اقش-تىڭ استاناسى – ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميت اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى جاريالانعانى بەلگىلى. مەنىڭ كوزقاراسىمشا, بۇل – مەملەكەت قايراتكەرىنىڭ وتە تەرەڭنەن ويلاستىرىلعان, جان-جاقتى ايعاقتار كەلتىرىلگەن باعدارلامالىق قۇجاتى. وندا شيرەك عاسىر ۋاقىتتان بەرى انتييادرولىق باستامامەن كورىنىپ كەلە جاتقان ساياساتكەردىڭ دايەكتى دە ماقساتتى جانە تاباندى ەڭبەگى ايقىن كورىنەدى.
يادرولىق قاتەردىڭ سيپاتىن ءوز ەلىنىڭ تاجىريبەسىندە ناقتى سەزىنگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەزىندە وتە كۇردەلى شەشىم: سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. بۇل شەشىمنىڭ سول شاقتا الەمنىڭ جەتەكشى يادرولىق دەرجاۆالارىن يادرولىق سىناقتار جۇرگىزۋگە موراتوري جاريالاۋعا يتەرمەلەگەنى دە ۇمىتىلا قويعان جوق. ەندى, مىنە, مانيفەستە 2016 جىلى بۇۇ-نىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاندا جوعارى دەڭگەيدە حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ ۇسىنىلادى. وندا ءححى عاسىردا سوعىس اتاۋلى مەن جانجالداردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قۇقىقتىڭ قاعيداتتارىن قۋاتتاۋ قاجەتتىگى اتاپ كورسەتىلەدى.
شىن مانىندە, بۇگىندە قاتەرلى قارۋدىڭ تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋ ىقتيمالدىعى وتە زور. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى اتاپ كورسەتىپ وتىرعانداي, «لاس بومبانىڭ» لاڭكەستەرگە قولجەتىمدى بولۋى ۋاقىتتىڭ عانا ەنشىسىندەگى جايت سەكىلدى. سوندىقتان, وعان جول بەرمەۋدىڭ قام-قارەكەتتەرىن قازىردەن باستاپ قولعا الماساق, ەرتەڭ كەش بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل ازداي, بۇدان دا كەڭ اۋقىمدى قاتەر – كيبەرقىلمىس پايدا بولدى. مۇنىڭ دا قىلمىسكەرلەردىڭ قولىندا ءتيىمدى قارۋعا اينالۋى ابدەن مۇمكىن. وسى سەبەپتى, جاڭا سوعىستارعا جول بەرۋگە مۇلدەم بولمايدى.
2013 جىلدىڭ ءساۋىرىندە توم پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ بازاسىندا بۇكىل الەمنەن كەلگەن يادرولىق فيزيكا سالاسىنىڭ ماماندارى اتوم ەنەرگياسى ءجونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (ماگاتە) باعدارلاماسى بويىنشا وقىتىلدى. اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاڭدالۋى تىپتەن دە تەگىن ەمەس. بۇل جوعارى وقۋ ورنىنىڭ يادرولىق فيزيكا سالاسىندا ايتارلىقتاي تابىستارى بار. بۇل قاتاردا يادرولىق جانە راديواكتيۆتى ماتەريالداردى ەسەپكە الۋ مەن باقىلاۋ جانە تاراتپاۋ سەكىلدى ماڭىزدى باعىتتار بويىنشا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلىپ كەلەدى. ءسويتىپ, اتالعان باسقوسۋ رەسەيدىڭ يادرولىق جانە راديواكتيۆتى تەحنولوگيالاردى بۇكىل دۇنيەجۇزى بويىنشا بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋدىڭ قاۋىپسىز رەجىمىن قۇرۋ ىسىنە قوسقان ناقتى ۇلەسى بولىپ تابىلدى.
بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستەرىمىز كىمدەر دەگەندە, الدىمەن ايتارىمىز – «روساتوم» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى, ماگاتە, «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق اتوم كومپانياسى (قازاقستان). جاقىندا مەن اكادەميك, قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ارىستان عازاليەۆتەن وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا اتالعان جوعارى وقۋ ورنىندا تانىمال اقىن, قوعام قايراتكەرى ولجاس ءسۇلەيمەنوۆتىڭ قاتىسۋىمەن «بەيبىتشىلىك ەستافەتاسى – جاستارعا!» دەگەن تاقىرىپپەن وتكەن جاستاردىڭ رەسپۋبليكالىق انتيادرولىق فورۋمىنىڭ ماتەريالدارىن الدىم. شاراعا قازاقستاننىڭ بىرقاتار جوو-لارىنان ونداعان مىڭ ستۋدەنت اتسالىسىپتى. فورۋمنىڭ ماتەريالدارى قارۋسىزدانۋ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك سەكىلدى بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعانى قۋانتتى. جانە ءبىر اتاپ كورسەتەتىن جايت, وسىنىڭ ءوزى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يدەيالارىن قولدايتىندارىنىڭ جارقىن كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
ءسوز رەتىندە قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ توم پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن ەجەلدەن بەرى ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستا ەكەنىن ايتا كەتسەم دەيمىن. ەكى جوعارى وقۋ ورنى اكادەميالىق الماسۋلار جانە بىرلەسكەن عىلىمي جوبالار بويىنشا تىعىز ىنتىماقتاسىپ كەلەدى. قارمتۋ-ءدىڭ عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى تپۋ-ءدىڭ عىلىمي كونفەرەنتسيالارىنا قاتىسسا, وسىنداي تابىسپەن كەرى ۇدەرىس تە ۇنەمى ءجۇرىپ كەلەدى. وسىلايشا, ءوزارا وي-پايىمدار مەن يدەيالار الماسۋ جاندى جالعاسۋ ۇستىندە.
قازىرگى كەزدە 2000-نان استام قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر, ماگيسترانتتار مەن اسپيرانتتار تپۋ-دە وقيدى. تاعى دا قايتالاپ ايتسام, بولاشاق مامانداردىڭ, عالىمدار مەن ءوز ەلى پاتريوتتارىنىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بەيبىت باستامالارىن تولىقتاي قولدايتىنى قۋانتادى.
اندرەي ترۋبيتسىن,
توم پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
رەسەي فەدەراتسياسى