الەمدىك قاۋىپسىزدىكتەگى ەلباسىنىڭ ەرەن باستامالارى

«الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى.

ادامزات قوعامىنداعى تاريحي ۇردىستەردى قالىپتاستىرۋدا ەلەۋلى ورىن الاتىن, وركەنيەتتىڭ دامۋ بارىسىنا ىقپال جاسايتىن ساناۋلى تاريحي تۇلعالاردىڭ ىشىنەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ وي-پاراساتىمەن, سارالى ساياساتىمەن ەرەكشەلەنەتىن تۇعىرلى تۇلعا. حالىقارالىق قاتى­ناستاردىڭ دەربەس سۋبەكتىسى رەتىندە الەمدىك ساياسي ۇردىستەرگە بەلسەنە ارا­­لاسىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ از عانا ۋاقىت شەگىندە الەمنىڭ ساياسي كار­تا­سىندا تانىمال ەلگە اينالۋى دا ەلباسىنىڭ, ونىڭ وتكەن تاريحي جولداردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ايقىنداپ, بولاشاقتى بولجاي بىلەتىن ەرەكشەلىگىنىڭ ارقاسى ەكەنى بەلگىلى. بەيبىت دامۋ ىسىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا سارالى ساياساتىمەن ەرەكشەلەنەتىن الەم دەڭگەيىندەگى ساناۋلى كورنەك­تى قايراتكەرلەردىڭ ىشىندەگى ەلباسى­نىڭ ديپلوماتيالىق ۇستانىم­دارىنىڭ ورنى دارا كورىنەدى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا كۇش-جىگەر جۇمساۋ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 1990 جىلى 25 قازاندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىندە مەم­لەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى دەك­لارا­تسيا قابىلدانىپ, بۇل قۇجاتتىڭ 11-تار­ما­عىندا قازاقستان اۋماعىندا يادرو­لىق قارۋدى جاساۋعا, سىناۋعا رۇقسات ەتپەۋ تۋرالى ايتىلعان. ەلىمىز يادرو­لىق قارۋ­دان ەرىكتى تۇردە باس تارتىپ, 1991 جىلى 29 تا­مىزدا سەمەي سىناق پوليگونىن جابۋ بو­ي­ىنشا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جار­لىعى جاريالاندى. بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسى: «قىرىق جىل بويى قازاقستان حالقى جاھاندىق يادرولىق سىناقتىڭ قۇرساۋىندا بولدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قازاقستان پوليگوندى جاۋىپ, ءوز ەركىمەن يادرولىق قارۋدان باس تارتقان العاشقى مەملەكەت رەتىندە تاريحتا قالدى», – دەپ مالىمدەگەن بولاتىن. يادرولىق قارۋى بولا تۇرا, الەم­نىڭ بەيبىتشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت باسشىلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى يادرولىق قارۋدان بوس ايماق بولىپ جاريالاندى. بۇل ءجونىن­دە پرەزيدەنت «قازاقستاننىڭ ەگەمەندى مەم­لەكەت رەتىندە قالىپتاسۋى مەن دامۋى­­نىڭ ستراتەگياسى» اتتى ەڭبەگىندە: «ءوز قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ تۇپكى نيەتىمىز – يادرولىق پوتەنتسيالسىز تەرري­توريالىق تۇتاستىق پەن تيىسپەۋشىلىك كەپىلدىگىنە يە بولۋ» دەپ ايقىندادى. پرەزيدەنت باستاماسىمەن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ قازاقستان ءۇشىن بەيبىتسۇيگىش ەل رەتىندە الەمنىڭ جەتەك­­شى ورتالىقتارىمەن تەرەزەسى تەڭ دارە­جەدە قارىم-قاتىناستار جاساۋىنا جول اشتى. سول كەزەڭدە رەسپۋبليكادا 1216 يادرو­لىق وقتۇمسىق, 240 قاناتتى يادرولىق زىمىراندار بولا تۇرا, قۋاتتىلىعى جاعى­نان الەمدە ءتورتىنشى ورىندى يەمدەنگەن قازاقستان اتوم ارسەنالىنان ءوز ەركىمەن, بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ماقساتىندا باس تارتىپ, يادرولىق قارۋدى جويۋ بويىنشا ۇردىسكە جالپى الەمدى شاقىرىپ, باستاما كوتەردى. 1992 جىلى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى مىندەتتەمەلەردى بەلگى­لەپ ليسسابون حاتتاماسىنا قول قوي­دى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتقا قول قويىپ, 1994 جىلى نانن-لۋگار «قاۋىپتى بىرلەسىپ قىسقارتۋ» اتتى باعدارلاماسىنا كىرىستى. تاۋەلسىز مەملەكەتىن العا باستاعان پرەزيدەنتىمىز وسى جىلداردان باستاپ حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ يادرولىق قارۋسىز جۇيەسىن ورناتۋ بويىنشا ناقتى قادامدار جاساپ, بىرلىگى مول بەرەكەلى ەلدىڭ بەيبىتشىل باسشىسى رەتىندە الەم جۇرت­شىلىعىنا تانىلدى. قازاق­ستاننىڭ باستاماسىمەن 29 تامىز كۇنى «حالىق­ارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى» دەپ جاريالاندى. يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پرەزيدەنتىمىز كوتەرگەن «G-Global» – ءححى عاسىر الەمى باستاماسى دا حالىقارالىق قوعامداستىقتا كەڭ ىقىلاسقا يە بولىپ, قازىر وعان الەمنىڭ 190 ەلى قاتىسۋدا. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى باستامالاردى كوتەرە وتىرىپ, ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ ەڭبەكتەرىندە, ماقالالارىندا, سويلەگەن سوزدەرىندە وسى باعىتتاعى ماسەلەنىڭ شەشىمى بويىنشا ناقتى مەجەلەردى اي­قىن­داۋمەن كەلەدى. ول باستامالار پرەزي­دەنتتىڭ «عاسىرلار توعىسىندا», «تاريح تولقىنىندا», «بەيبىتشىلىك كىندىگى», «سىندارلى ون جىل», «عالام­دىق قو­عام­داستىقتى تۇبەگەيلى جاڭارتۋ ستراتەگياسى جانە وركەنيەتتەر سەرىكتەس­تىگى» ەڭبەك­تەرىندە, 2010 جىلى جاريالانعان «جاھان­دىق الەم جانە يادرولىق قاۋىپ­سىزدىك» ماقا­لاسىندا, يادرولىق قارۋ­سىز­دانۋ بويىن­شا ۆاشينگتون, سەۋل, گااگا سام­ميت­تەرىندە سويلەگەن سوزدەرىندە كورى­نىس تاۋىپ وتىردى. 2010 جىلى ۆاشينگ­­توندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك بو­يىن­شا عالامدىق سامميتتە قازاقستان پرە­زي­دەنتى يادرولىق ماتەريالدار مەن قارۋ-جاراقتاردى ساقتاۋ, قويمالاردا ۇستاۋ, تاسىمالداۋ قاۋىپسىزدىگىن قام­تاما­سىز ەتۋ سالالارىنداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە قا­تىس­تى جاڭاشىل باستا­مالار كوتەرگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسى سەۋل سامميتىندە يادرولىق ماتەريالداردى فيزيكالىق قورعاۋ كونۆەنتسياسىنا 2005 جىلعى تۇزەتۋ­لەردى, ولار 2014 جىلعا دەيىن كۇشى­نە ەنۋى ءۇشىن راتيفيكاتسيالاۋ جونىندە شارا­لار قابىلداۋعا شاقىرعان بولاتىن. سەۋل سامميتىندە ەلباسى بەيبىت اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا جيناقتالعان حالىقارالىق تاجىريبەنى جالپىلاندىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالا كەلە, يادرولىق قاۋىپ­سىز­دىكتىڭ زاڭدى تۇر­عى­دان مىندەتتى ستان­دارتتارىن قابىل­داۋعا شاقىردى. 2014 جىلى ناۋرىز ايىندا گااگادا وتكەن ءىىى جاھاندىق سامميت قارساڭىندا ەلباسىنىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى بويىنشا وي-تولعامدارى «Euractiv» جانە «Washington Times» سياقتى الەم­نىڭ جەتەكشى ينتەراكتيۆتىك ساياسي اق­پارات كوزدەرىندە ورنالاستىرىلدى. پرەزيدەنت اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ومىردە پايدالانۋدى ۇسىنىپ, يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا «قوسارلى ستان­دارتتاردى» قولدانۋعا جول بەر­مەۋدى, يادرولىق قارۋسىز الەم­نىڭ جالپى­عا ورتاق دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ تۋرالى ماسەلەلەردى كوتەرىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق قاۋىم­داستىق تاراپىنان كەڭ قولداۋعا يە بولىپ, الەم جۇرتشىلىعىن مويىندات­قان بەي­بىتشىلىك جولىنداعى يگى باستاما­لارى 2016 جىلى امەريكا قۇراما شتات­تارىن­داعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتىندە جالعاسىن تاۋىپ وتىر. ەلبا­سى­نىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سام­ميت تۋرالى ماقالاسى امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ «The Hill» باسىلىمىندا جاريالاندى. بۇل, ارينە, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ سالاسىنداعى قازاقستاننىڭ جەتەكشى ءرولىنىڭ كەڭىنەن تانىلۋىن بىلدىرەدى. پرەزيدەنت اتالعان ماقالادا: «قارۋ جانە يادرولىق ماتەريالدار قورىن جويۋ وڭىرىمىزگە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراق­تىلىق اكەلدى. الايدا, الدەقايدا بەرىك قاۋىپسىزدىك بارلىق تاراپتىڭ ءوزارا قاۋىپسىزدىگىنە باعىتتالعان قۇرى­لىم­دار ارقىلى عانا قامتاماسىز ەتىلۋى مۇمكىن», – دەپ ەرەكشەلەيدى. يادرو­لىق قارۋ­دىڭ ءتۇرلى ەكسترەميستىك توپتار­دىڭ قولىنا ءتۇسۋ قاۋپىنە الاڭداي وتىرا, مەم­لەكەت باسشىسى جاھاندىق قاۋىپ­سىزدىك جۇيەسى يادرولىق ارسەنالدىڭ تالقان­­داۋ مۇمكىندىكتەرىنە ەمەس, مۇددە­لەردىڭ ۇندەستىگى مەن حالىقارالىق مىندەت­تەمە­­لەردىڭ ورىندالۋىنىڭ جاسامپاز كۇشى­نە نەگىزدەلۋى ءتيىس ەكەنى­نە باسا نازار اۋدا­رادى. «بۇل ءۇشىن بۇكىل حالىقارالىق قوعام­­داس­تىقتىڭ بىرلەسكەن ناقتى جۇمىسى قاجەت. مەن تەررورلىق ۇيىمدارعا قاتىسى بار اركىم­دى باقىلاۋعا الۋعا بولاتىن ءبىرىڭ­عاي الەمدىك جەلى قۇرۋ قاجەت دەپ سانايمىن», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونىمەن قاتار, ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءتورتىنشى سامميت اياسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» ماني­فەسى جاريا ەتىلدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل تا­ريحي ماڭىزى جوعارى قادام. جەتەك­شى مەملەكەتتەر تاراپىنان كوتەرىل­گەن باستامالاردىڭ ماڭىزىن عانا مو­يىن­دايتىن, قازىرگى تاڭداعى حالىق­ارا­لىق قاتىناستار جۇيەسىندە قازاق ەلى پرە­زيدەنتىنىڭ بايىپتى, جاسامپاز ساياساتىن الەم جۇرتشىلىعىنىڭ مويىن­داۋىنىڭ, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ەلەۋلى ساياساتىنىڭ كورىنىسى. بۇل قادام كورەگەن ەلباسىمىزدىڭ, ونىڭ سوڭىنان ەرە بىلگەن حالقىمىزدىڭ ماقتان تۇتارلىق جەتىستىگى, جاس ۇرپاقتى العا جەتەلەيتىن جەلكەنى. «سوعىستىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ –  ادام­زاتتىڭ ەڭ كۇردەلى وركەنيەتتىك ءمىن­دەتى», دەپ ناقتىلاپ كورسەتكەن ەلباسى­مىز قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن, بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ءىسىن وزگە دە حالىقارالىق ماسەلە­لەردىڭ ىشىنەن ەرەكشەلەپ, ءابسوليۋتتى باسىمدىق رەتىندە قاراستىرۋدى ۇسىندى. 2011 جىلدان باستاپ «اراب كوكتەمى» رەتىندە تاريحقا ەنگەن تاياۋ شىعىس, سولتۇستىك افريكا ەلدەرىندەگى تولقۋلار, ۋكرايناداعى ساياسي داعدارىس, تاۋلى-قاراباق قاقتىعىسى الەم جۇرتشىلىعىن الاڭداتىپ وتىرعان كەزەڭدەگى مۇن­داي ىرگەلى وي-تۇجىرىمدار زامان تالابى­نان تۋىنداپ وتىر. حالىقارالىق كيكىل­­جىڭ­دەردى بولدىرماۋ بويىنشا ەلباسىمىز: «مەملەكەتتەر اراسىنداعى بار­لىق تالاس-تارتىستاردى رەتتەۋ ءۇشىن نەگىز بەيبىت­شىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءۇشىن تەڭدەي جاۋاپ­كەرشىلىك, ءوزارا قۇرمەت جانە ىشكى ىسكە ارالاسپاۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن بەيبىت ۇنقاتىسۋلار مەن كونس­ترۋكتيۆتى كەلىسسوزدەر بولۋى كەرەك», – دەدى. اينالا­سىن­داعى كورشى ەلدەرمەن تاتۋلىق, ءارىپ­تەست­ىك, ىنتى­ماقتاستىق ساياساتىن جۇرگىزىپ وتىرعان, بارلىق ماسەلەلەرگە بايىپپەن قارايتىن ەلباسىنىڭ وسىنداي وزەكتى جانە وتكىر ماسەلەلەردى كوتەرۋى نەگىزدى. مانيفەستە بەس باعىتتى سارالاپ, ولاردىڭ ارقايسىسىن دايەكتەپ بەردى. ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا, بۇۇ-دا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ جاساۋ جانە جەتىلدىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولاتىن عىلىمي جاڭالىقتاردى تىركەۋ رەەسترىن قۇرۋدى, تاياۋ شىعىس ەلدەرىندە يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ قاجەتتىلى­گىن, حالىقارالىق قۇقىق نەگىزىندە كەڭ اۋقىم­دى بەيبىتشىلىك ارەالدارىن قۇرۋ­دى ۇسىنىپ, اسكەري بلوكتارعا بۇۇ تۋى اس­تىندا مەملەكەتتەردىڭ بەيبىت­شىلىك, تۇراقتىلىق, سەنىم مەن قاۋىپ­سىزدىك جولىنداعى جاھان­دىق كوا­ليتسيا­سىن قارسى قويۋ قاجەتتى­لىگىن, بۇۇ-نىڭ قارۋسىزدانۋ ءجونىن­دەگى كونفە­رەن­­تسياسىنىڭ جاڭا سترا­تەگيا­سىنىڭ قاجەتتىگىن, كيبەرقىلمىستى جويۋمەن اينالىسۋ مىندەتىن ايرىقشالاي كەلە, 2016 جىلى بۇۇ-نىڭ جوعارى دەڭ­گەيدەگى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا­سىن شاقىرۋدى ۇسىندى. الەمدىك دەڭ­گە­يدەگى يادرولىق قارۋدى شەكتەۋ, يادرو­لىق قارۋسىز الەمدى ورناتۋ جانە يادرو­لىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاسا وتىرا, پرەزيدەنتىمىز تو­لىق جانە جاپپاي قارۋسىزدانۋعا قول جەت­كىزۋگە, يادرولىق تەرروريزمدى جويۋعا الەم جۇرت­شىلىعىن شاقىرىپ وتىر. قا­زاق­ستان­دا يادرولىق بانك قۇرۋ تۋرالى حالىق­ارالىق شارت 2015 جىلى تامىز ايىن­­دا قابىلدانىپ, جۇزەگە اسۋدا. «بۇل ۇسى­نىس حالىقارالىق قاۋىمداستىق­تىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولدى. 2015 جىلى 11 ماۋ­سىمدا حالىقارالىق اتوم ەنەرگەتيكاسى اگەنتتiگiنiڭ باسقارۋشىلار كەڭەسi قا­زاق­ستاندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكiن قۇرۋ تۋرالى كەلiسiمدi جانە رەسەي فەدەراتسياسىمەن ترانزيتتiك كەلiسiمدi بەكiتتi. بۇل باعىتتار, حالىقارالىق قاۋىپ­سىزدىك ساياساتىنا جاڭا سەرپىن بەرە­تىن قاجەتتى ارنالار. ەتنوسارالىق قاق­تىعىستار, ساياسي داعدارىستار, مەملە­كەتارالىق كيكىلجىڭدەر بەلەڭ الىپ وتىرعان ۋاقىتتاعى قاجەتتى باستاما. جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى قاقتىعىس رەتىندە باستالعان جانجالداردىڭ ۋشىعا كەلە عالامدىق دەڭگەيگە جەتىپ, مۇنداعى قىل­مىستىق توپتار تاراپىنان يادرولىق ارسەنالدار قولدانباۋىنا كىم كەپىلدىك بەرە الادى. سوندىقتان دا, پرەزيدەنتىمىز كوتەرگەن باستاما ۋاقىت تالابىنان تۋىن­داعان باتىل قادام دەيمىز. پرەزيدەنت ايقىنداعانداي, ءبىز ءۇشىن قازىر جانە تاياۋ بولاشاقتا بۇدان كوكەيكەستى مىندەت جوق. جاھان جۇرتىنىڭ تىنىشتىعى بۇزىل­­عان بۇگىنگىدەي الماعايىپ زاماندا قا­زاقستاندى ەرتەڭگى كۇنىمىزگە نىق سەنىممەن الىپ باراتىن بەس ينستيتۋتتىق رەفورما جانە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى, قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ماقساتىمىز كورەگەن ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا ىسكە اساتىنىنا سەنىمدىمىز. باسەكەگە قابىلەتتى, ارمانى اسقاق ەلگە اينالىپ ماڭگىلىك ەلدىڭ ىرگەسىن بەرىك قالادىق. ەلباسىمىز ن.نازارباەۆ: «ءبىز جاڭا قازاقستاندى – ۇلى دالا ەلىن قۇردىق. ۇلت جوسپارىن ورىنداي وتىرىپ, ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىڭ ورلەۋ ءداۋىرىنىڭ كوكجيەكتەرىن كەڭەيتەمىز, ءوزىمىز تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە قول جەتكىزگەن جانە بىزگە جاھان­دىق دامۋ بەرگەن بارلىق ءمۇم­كىندىك­تەردى پايدالانامىز. ءبىز قازاق­ستاننىڭ وسىناۋ تاريحي تاعدىرىنا سەنەمىز. مەن قازاقستاندىقتاردى ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە رەفورمالاردى ءجۇر­گىزۋگە بارىنشا بەلسەندى قاتىسۋعا, ولار اشاتىن مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋعا شاقى­رامىن. ءبىز ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىق ارمانىمىزدىڭ ورىندالۋىنا جانە قازاق­ستاننىڭ وركەندەۋىنە سەنىمدى تۇردە قول جەتكىزەتىن بولامىز!», – دەپ بۇكىل قازاقستاندىقتاردى ورتاق ىسكە جۇمىلۋعا, كۇشتى بىرىكتىرۋگە, يگى باستامالاردى ءبىرل­ەسە اتقارۋعا شاقىرعان بولاتىن. ەلباسىنىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىك سام­ميتىندە جاريالاعان مانيفەسىن حالىق­ارالىق قوعامداستىق, كۇللى رەسپۋبليكا تۇرعىندارىمەن قاتار, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ازاماتتارى دا ەرەكشە سەر­پىلىس, زور قۇرمەتپەن قابىلدادى. قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ الەمدىك قاۋىمداستىق الدىندا وزىندىك دامۋ باعى­تىن, ساياسي ۇستانىمىن ايقىنداپ الدى. قازاقستان – ەجەلدەن بەيبىتشىلىك سۇيگەن, ىرىسىن ىنتىماقپەن ارتتىرعان ەل. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان-اق ەلباسى – ۇستانعان ساياساتىمەن الەم نازارىن وزىنە اۋدارا بىلگەن تۇلعا. ەلىمىزدە تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىقتى ساقتاي وتىرىپ, باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى ءۇن­قاتىسۋ الاڭىن قالىپتاستىرۋعا دا ەلبا­سىمىزدىڭ بار كۇش-جىگەرىن سالىپ جۇرگەندىگى دە الەم جۇرتشىلىعىنا ءمالىم. الەمدىك قاۋىپسىزدىك جونىندەگى بۇل سامميت قازاقستاننىڭ جانە ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بۇل سالادا الەمدىك قوعام­داستىق الدىندا اسا زور ابىروي-بەدەلگە يە ەكەندىگىن كورسەتتى. جۇماحان مىرحالىقوۆ, مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى