قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەسى

(ۆاشينگتون, 2016 جىلعى 31 ناۋرىز)

بۇل مالىمدەمە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە قاتىسۋى بارىسىندا قابىلداندى. قۇجاتتا تاراپتار ەكى مەملەكەتتىڭ يادرولىق ماتەريالداردى ساقتاۋ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قابىلداپ جاتقان ناقتى كەشەندى شارالارىن اتاپ كورسەتىپ, وسى سالادا ءىس جۇزىندەگى ءوزارا ىقپالداستىقتى جالعاستىرۋعا دەگەن ورتاق ۇستانىمدى راستادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋ جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ جونىندەگى ناقتى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى بىرلەسكەن ۇستانىمدارىن راستادى. امەريكا قۇراما شتاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, سونداي-اق, ۆاشينگتون, سەۋل جانە گااگا سامميتتەرىنىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى شەشىمدەرىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىن قۇپتايدى. وسىعان وراي, تاراپتار  قازاقستاننىڭ يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىندا  ۆۆر-ك زەرتتەۋ رەاكتورىن ونىڭ كۇردەلى قۇراس­تىرىلىمدارىن كونۆەرسيالاۋدان كەيىن تومەن  بايىتىلعان ۋرانعا (تبۋ) نەگىزدەلگەن وتىنعا اۋىستىرۋدى جۋىردا اياقتاعانىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. بۇدان باسقا, تاراپتار قازاقستانداعى ۆۆر-ك رەاكتورىنىڭ بۇكىل جوعارى بايىتىلعان ۋران (جبۋ) وتىنى يادرولىق وتىن وندىرەتىن قازاقستاندىق كاسىپورىندا ماتەريال قوسىپ سۇيىلتۋ ارقىلى ءساتتى تۇردە جويىلعاندىعىن جاريالايدى, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ قۇرامىندا جبۋ بار پايدالانىلعان وتىن قالدىعىن رەسەي فەدەراتسياسىنا تەزىرەك قايتارۋ جونىندەگى مىندەتتەمەسىن ەسكەرە وتىرىپ, يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنداعى جبۋ قورى وسىلايشا تۇگەل جويىلاتىنىن اتاپ وتەدى. تاراپتار قازاقستاننىڭ جارامدى تبۋ وتىنى قولجەتىمدى بولعاندا يۆگ.1م جانە يگر رەاكتورلارىن تبۋ وتىنىنا اۋىستىرۋ جانە  ولاردى كونۆەرسيالاۋ اياقتالعاننان كەيىن پايدالانىلعان جبۋ وتىنىن وسى زەرتتەۋ رەاكتورلارىنان رەسەيگە قايتارۋ  جونىندەگى بۇلجىماس ۇستانىمىن قۇپتايدى. تاراپتار سەزىمتال يادرولىق ماتەريالدار پايدالانىلمايتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى تەحنيكالىق جاعىنان مۇمكىن بولاتىن, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى بولاتىن تۇستاردا ەنگىزۋ جونىندەگى يادرولىق سالا ۇمتىلىسىن قولدايدى. بۇعان قوسا, تاراپتار يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى وقۋ ورتالىعىن قۇرۋ ىسىنە بىرلەسكەن كۇش-جىگەر جۇمسالىپ وتىرعانىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ وتەدى. ورتالىق يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ سالاسىندا ماتەريالداردى قورعاۋ, باقىلاۋ جانە ەسەپكە الۋ ترەنينگتەرىن, يادرولىق جانە باسقا دا راديواكتيۆتى ماتەريالداردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىل ترەنينگتەرىن وتكىزەتىن بولادى. ورتالىق قۇرىلىسى 2015 جىلدىڭ سوڭىندا باستالدى, ول 2016 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى نىساندار كۇزەتىن, قورلاردى باسقارۋ جۇيەلەرىن, ساقتاۋ نىساندارىنىڭ جانە ماتەريال تاسىمالداۋ قاۋىپسىزدىگىن, كيبەر قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ كۇشتەرى ءۇشىن ترەنينگ وتكىزۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جۇمىسقا جانە يادرولىق ماتەريالداردى انىقتاۋدىڭ جاھاندىق ارحيتەكتۋراسىن نىعايتۋ جولىنداعى ىنتىماقتاستىققا بۇدان ءارى دە بەكەم بولا بەرەتىندىگىن مالىمدەيدى. قازاقستان مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى يادرولىق قاۋىپسىزدىك پەن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تاراپتاردىڭ قازىرگى ءوزارا ءىس-قيمىلىن كۇشەيتۋدى جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاي وتىرىپ, يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتەرگە زور ءمان بەرەدى.