اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ۇتىمدى ءارى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەرلەردى نارىقتىق اينالىمعا شىعارۋعا باعىتتالعان بىرقاتار شارالار قابىلداندى.
جەرلەردىڭ بەلسەندى نارىقتىق اينالىمىن ىنتالاندىرۋ جانە جەر قورىنىڭ ەكونوميكالىق قايتارىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2015 جىلعى 2 قاراشاداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» (بۇدان ءارى – زاڭ) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن جەر كودەكسىنە بىرقاتار وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى.
ءبىرىنشى. مەملەكەت مەنشىگىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا ارنالعان جەر تەلىمدەرى قر جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارىنا اۋكتسيوندار ارقىلى ساتۋ جولىمەن جەكەمەنشىك قۇقىعىنا كەلەسى رەتپەن بەرىلەتىن بولادى:
ءبىرىنشى كەزەكتە – جەر تەلىمىنىڭ كاداسترلىق (باعالاۋ) قۇنىن ارتتىرۋدى قاراستىراتىن اۋكتسيوندار ارقىلى.
ەگەر ەكى اۋكتسيون قورىتىندىلارى بويىنشا جەر تەلىمى ساتىلماعان جاعدايدا, ول جەر تەلىمىنىڭ باعاسىن كاداسترلىق قۇنىنان بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى شەككە دەيىن (كاداسترلىق قۇنىنىڭ 50%-نا دەيىن) تومەندەتۋدى قاراستىراتىن اۋكتسيونعا قويىلادى.
ەكىنشى. بۇعان دەيىن جالعا الىنعان جەر تەلىمدەرىن ساتىپ الۋ بويىنشا جەڭىلدىك شارتتارىن ۇسىنۋ.
بۇل نورما قازىرگى جەر پايدالانۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرىپ, ولارعا بۇرىن ۇسىنىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر تەلىمدەرىن جالعا الۋ مەرزىمىنىڭ سوڭىنا دەيىن, ونىڭ كاداسترلىق قۇنىنىڭ 50%-ى كولەمىندە بەلگىلەنگەن جەڭىلدىكپەن, 10 جىلعا ءبولىپ تولەۋ ارقىلى جەكەمەنشىگىنە الۋ قۇقىعىن بەرەدى.
سونىمەن قاتار, ەگەر ولار ءوز ۇلەستەرىن شارۋاشىلىق سەرىكتەسىكتەرىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا سالىم رەتىندە نەمەسە وندىرىستىك كووپەراتيۆتەرگە جارنا رەتىندە سالعان بولسا, ۇلەستەرى بار جەر يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعايتىن نورما دا قاراستىرىلعان.
ءۇشىنشى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جالعا الىنعان جەرلەردى پايدالانۋ بويىنشا شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ.
ۇسىنىلعان نورما جەر پايدالانۋشىلارىنا ونى جالعا الۋ قۇقىعىمەن قۇقىقتىق مامىلەلەر جاساۋعا, اتاپ ايتقاندا, بانككە سالۋعا, بۇكىل جالعا الۋ مەرزىمى كەزىندە مەنشىگىنەن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل جەر پايدالانۋشىلار قۇقىعىنىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ پارمەندى شاراسى رەتىندە قىزمەت ەتەتىن بولادى.
ءتورتىنشى. جەر تەلىمىنىڭ نىسانالى ماقساتىن اۋىستىرۋ رەسىمىن جەڭىلدەتۋ. اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ پايدالانىلۋىنا ءجيى مونيتورينگ جۇرگىزۋ, بارلىق پايدالانىلماي جاتقان پايدالى جەرلەردى ءارى قاراي جەكەشەلەندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت قورىنا بەرۋ.
جەر كودەكسىنە اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋمەن بايلانىستى نىسانداردى سالۋ كەزىندە جانە اتالعان جەر تەلىمدەرىندە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ءتۇرىن اۋىستىرۋ كەزىندە اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋ ءراسىمىن بولدىرماۋدى قاراستىراتىن نورما ەنگىزىلگەن.
اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ جانە شىعىندارىن ازايتۋ ارقىلى شارۋالار ءۇشىن قولايلى جاعدايلار تۋدىرۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە بايلانىستى نىسانداردى سالۋ كەزىندە جانە اتالعان جەر تەلىمدەرىندە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ءتۇرىن اۋىستىرۋ كەزىندە اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋ راسىمىنە جول بەرىلمەيدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەر تەلىمدەرىنىڭ شەتەلدىك ازاماتتارعا بەرىلۋى تۋرالى
جەر كودەكسىنىڭ نورمالارىنا سايكەس شەتەلدىك ازامات اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەر تەلىمىن تەك جيىرما بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جالعا الۋعا قۇقىمەن عانا يەلەنە الادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى ولاردىڭ جەكەمەنشىگىنە بەرىلمەيدى.
ساتىپ الىنعان جەر تەلىمى سول قۇقىق تۇرىمەن وعان تيەسىلى بولا المايتىن جاعدايلاردا, ءۇش اي ىشىندە بۇل قۇقىق ءتۇرى مەنشىگىنەن شىعارىلۋى نەمەسە قايتا رەسىمدەلۋى ءتيىس.
سونىمەن قاتار, شەتەلدىكتەرگە, ازاماتتىعى جوق تۇلعالاراعا جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارا ماڭى ايماعىندا جانە شەكارا جولاعىندا ورنالاسقان جەر تەلىمدەرىن ۇسىنۋعا جول بەرىلمەيدى.
ۇزاق ۋاقىت بويى پايدالانىلماي جاتقان جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعاعا تيەسىلى جەر تەلىمىن ءماجبۇرلى تۇردە الۋ تۋرالى
جەر كودەكسىنىڭ 92-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس ەگەر قۇرىلىسقا ارنالعان جەر تەلىمى ونى بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان كۇننەن باستاپ ءۇش جىل بويى (ەگەر جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامادا ودان ۇزاعىراق مەرزىم قاراستىرىلماعان بولسا) ماقساتىنا ساي پايدالانىلماسا, وندا مۇنداي جەر تەلىمى كودەكستىڭ 94-بابىندا قاراستىرىلعان تارتىپپەن ءماجبۇرلى تۇردە قايتارىپ الىنۋى ءتيىس.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جەكەمەنشىگىندەگى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىنە بۇل نورمانىڭ قاتىسى جوق.
مۇندايدا كودەكستىڭ 94-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس جەر تەلىمىن ءماجبۇرلى تۇردە الۋ تۋرالى تالاپ-ارىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكسىندە قاراستىرىلعان جازالاۋ شارالارىن قولدانعاننان كەيىن ۇسىنىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار ءماجبۇرلى تۇردە الۋ تۋرالى تالاپ-ارىز بەرىلگەن جازباشا ۇيعارىم مەرزىمى وتكەن سوڭ ۇسىنىلادى.
جەر تەلىمىن ماقساتى بويىنشا پايدالانۋ شارالارىن قابىلداۋ ءۇشىن بەرىلەتىن مەرزىم جەر تەلىمىنىڭ ماقساتىنا ساي پايدالانىلماۋى تۋرالى فاكتى انىقتالعان ساتتەن باستاپ ءبىر جىلعا بەلگىلەنەدى.
جەر كودەكسىنىڭ 92-بابىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس, جەر تەلىمىنىڭ نىسانالى ماقساتىنا ساي پايدالانىلماۋ مەرزىمى ونى بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان كۇننەن باستاپ ەسەپتەلەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋ
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر كودەكسىنىڭ ء(ارى قاراي – كودەكس) 97-بابى 3-بولىگىنە سايكەس, اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارى ايرىقشا قورعالۋعا جاتادى. بۇل جەرلەردى اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىسىنە بايلانىستى ەمەس ماقساتتارعا پايدالانۋعا ەرەكشە جاعدايلاردا جول بەرىلەدى (وسى كودەكستىڭ 90-بابى).
اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن, شارۋا نەمەسە فەرمەر قوجالىقتارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىندە جانە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتىڭ ەگىستىك تەلىمدەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە قاتىسى جوق نىساندار, ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ۇيلەر (جەكە تۇرعىن ۇيلەردى قوسا العاندا) سالۋعا جول بەرىلمەيدى.
وسىلايشا, جەر پايدالانۋشى جەر ۋچاسكەسىن كوممەرتسيالىق قىزمەتكە پايدالانۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋى قاجەت. ول كودەكستىڭ 49-1-بابىمەن رەتتەلەدى. 49-1-بابتىڭ 2-بولىگىنە سايكەس, جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋگە مۇددەلى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار جەر ۋچاسكەسى ورنالاسقان جەر بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا ءوتىنىش بەرەدى.
وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ, اۋداننىڭ, وبلىستىق ماڭىزى بار قالانىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى, نە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى سالاسىنداعى فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن قۇرىلىمدىق بولىمشەسى قۇزىرەتى شەگىندە قورىتىندىلار كەلىپ تۇسكەن كۇننەن باستاپ ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە جەر ۋچاسكەسىن مالىمدەلگەن نىسانالى ماقسات بويىنشا پايدالانۋ مۇمكىندىگى تۋرالى ۇسىنىس دايىندايدى (كودەكستىڭ 49-1-بابى 7-بولىگى).
جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋ نەمەسە جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋ جونىندەگى ءوتىنىشتى قابىلداماۋ تۋرالى جەرگىلىكتى ورگاننىڭ شەشىمى ءتيىستى ۇسىنىستىڭ كوميسسياعا كەلىپ تۇسكەن كەزىنەن باستاپ بەس جۇمىس كۇنى ىشىندە قابىلدانادى.
جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋدەن باس تارتۋ ءۋاجدى بولۋعا ءتيىس (كودەكستىڭ 49-1-بابى 12-بولىگى).
جەر ۋچاسكەسىن كەپىلگە سالۋ
جەر كودەكسىنە سايكەس كەپiلدىككە بەرۋشiنىڭ جەكە مەنشiك قۇقىعىنداعى جەر ۋچاسكەسi كەپiل زات بولا الادى.
ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا وزگەشە بەلگiلەنبەسە, جەر ۋچاسكەسiنiڭ جانە جەر پايدالانۋ قۇقىعىنىڭ كەپiلiنە جىلجىمايتىن مۇلiك يپوتەكاسى تۋرالى ەرەجەلەر قولدانىلادى. (جك 76-باپ) جەكە مەنشiك قۇقىعىندا نەمەسە ۋاقىتشا وتەۋلi ۇزاق مەرزiمدi جەر پايدالانۋ قۇقىعىندا جەر ۋچاسكەلەرi بار جەكە جانە مەملەكەتتiك ەمەس زاڭدى تۇلعالار كەپiلگە بەرۋشi بولا الادى (جك 79-باپ 1-ب.).
جەر ۋچاسكەسىنىڭ كەپىلى نەمەسە جەر پايدالانۋ قۇقىعى – بۇل كەپىلدىڭ كەلىسىمىنە, يا بولماسا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭدارىنا نەگىزدەلگەن مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءتاسىلى. شارۋانىڭ جەر ۋچاسكەسىن كەپىلگە سالۋ بويىنشا قۇقىعى ەرىكتى تۇردە جۇزەگە اسادى, ونى ەشكىم ەركىنەن تىس كەپىلگە سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدىرا المايدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى قولدانۋ تيىمدىلىگىن باقىلاۋ جونىندە
اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى قولدانۋ تيىمدىلىگى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن (2015 جىلعى 27 ناۋرىز №268) اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ەرەجەلەرىمەن رەتتەلەدى.
ەرەجەلەر اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, سونىڭ ىشىندە, ەگىستىك ونىمدىلىگىنىڭ قۇلدىراۋىنا, توپىراق قۇنارلىعىنىڭ جويىلۋىنا, ارامشوپتەردىڭ جانە ت.ب. وسىمدىكتەردىڭ باسىپ كەتۋى سالدارىنان جەر ۋچاسكەسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنان شىعىپ قالۋىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان.
جەرلەردى پايدالانۋ مەن قورعاۋدىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى وزەكتى بولىپ وتىر.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جەرلەردى پايدالانۋ مەن قورعاۋدى باقىلاۋ بويىنشا باسقارمالارى جەرلەردى ءتيىمسىز پايدالانۋ فاكتىلەرىن انىقتاعان جاعدايدا ولارعا اكىمشىلىك ارەكەت ەتۋ شارالارىن قابىلدايدى, ءتىپتى, جەردى تاركىلەۋگە دەيىن بارا الادى.