العاش رەت اۋىل تۇرعىندارىن مەملەكەت تاراپىنان ىنتالاندىرۋدىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان شارالارى قولعا الىنباقشى
پارلامەنت قابىلداپ جاتقان بارلىق زاڭداردىڭ باستى ماقساتى – ەكونوميكانى ءوسىرۋ جانە قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عالىمدار قاۋىمى وسىلاي دەپ ەسەپتەيدى. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن مىسالعا جەر كودەكسىن الايىقشى. مۇندا جەر يەسىنە بەرىلەتىن ارتىقشىلىق جاعدايلار تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ كورسەتىلگەن. ارەنداتورلار, قازاقستان ازاماتتارى اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى, مەرزىمىن 10 جىلعا دەيىن ۇزارتىپ ءبولىپ تولەۋ ارقىلى, جەڭىلدەتىلگەن باعامەن جەكەمەنشىككە ساتىپ الۋ قۇقىعىنا يە.
ساتىمەن ىسكە اسقان جاعدايدا جەر كودەكسىنىڭ كوپتەگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى ءار الۋان قىرىنان شەشۋگە, ونەركاسىپ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتىپ, تۇرعىنداردى جانە ءوندىرىس ورىندارىن, اۋىل شارۋاشىلىعىن ۋربانيزاتسيالاۋعا, دەموگرافيالىق تۇرعىداعى ارتىقشىلىقتارعا يەك ارتۋعا مۇمكىندىگى مولىنان جەتەدى دەر ەدىك. اۆتوونەركاسىپتىڭ جانە ەكونوميكانىڭ ارالاس سالالارىنىڭ قارقىندى دامۋى مىندەتتى تۇردە وسىلارعا ساباقتاسا جۇرمەك.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ءبىر ساتتە ىسكە اسا قالاتىن جاي جوبا ەمەس, ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن دامىتۋ مەن نىعايتۋدىڭ اسا اۋقىمدى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى. وندا قازاقستان بولاشاعىنىڭ ءتۇپ نەگىزدەرى قالانعان. تاريحشى رەتىندە كوزىم جەتەتىن نارسە, كونە زاماننان بەرى باتىر بابالارىمىز بىلەكتىڭ كۇشى, نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاپ, بىزگە مۇرا ەتىپ قالدىرعان وسىناۋ جەردىڭ قادىر-قاسيەتى باعا جەتكىسىز. ەل يەسىز بولماس, جەر كيەسىز بولماس. اتامەكەن جەرىمىز بىزدىكى بولىپ كەلدى جانە سولاي بولىپ قالا بەرمەك. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءوزى دە بىزگە نەبىر تار جول, تايعاق كەشۋلەر ارقىلى كەلگەندىگى بەلگىلى.
جۇمىس بابىنا بايلانىستى وڭىرلەردەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋ ماقساتىندا ەلدى جيىرەك ارالاۋعا تۋرا كەلەدى. كەيبىر اسەرلەرگە كۇيزەلىپ-اق قالاسىڭ. بۇل سەمەي ايماعىنا قاتىستى ايتىلار ءسوز. مۇندا ءبىراز جەرلەر شولەيتتەنىپ, توپىراق ەروزياسىنا ۇشىراۋدا. بۇرىنىراقتا قاراعايلى ورمان سىڭسىعان اتىراپتاردى بۇگىندە قۇم باسقان. سوندا ءبىز ءوز ۇرپاعىمىزعا نە قالدىرماقپىز؟ قولىمىزدى جۇرەگىمىزگە قويىپ: «ونداعان جىلدار بويى توز-توز بولىپ جاتقان مىنا جەردى مەن الىپ جازيرا جۇماققا اينالدىرامىن!», – دەپ اتامەكەندى ايالاۋعا ۇمتىلعان قايسىمىز بارمىز؟ ال سول جەر الىستا ەمەس, ەڭكەيسەڭ قولىڭ تيەتىن, اياعىمىزدىڭ استىندا جاتىر ەمەس پە؟!
بۇدان ون جىل بۇرىن بوس جاتقان جەرلەردە ەرمەن ءوسىپ كەتتى دەپ جۋرناليستەر دابىل قاققانى ەسىمىزدە. ءبىز ەڭ باستى مىنا ءبىر جايتتى جادىمىزدان شىعارماۋىمىز قاجەت: ءبىزدىڭ جەرىمىز اسا قوماقتى ەكونوميكالىق اكتيۆ بولىپ تابىلادى, ونى ۇتىمدى دا ورىندى پايدالانۋ ءوز قولىمىزدا. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرۋدى ەندى ءبىر كۇن دە كەشىكتىرۋگە بولمايدى. ءبىزدىڭ جەكەمەنشىك يەلەرى مەن جەر پايدالانۋشىلار ءوز تەلىمدەرىندە اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىستارىن جانە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدار جۇرگىزۋگە حاقىلى. بۇرىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مۇنداي مۇمكىندىكتەرى بولماعان. زاڭنامانىڭ جاڭا نورمالارىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ءىس-تاجىريبەسىندە سىننان وتكەن وزىق تەحنولوگيالار ىسكە قوسىلىپ وتىر. كوپتەگەن ەۋروپالىق ەلدەردى قوسىپ العانداعى اۋماقتان اسىپ تۇسەتىن ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ كەڭ بايتاق جەرى قۇر كوزدى عانا قۋانتۋعا ءتيىستى ەمەس. قاسيەتتى دە كيەلى جەرىمىز ءوز حالقىنا پايدا اكەلۋى ءتيىس. بۇگىن دە, ەرتەڭ دە, بارلىق ۋاقىتتاردا دا. ءسويتىپ, بارلىق ەكونوميكالىق باعىتتار بويىنشا جاسالىپ جاتقان مەملەكەتتىك قولداۋ ءبىزدىڭ بارشامىزدىڭ بولاشاققا سەنىممەن قاراۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرمەك.
ەرلان سىدىقوۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى
استانا