلەردىڭ جارتىسىنان اس­تامى جەكەشەلەندىرىلگەن. «ءوز كوي­­­لەگىم, وزىمە جاقىن» قاعيداسىن ۇستانعان جەكەمەنشىك سۋبەكتىلەر شىعىنى شاش-ەتەكتەن كەلەتىن كاسىپتىك وقۋ ورىندارىنا قارجى شىعىنداپ قايتەدى. ودان دا قاجەت ەتە­تىن بىلىكتى جۇمىسشىلاردى كۆو­­تا­مەن كەلەتىن شەتەلدىك دايىن ما­مان­­دارمەن تولىقتىرا بەرمەي مە؟! قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە جۇ­مىس ىستەيتىن 807 كاسىپتىك-تەح­ني­­­­­­كالىق كوللەدجدەردىڭ تەك 20-عا جۋىعىندا عانا مامان جۇمىسشىلار دايارلانادى ەكەن. وسى كوللەدجدەردىڭ 462-ءسى مەم­لەكەتتىك بولسا, 345-ءسى جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارى كو­رىنەدى. كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن مەم­لەكەتتىك وقۋ ورىندارىندا ۋاقىت تالابىنا ساي شەبەرحانالار مەن زەرتحانالار جۇمىس ىستەيدى. ەڭبەك نارىعى ءۇشىن بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ, ولارعا ساپالى ءبىلىم بە­رۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن كوللەدجدەردىڭ شەبەرحانالارى مەن زەرتحانالارىنىڭ ما­تە­­ريال­دىق-تەحنيكالىق بازا­لا­رىن جاڭعىرتۋعا قارجى ءبو­لىنەدى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە رەس­­پۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن – 388, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن – 209, دۇنيەجۇزىلىك بانك ەسەبىنەن 207 شەبەرحانا جاراقتالدى. كەرىسىنشە, جەكەمەنشىك كا­سىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدج­دەر­دىڭ باسىم كوپشىلىگى الدە­قا­شان ەسكىرگەن تەحنيكالىق قۇ­رالدارمەن جۇمىس ىستەيدى. كەي­بىر كوللەدجدەردىڭ شەبەر­حانا­لارىنداعى جابدىقتار ءتىپتى, كەڭەس داۋىرىنەن بەرى جاڭار­تىلماعان. ال قازىرگى قازاقستاندىق ءوندىرىس ورتالىقتارى بۇگىنگى زامان­نىڭ وزىق تەحنيكالىق قۇرال­دارىنا كوشىرىلگەن. وسىعان بايلانىستى كەيبىر كاسىپتىك كول­لەدجدەردى ءبىتىرىپ كەلگەن مامان جۇمىسشىلار وندىرىستەگى جاڭا تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەي المايدى. ءوندىرىس ورىندارى امالسىز مۇنداي مامانداردى قايتا دايارلاۋعا ءماجبۇر بولادى. اۋىل جاستارىنىڭ كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدەردە وقۋ­عا قۇلشىنىس تانىتپاۋىنىڭ تا­عى ءبىر سەبەبى, كوللەدجدەردىڭ كوپ­شىلىگىندە جاتاقحانالار جوق. بۇرىنعى جاتاقحانالاردىڭ كوپ­­­­­­شىلىگى دەرلىك ساتىلىپ كەتكەن. ال پاتەر جالداپ كاسىپتىك ءبىلىم الۋ, اۋىل جاستارى ءۇشىن قيىن­دىق تۋعىزاتىندىعى داۋسىز. سونىمەن بىرگە, كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن كول­لەدجدەردىڭ وقىتۋشىلار قۇرا­مىنىڭ ساپاسى دا, سىپايىلاپ ايتقاندا, ءبىرشاما جاقسارتۋدى قاجەت ەتەدى. تەحنيكالىق كاسىپتى جەتە مەڭگەرگەن بۇرىنعى مامان وقىتۋشىلار جالاقىنىڭ ءتو­مەندىگىنە بايلانىستى ءوندىرىس ورىندارىنا اۋىسقان. ال قازىرگى وقىتۋشىلاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تەوريالىق ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى سايكەس كەلمەي جاتادى. ەلباسىنىڭ جالپىعا بىردەي تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ تاپسىرماسىنا سايكەس بۇگىنگى كەزدە ەلىمىزدەگى وقۋ جۇيەسىنىڭ بۇل سالاسىندا ءبىرشاما ناتيجەلى شارالار ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا. تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە دايىندىق بارىسىن ءبىلۋ ماقساتىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە حابار­لاسقانىمىزدا مىنانداي اقپارات الدىق. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باس­تى ماقساتى ول ەڭبەك نارىعىنا قا­جەتتى مامانداردى دايارلاۋ, ولار­دىڭ بىلىكتىلىگىن شىڭداۋعا باعىتتالعان شارالاردى ءىس ءجۇ­زىنە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ شاراسىن ەنگىزۋ اياسىندا ەڭبەك رىنوگىنا قاجەتتى جۇمىسشى كادرلاردى دايار­لاۋدىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا بەت­­بۇرىس جاسالادى. جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ وتكىزگەن زەرتتەۋ جۇمىستارى قا­زىر­گى كەزدە مامان جۇمىسشىلار دايار­­لاۋ سۇرانىستىڭ 19 پايىزىن عانا قاناعاتتاندىراتىندىعىن انىقتادى. وسىعان وراي كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم سالاسىنىڭ ال­­دىنا قويىلعان باستى مىندەت – جۇمىسشى ماماندىقتار بويىنشا دايارلىقتى 40 پايىزعا دەيىن ءوسىرۋ. 2016-2017 وقۋ جىلىنان باس­تاپ «ءبىلىم تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا سايكەس جاستار جۇمىسشى بىلىكتىلىگىنىڭ بەلگىلەنگەن جانە جوعارىلاتىلعان دەڭگەيىن تەگىن الاتىن بولادى. مەكتەپ وقۋشىلارىن جۇ­مىس­­­­شى ماماندىعىنا باۋلۋ ماق­ساتىندا ەرتە كاسىپتىك باعدار بە­رۋ جۇمىستارى جۇيەلەندى. رەس­پۋبليكا بويىنشا كاسىپتىك باع­دار بەرۋدىڭ قاعيدالارى ءازىر­لە­­نەدى. سونىمەن بىرگە, كول­لەدج­­­­دەردەگى كادرلار دايارلاۋدى بەيىمدەۋدە ءبىلىم الۋ ۋاقىتىن قىس­قارتاتىن نەسيەلىك-مودەلدىك تەحنولوگيا ەنگىزىلەتىن بولادى. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى جاڭ­عىرتىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپتىك ستاندارتتار نەگىزىندە 147 مودۋلدىك وقۋ باعدارلامالارى ەكسپەريمەنتتى تۇردە كەزەڭ-كەزەڭ­مەن وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزىلەدى. مامان جۇمىسشى كادرلارىن دايارلاۋدى جۇيەگە كەلتىرۋ ماق­ساتىندا 2015-2017 جىلدارعا ار­نالعان جول كارتاسى ازىرلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. جول كارتاسىنا سايكەس وڭىرلەردەگى ەڭبەك رى­نوگىنىڭ سۇرانىسىنا يە ما­ماندىقتار, سۇرانىسى جوق ما­ماندىقتار بويىنشا كادر­لار­­­­دى دايارلاۋعا تالداۋ جاسالىن­دى. ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگى وبلىستاردىڭ ءبىلىم باسقار­مالارىمەن بىرلەسىپ, تەح­نيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمى بار كادرلار دايارلاۋعا ارنالعان مەم­لەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپ­سى­رىسىنىڭ ەڭبەك نارىعىنا قاجەتتى مامانداردى دايارلاۋعا باعىتتالۋىنا قاجەت شارالار قا­بىلدادى. ماسەلەن, وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى جىلدارى زاڭ ماماندىقتارى بو­يىنشا دايارلىق 25 مىڭ (44,4 پايىز) ادامعا ازايتىلسا, ەكونوميكا ماماندىقتارى بويىنشا دايارلىق 66 مىڭ (34,6 پايىز) ادامعا ازايدى. ءبىلىم بەرۋ تاپ­­سىرىسىن ورنالاستىرۋدىڭ قاعيدالارىنا سايكەس كوللەدج­دەرگە تاپسىرىس وڭىرلىك جۇمىس­پەن قامتۋ, كاسىپكەرلەر پالاتالارى سۇرانىستارىنا سايكەس جانە ولار­دىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ور­نالاستىرىلاتىن بولادى. مەم­لەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىستارى جان-جاقتى زەرت­تەلىپ, جاڭا ماماندىقتار كەستەسى بەلگىلەندى. كوللەدجدەردى بەيىم­دەۋ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە اقمولا, جامبىل, قاراعاندى, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جان-جاقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, 20-دان استام كوللەدجدىڭ ناق­تى بەيىنى بەلگىلەندى, ەڭبەك نارى­عىنىڭ سۇرانىسىنا سايكەس جاڭا ماماندىقتار اشىلادى. جىل سايىن ءبىلىم سالاسىنا بولىنەتىن بيۋدجەت قارجىسى ارتىپ وتىرعاندىعىنا قاراماستان, بۇل سالانى قارجىلاندىرۋ ءىجو پايىزىنا شاققاندا دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. ەلىمىزدە ءبىلىم سالاسىنا ءىجو-ءنىڭ 3,8 پايىزى كولەمىندە قارجى بولىنەتىن بولسا, دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 5-7 پايىز كولەمىندە. وسى رەتتەن كەلگەندە, ەلىمىزدە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولىنەتىن قارجى ءىجو-ءنىڭ 0,2 پايىزىن عانا قۇرايدى. سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جالپىعا بىردەي تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ باستاماسىنا بايلانىستى بۇل سالانى مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ قالۋدا. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەك­تەرى بويىنشا, الداعى ۋاقىتتا ەڭبەك نارىعىندا ەلىمىزدەگى دە­موگرافيالىق احۋال­عا بايلانىس­تى جۇمىسشى كادرلارىنىڭ تاپ­­شىلىعى قالىپتاساتىن بو­لادى. ماسەلەن, 2014-2018 جىلدار ارالىعىندا جۇمىس كۇشىنە دەگەن سۇرانىس 700 مىڭ ادامدى قۇرايتىن بولسا, بۇل كەزەڭدە ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندار سانىنىڭ ءوسىمى 400 مىڭ عانا ادامدى قۇرايدى ەكەن. ياعني, 90-جىلدارى ورىن العان بالا تۋ دەڭگەيىنىڭ كۇرت تومەندەۋى ناق وسى كەزەڭدە ەڭبەك رىنوگىنداعى احۋالعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. وسى­عان بايلانىستى مينيسترلىك ەڭبەك رىنوگىندا قالىپتاسقان جۇمىس كۇشى جەتىسپەۋشىلىگىن بۇگىندە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ ءجۇر­گەن تۇرعىنداردى قاجەتتى ما­ماندىقتارعا دايارلاۋ ارقىلى تولىقتىرۋدى ۇسىنادى. ياعني, ەندى تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جوباسى شەبەرىندە قازىرگى كەزدە ءوز بەتىمەن كۇنىن كورىپ جۇرگەن اۋىل جاستارى مەن قارا بازاردا جالدامالى جۇمىسپەن ناپاقا تاۋىپ جۇرگەن جاستاردى بىلىكتى جۇمىسشى ما­ماندىعىنا باۋلۋعا تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاسالۋى قاجەت. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»