تامىرى تەرەڭ يدەيا

ماڭگىلىك ەل – دامۋىمىزدىڭ تەمىرقازىعى ەل بولاشاعىنىڭ باياندى بولۋى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى مەن عىلىمي جەتىستىكتەردىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى ەكەنى الەمدىك تاجىريبەدەن بەلگىلى. سوندىقتان الەمدىك ستاندارتتار مەن ۇلتتىق مۇددە تالاپتارىنا ساي كەلەتىن جوعارى ءبىلىم جۇيەسىن قۇرىپ, دامىتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزگى مەملەكەتتىك باسىمدىقتارىنىڭ ءبىر بولىپ وتىر. ەل الدىنداعى وسى ماڭىزدى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋعا ەلور­دامىزداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇگىنگى تاڭدا ەۋرووداق, امەريكا, ازيا جانە افريكا, تمد ەلدەرىندەگى 150-دەن اسا جوو-مەن, عىلىمي ورتا­لىقتارمەن جانە عىلىمي ۇيىم­دارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋى, 2012 جىلى «قىزمەت كورسەتۋشى ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىي­لىعىن, 2014 جىلى تمد ەلدە­رىنىڭ ءونىم مەن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى سالاسىنداعى سىيلىعىن الۋى, مەملەكەتتىك گرانتتار مەن «التىن بەلگi» توسبەلگىسى يەلەرىنىڭ, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق وليمپيادالار مەن «بولاشاق» ستيپەندياسى جەڭىمپازدارىنىڭ سانى جاعىنان رەسپۋبليكا جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا كوشباسشىلىق ورىن الۋى سونىڭ ءبىر دالەلى جانە ۋني­ۆەرسيتەت باسشىلىعى مەن پرو­فەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرا­مى­نىڭ سان جىلعى قاجىرلى ەڭبە­گىنىڭ ناتيجەسى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاعى ءبىر ەرەك­شەلىگى – ەلىمىزدە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋ ىسىنە عىلىمي ەڭبەكتەر دايارلاپ, شاكىرتتەر تاربيەلەۋ ارقىلى ۇلەس قوسۋى. بۇگىنگى تاڭدا جالپىادام­زات وركەنيەتىندەگى «تۇركى فەنو­مەنىنىڭ» تۇعىرىن بەكىتۋ, تاريحي تامىرى ءبىر تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعى مەن ىقپالداستىعىن ارتتىرۋ, تۇركى الەمىنىڭ مادەني-رۋحاني تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, جالپىتۇركىلىك قۇندىلىقتاردى قۇرمەت تۇتاتىن ۇرپاق قالىپتاستىرۋ – تۇركى الەمىنە ورتاق مىندەت بولىپ وتىر جانە وسى باعىتتاعى جۇمىستار جىلدان جىلعا ءورىس الا تۇسۋدە. جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە تۇركىلىك بولمىس-بىتىمىمەن ارالاسا الاتىن, جالپىتۇركىلىك مۇددەگە قىزمەت ەتەتىن ۇرپاق تاربيەلەۋ – تۇركىتانۋ عىلىمىن جان-جاقتى دامىتۋمەن, ارنايى كاسىبي ماماندار دايىنداۋمەن ۇشتاساتىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار – كەلەلى ءىس. تۇركى الەمىنىڭ مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ, تۇركى وركەنيەتىنىڭ جال­پىادامزاتتىق وركەنيەتتەگى الاتىن ورنىن باعامداۋ, قازىرگى زامانعى تۇركىلىك پروبلەمالاردى ايقىنداۋ جانە تەرەڭدەپ زەرتتەۋ ماسەلەلەرىنىڭ ناتيجەلى بولۋى دا بىلىكتى تۇركىتانۋشى ماماندار دايىنداۋمەن ۇلاسىپ, الەمدىك وزىق تاجىريبە مەن تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن جالپىتۇركىلىك عىلىمي-ءبىلىم كەڭىستىگىن قۇرۋعا جول اشادى. وسى رەتتە كاسىبي تۇركىتانۋشى مامان دايىنداۋ, ىرگەلى تۇركولوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋلەردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ەلىمىزدەگى كوشباسشى وقۋ ورنى بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ كورسەتە كەتسەك ارتىق بولماس. قازاقستاننىڭ بولون دەكلاراتسياسىنا قول قويۋىنا, وقىتۋدىڭ كرەديتتىك تەحنولوگياسىنىڭ ەنگى­­زىلۋىنە جانە ءۇش دەڭگەيلى ءبى­لىم جۇيەسىنە كوشۋىنە سايكەس ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى في­لولو­گيا فاكۋلتەتىنىڭ جالپى ءتىل ءبى­لىمى كافەدراسىندا 2008 جى­لى تۇركى تىلدەرى, تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءتىلى ما­ماندىقتارى بويىنشا ما­گيس­تراتۋرا, 2009 جىلى ءتۇر­­كى­تانۋ ماماندىعى بويىنشا باكا­لاۆ­ريات اشىلدى. 2010 جى­­لى حا­لىقارالىق قاتىناستار فا­كۋل­تە­تىندە تۇركىتانۋ كافەدراسى قۇ­رىلىپ, 2011 جىلى تۇركىتانۋ ما­­ماندىعى بويىنشا دوكتورانتۋرا جۇمىس ىستەي باستادى. ءۇش دەڭ­گەيلى تۇركىتانۋ ماماندىعىنىڭ مەم­لەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم ستاندارتىن دايىنداۋعا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى بەلسەنە قاتىستى. ماماندىقتىڭ تيپتىك وقۋ باع­دارلامالارى دا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇركىتانۋ, جالپى ءتىل ءبىلىمى, قازاق ءتىل ءبىلىمى, قازاق ادەبيەتى كافەدرالارى وقىتۋشىلارى تاراپىنان دايىندالدى. لينگۆيستيكالىق تۇركىتانۋ بويىنشا وقۋلىقتار كەشەنىن دايىنداۋ ماسەلەسى قولعا الىنۋدا. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تۇركىتانۋ ماماندىعى بويىنشا رەسپۋبليكالىق وقۋ-ادىستەمەلىك كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. ءVى-ءىح عاسىرلاردا حاتقا تۇسكەن ورحون مۇرالارىندا كورىنىس تاپقان كونە تۇركىلەردىڭ Beŋgü ەl يدەيا­سى بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىنىڭ التىن قازىعىنا اينالىپ وتىر, ەلباسىمىز «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا: «Mاڭگىلىك ەل – ەلدىڭ بىرىكتىرۋشى كۇشى, ەشقاشان تاۋسىلماس قۋات كوزى. ول «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ عانا ەمەس, XXI عاسىرداعى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ مىزعىماس يدەيالىق تۇعىرى! جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – ماڭگىلىك ەل!» دەگەن ەدى. تۇركىتانۋ كافەدراسىندا ءتۇر­­­­كىتەكتەس حالىقتاردىڭ ءتى­لىن, ادەبيەتىن, تاريحىن, ەتنوگرافياسىن, مادەنيەتىن, ت.ب. رۋحاني, مادەني قۇندىلىقتارىن دياحرونيالىق جانە سينحرونيالىق تۇرعىدان زەرتتەيتىن كەشەندى عىلىم سالاسى – تۇركىتانۋدىڭ تەوريالىق-مەتودولوگيالىق نە­گىزدەرىن مەڭ­گەرگەن كاسىبي ءتۇر­كىتانۋشى مامان دايىنداۋمەن قاتار, تۇركىلىك گەوسايا­سي فەنومەن, تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسى, كونە تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرى, تۇركى رۋنيكاسىنىڭ دامۋ جولى, قىپشاق جازبا ەس­كەرتكىشتەرى, تۇركى تىلدەرىن سالىستىرمالى-تاريحي اسپەكتىدە زەرتتەۋ, قازاقستانداعى تۇركى تىلدەرى مەن مادەنيەتى جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر بويىنشا ىرگەلى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ماعريپا ەسكەەۆا, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تۇركىتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, گۇلعايشا ساعيدولدا, قازاق ءتىلى ءبىلىمى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى