قازاقستاننىڭ تاراتپاۋ سالاسىنداعى كۇش-جىگەرى جوعارى باعاعا لايىق جانە باسقا يادرولىق دەرجاۆالار ءۇشىن وزىق ۇلگى بولىپ تابىلادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە قاتىسۋى وتە جەمىستى بولدى. مەملەكەت باسشىسى «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جاريا ەتتى. سونداي-اق, قازاقستاننىڭ بىرقاتار شەت مەملەكەتتەرمەن بىرنەشە ءبىرلەسكەن مالىمدەمەسى قابىلداندى. ولاردىڭ اراسىندا اقش-پەن تاراتپاۋ جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءمالىمدەمە دە بار.
سونىمەن قاتار, جاپونيامەن ارادا يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ كۇشىنە جەدەل ەنۋىنە قول جەتكىزۋ بويىنشا مالىمدەمەگە دە قول قويىلدى. وسى رەتتە, ۇلىبريتانيا, ۆەنگريا, گەرمانيا, يوردانيا, يسپانيا, قازاقستان, كانادا, قىتاي, نورۆەگيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, امەريكا قۇراما شتاتتارى, فيليپپين, فينليانديا, فرانتسيا, چەحيا, شۆەتسيا, وڭتۇستىك كورەيا جانە جاپونيا ەلدەرى ماگاتە-ءنىڭ تۋى استىندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىنە قاتىستى شارت بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدى.
اتالعان قۇجاتتار, سونداي-اق, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سامميتتە سويلەگەن ءسوزى حالىقارالىق قوعامداستىقتا, ونىڭ ىشىندە اقش-تىڭ ساياسي توپتارىنىڭ اراسىندا دا ۇلكەن رەزونانس تۋعىزدى.
مەنىڭ ءوزىم دەلاۆەر شتاتىنان دەموكرات, اقش سەناتىنىڭ سىرتقى بايلانىستار جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مۇشەسىمىن. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما مەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت شەڭبەرىندە بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدانعاننان كەيىن مالىمدەمە جاسادىم. وندا مەن ەكى ەلدىڭ تاراتپاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن قولدايتىنىمدى ءبىلدىردىم. ب.وباما اكىمشىلىگىنىڭ اقش-تىڭ قازاقستاننىڭ تاراتپاۋ سالاسىنداعى كۇش-جىگەرىن تاعى دا قولداعانى قۇراما شتاتتاردىڭ وسى ىستەگى استانانىڭ باستاماشىلىعىنا جاقىندىعىن كەزەكتى مارتە قۋاتتاپ بەرىپ وتىر. مىنە, شيرەك عاسىردان بەرى قازاقستان اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكپەن (ماگاتە) ىنتىماقتاستىقتىڭ ءۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا ۇمتىلعان قادامدارى وزگە ەلدەر ءۇشىن ۇيرەنەتىن ءۇردىس بولۋى ءتيىس.
جوعارىدا اتاپ كورسەتكەن وسى ماڭىزدى ماسەلەنى تاعى دا قايتالايىن, قازاقستاننىڭ تاراتپاۋ سالاسىنداعى كۇش-جىگەرى وتە جوعارى باعاعا لايىق جانە باسقا يادرولىق دەرجاۆالار ءۇشىن وزىق ۇلگى بولىپ تابىلادى. سونداي-اق, مەن پرەزيدەنت وبامانىڭ قازاقستاننىڭ تاراتپاۋ سالاسىنداعى كۇش-جىگەرىن قولداپ كەلە جاتقان ساياساتى جاعىندامىن جانە سەناتتى يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ تۋرالى شارتقا حاتتامانى, يادرولىق قارۋعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋعا شاقىرامىن.
سونىمەن بىرگە, كونگرەستى ماگاتە-ءنى تۇراقتى جانە ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە شاقىرىپ, لورا حولگەيتتىڭ كانديداتۋراسىن اقش-تىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ۆەناداعى بولىمشەسىنە ەلشى رەتىندە بەكىتۋگە ۇندەيمىن. وسىنداي ءىس-قيمىل تاراتپاۋدىڭ جاھاندىق رەجىمىن كۇشەيتىپ, تۇراقتىراق جانە قاۋىپسىزدەۋ الەم قۇرۋعا اكەلەدى.
سونىمەن قاتار, ۇستىمىزدەگى جىلى «نانن-لۋگار» باعدارلاماسىنىڭ 25 جىلدىعى اتاپ وتىلەدى. بۇل – دجوردجيا شتاتىنان سەناتور سەم ناننىڭ جانە ينديانا شتاتىنان سەناتور ريچارد لۋگاردىڭ ەسىمدەرىمەن اتالعان باعدارلاما. ولار 1991 جىلى كەڭەستىك يادرولىق قاتەردى قىسقارتۋ تۋرالى اكت قابىلداۋ بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگەن ەدى. اتالعان باعدارلامانىڭ ارقاسىندا قازاقستاننان 1 مىڭنان استام كەڭەستىك يادرولىق وقتۇمسىقتار تابىستى شىعارىلىپ, زالالسىزداندىرىلدى. سونداي-اق, يادرولىق سىناقتار جۇرگىزىلەتىن جۇزدەگەن جەراستى راديواكتيۆتى نىساندارى قاۋىپسىز جاعدايعا كەلتىرىلدى. «نانن-لۋگار» باعدارلاماسىنىڭ تابىسى اقش سەناتىنىڭ تاراتپاۋ جانە سىرتقى ساياسي ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ جونىندەگى اق ءۇي ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدا ايتارلىقتاي ءرول اتقارا الاتىنىنىڭ ايعاعى بولىپ تابىلادى.
سوڭعى بىرنەشە جىل بويى قازاقستان ورتالىق ازيانى يادرولىق قارۋدان ازات ايماق جاساۋ تۋرالى شارتتىڭ حاتتاماسىن راتيفيكاتسيالادى. ءسويتىپ, ءوزىنىڭ موينىنا يادرولىق قارۋدى سىناۋعا توسقاۋىل قوياتىن يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا, سول سەكىلدى, يادرولىق قارۋدى شىعارماۋ, ساتىپ الماۋ, سىناماۋ نەمەسە يەلىك ەتپەۋ تۋرالى شارتقا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك الدى. قازاقستاننىڭ ماگاتە-مەن بىرلەسىپ ەل اۋماعىندا, ياعني وسكەمەن قالاسىندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزگەنىن دە اتاپ كورسەتكەن ءجون. اتالعان بانك ەلدەردى ۋراندى بايىتاتىن تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋدە تەجەيتىن بولادى. ال يادرولىق ەنەرگيانى بەيبىت ماقساتتا قولدانامىن دەيتىن ەلدەر بولسا, وعان ەش نارازىلىق بىلدىرىلمەيدى.
كريس كۋنس,
سەناتور (اقش)