مير دەرجيتسيا نا دوبرىح ليۋدياح,
نە نا اگرەسسي ي زلە.
ي ەسلي دوبروتى نە بۋدەت,
تو نيچەگو نە بۋدەت نا زەملە,
اندرەي دەمەنتەۆ.
ماحاببات جىرشىسى ادامزاتتىڭ اناسى – قاسيەتتى قارا جەر مەن تىرەۋسىز اسپان جاراتقان, ءتوڭكەرىلگەن كوك كۇمبەزدەي الىپ كوككە اي مەن كۇن ورناتقان قۇدىرەتى شەكسىز, مەيىر, شاپاعاتى مول اللا تاعالا اركىمگە ءارتۇرلى تاعدىر سىيلاعانى سياقتى, ءار ەلگە ارقيلى وزگەشەلىك تە دارىتقان. سودان دا بولار, الەمدە قانشا ەل بولسا, سونشا وزگەشەلىك بار. ءۇش جاعىنان تەبىرەنگەن تەڭىزدىڭ ەركە تولقىندارى ءوبىپ جاتقان تۇبەكتە ورنالاسقان, جەرىنىڭ جەتپىس پايىزى اسپاننىڭ وزىنە اسقاق قاراعان تاۋلارمەن كومكەرىلگەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ بەكزاتتىق پەن نازىكتىكتىڭ سيمۆولىنداي سىمباتى بولەك سۇلۋ ساكۋراسى كورمەگەندى ىنتىقتىرىپ, كورگەننىڭ كوڭىلىن ارباپ, كوز جاۋىن الادى. اعاش بۇتاقتارىنىڭ اجارىن اشىپ, ءۇپ ەتكەن جەل بولسا ۇشىپ تۇسكەلى تۇرعان اق ماقتاداي ءنازىك, القىزىل گۇل – ساكۋرا كوكتەم شىعىسىمەن قۇلپىنايداي قۇلپىرىپ شىعا كەلەدى. ساكۋرانىڭ كوكتەممەن ءبىرگە گۇلدەنۋى تەگىن ەمەس, ونىڭ تەرەڭ سىرىن تىرشىلىك يەلەرىنىڭ جاسارىپ, جاڭعىرۋىمەن تابيعاتپەن تابىسىپ, جاندۇنيە جاساۋلارىنىڭ قىزعالداقتاي قۇلپىرىپ, اباتتانا تۇسۋىمەن استارلى ايشىقتايدى كورەيلەر. جاقسىلىقتىڭ جارشىسى, ماحابباتتىڭ جىرشىسى ساكۋرا گۇلدەگەن كەزىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى ءبىزدىڭ ونتۇستىك كورەياعا اسا جاۋاپتى ساپارىمىز. ىرىمشىل قازاق ەمەسپىز بە, مۇنى جاقسىلىققا جورىدىق. قايىرىمدىلىقتان اسقان قاسيەت جوق ۇلى ۇستاز مۇحاڭنىڭ – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ سوزىمەن ايتسام: «بۇل ءجونى-جولى بولەك وقشاۋ ساپار بولدى». سەبەبىن قىسقا قايىرسام, جەر كورۋ, ەل تانۋعا ساياتىن تۋريزم دە, ىسكەرلىك تە, ءتىپتى, شىعارماشىلىق تا ەمەس, نە ءومىر, نە ءولىم دەيتىن كۇرمەۋى قاتتى, اسا كۇردەلى ساۋالدىڭ ءتۇيىنى شەشىلەر تاعدىرلى ساپار ەدى بۇل. تاعدىرلى بولاتىنى – بىردە ۇشاق, بىردە جول اپاتىنا ۇشىراپ, جەتى مارتە تۋرا كەلگەن اجالدان اللا تاعالانىڭ امىرىمەن امان قالعان, جيىرما ءبىر جاستاعى سۇيىكتى, يىقتى, اسا تالانتتى ۇلى – دانيارى ۇيلەنۋ تويى ۇستىندە و دۇنيەگە اتتانىپ كەتكەن مەن بەيباقتا قايبىر وڭعان دەنساۋلىق بولۋشى ەدى. سىنشى جۇما-نازار سومجۇرەكشە ايتسام: ەكى كۇننىڭ بىرىندە جەدەل ءجاردەممەن اۋرۋحانادان ءبىر-اق شىعىپ, جانساقتاۋ پالاتاسىنا ءتۇسىپ جاتسام دا, قالامىم ءبىر ءسات قولىمنان تۇسپەپتى. مەنىڭ شىعارمالارىمدى تۇگەل وقىپ, زەردەلەي زەرتتەپ, كولەمدى ماقالالار جازعان بىلىكتى سىنشىنىڭ سوزىنەن كەيىن دە كۇنى-ءتۇنى تاپجىلماي جازۋ ستولىندا وتىردىم. مۇنىڭ ءبارىن تىزبەلەپ جاتقانىمنىڭ ەكى سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى – دەنساۋلىقتى ەلەمەي, شامادان تىس كوپ جۇمىس ىستەپ, جۇرەككە جۇك تۇسىرگەنىم ءبىر قاتەلىگىم بولسا, ودان دا زور ەكىنشى قاتەلىگىم – سپورتپەن اينالىسپاعانىم, تىم بولماسا دەنە شىنىقتىرۋ جاساپ, ەڭ بولماسا كۇنىنە ءبىر ساعات جاياۋ جۇرمەي, كۇنى-ءتۇنى تەك قانا جازۋمەن, وقۋمەن عانا اينالىسقانىم. بارلىعىنا ۋاقىت تاۋىپ, ەڭ باستى بايلىققا –دەنساۋلىققا ۋاقىت تاپپاعانىم – ومىردەگى ەڭ ۇلكەن قاتەلىكتەرىمنىڭ ءبىرى. وسى جايلار ءبىر وزىندە بىرنەشە اۋرۋ بار, كۇنىنە ءبىر ۋىس ءدارى ىشەتىن مەنىڭ ونسىز دا وسال دەنساۋلىعىمدى مۇلدەم ويسىراتىپ كەتتى. كوپ جىلدان بەرى مازالاپ ءجۇرگەن باستى اۋرۋعا وپەراتسيا جاساۋ اۋاداي قاجەت بولدى. ول ءۇشىن الىس شەتەلگە بارۋ كەرەك. وعان اسا قوماقتى قارجى قاجەت. ونداي قارجى مەندە دە, مەنىڭ جاقىندارىمدا دا جوق. تىعىرىققا تاپ بولىپ, تۇيىققا تىرەلگەن ساتتەردە: «ءومىردىڭ كوبى ءوتىپ, ازى قالعان, جازى كەتىپ, قىسى كەلگەندە ولە بەرۋگە بولاتىن شىعار», دەسەم دە: «ومىردە جاقسى نارسەلەر كوپ قوي, ءبارىن قيمايمىن, بارىنەن بۇرىن ءاندى قيمايمىن», دەپ تۋرگەنەۆ ايتقانداي, جەمە-جەمگە كەلگەندە مەن دە ءبارىن قيمادىم, بارىنەن بۇرىن جان جارىم, پروفەسسور قۇرالاي احمەتقىزى اققوشقاروۆانى قارتايعان شاعىندا سۇيەنىشسىز قالدىرۋدان جانە ءالى دە بولسا ەلگە بەرەر ەڭبەكتەرىمدى ولتىرۋدەن جاسقاندىم. جاعدايدان حاباردار بولعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ماعان جەدەل مورالدىق, قارجىلىق قولداۋ كورسەتتى. ءبىرىنشى – اللا تاعالانىڭ, ەكىنشى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قايىرىمدىلىعىنىڭ ارقاسىندا تاعى دا تۋرا كەلگەن ءبىر اجالدان امان قالدىم. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى پرەزيدەنت ءىس باسقارماسىنا شەتەلدەگى ەڭ ءىرى, اسا سەنىمدى كلينيكا مەن وپەراتسيا جاسايتىن بىلىكتى پروفەسسور تابۋدى تابىستاعان ەكەن. ەلباسىنىڭ ول تاپسىرماسى ءمىنسىز ورىندالدى. قايىرىمدىلىقتان اسقان قاسيەت جوق. ءبىزدىڭ ەلباسىمىز سول قاسيەتكە يە. پرەزيدەنت وزىنە ءتان مەيىرىممەن تالايدىڭ كوز جاسىن قۇرعاتتى, تالايدىڭ ءومىرىن ۇزارتتى. سونىڭ مىڭنان ءبىر مىسقال مىسالى تاراز قالاسىنداعى «باتىر بايان». بىلە بىلسەڭ شاپاعاتى بارلارىڭ, سۇيگەن ق ۇلى بولارى حاق اللانىڭ, – دەپتى قاسيەتتى كىتاپتا (قۇران, ءۇشىنشى سۇرە, قىرىق ءبىرىنشى ايات). نۇرسۇلتاندى دا, ول كوشەلى كوسەمدىكپەن كوشىن باستاپ كەلە جاتقان قازاق ەلىن دە اللا تاعالا ماڭدايىنان ءسۇيىپ تۇرۋىنىڭ سىرى دا وسىندا بولار, بالكىم. قىسقا قايىرساق, ماحاتما گانديدىڭ: «يا تەبيا ليۋبيل, موي نارود, ي بىل نەجنو ليۋبيم توبويۋ», دەگەن ءسوز نۇرسۇلتاننىڭ قايتالانباس حاس تۇلعاسىنىڭ اجارىن اباتتاندىرىپ تۇر. پرەزيدەنتتىڭ اسقان ادامگەرشىلىگى مەن اسا قايىرىمدىلىعىنىڭ ارقاسىندا ناۋرىز ايىنىڭ 13-جۇلدىزىندا جۇبايىمىز ەكەۋمىز اللادان مەدەت سۇراپ شەتەلگە اتتاندىق... باسقا ەمەس, نەگە سەۋل؟ پرەزيدەنت ءىس باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري ۆاسيلەۆيچ بەنبەرين مەن وسى مەكەمەنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى گۇلجان شىمباەۆا حالىقارالىق ايەلدەر مەرەكەسى 8 ناۋرىز كۇنى دە جۇمىس ىستەپ, شەتەلدەردەگى كلينيكالاردى زەرتتەپ, ولارمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە ماعان سەۋل قالاسىنداعى «اسان» كلينيكاسىنا بارۋدى ۇسىندى. «باسقا ەمەس, نەگە سەۋل؟» دەگەن سۇراققا ولار: «مەديتسينالىق تەحنولوگيا مەن ينفراقۇرىلىم قاتتى دامىعان وڭتۇستىك كورەياداعى سەۋل قالاسىندا جۇزگە جۋىق كلينيكا بار. سولاردىڭ ەڭ ءىرىسى دە, ەڭ وزىعى دا «اسان» كلينيكاسى. سىزگە وپەراتسيانى سول ەڭ سەنىمدى كلينيكادا جاساۋعا كەلىستىك. بارۋ, قايتۋ بيلەتتەرىڭىز دە دايىن. «ەير استانامەن» ۇشاسىزدار, – دەپ جاۋاپ بەردى. وسى اڭگىمەدەن سوڭ ەكى كۇن وتكەن سوڭ, ناۋرىز ايىنىڭ 14-جۇلدىزىندا جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا تاڭعى ساعات 10-دا سەۋلگە جەتتىك. اۋەجايدا قارسى العان كلينيكا وكىلى ۆيكتوريا مەن ەلشىلىكتەگى ەكىنشى حاتشى اسلان جول بويى وڭتۇستىك كورەيا مەن ونىڭ استاناسى سەۋل جايلى ءبىراز تۇشىمدى اڭگىمە ايتتى. ەلدەگى وتىز ميلليون حالىقتىڭ 10 ميلليونى سەۋلدە تۇرادى. بۇعان قوسا, سەۋلگە كۇنىنە 10 ميلليون جولاۋشى كەلىپ, سونشا ادام كەتەدى ەكەن. «چەلوۆەك سو زۆەزد» اتتى سەريالدىڭ الدىندا دا روليك كورسەتىلەدى, نەبارى 10 سەكۋندقا سوزىلاتىن سول روليكتەن قالا ءتىرشىلىگىنەن حابار الاسىز. تاۋلىك بويى ۇيىقتامايتىن سەۋلدە 5 مىڭ جىلدىق تاريحى بار عاجايىپ عيماراتتار مەن بۇگىنگى ءزاۋلىم ۇيلەر قورشاعان ورتامەن, تابيعاتپەن اسەم ۇيلەسىم, ادەمى ۇندەستىك تاپقان. قالانى قاق جارىپ اعىپ جاتقان حانگان وزەنىندە نە كوپ, كوپىر كوپ. ءجيى سالىنعان كوپىر مەن ۇلكەن اينالما جول جولاۋشىلاردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا اسا ىڭعايلى. مەنىڭ وسىنشا جاسقا كەلگەندە كورگەن ەڭ ۇلكەن اۋەجايىم ىستامبۇلدا ەدى. ول سەۋل اۋەجايىمەن سالىستىرعاندا الىپ اسقار تاۋدىڭ جانىنداعى توبەدەي عانا ەكەن. جەڭىل كولىكتەر اۋەجاي عيماراتىنىڭ كەز كەلگەن قاباتىنا كوتەرىلە بەرەدى. سەۋل اۋەجايى عيماراتىنىڭ ۇلكەندىگى سونشا, بيلەتىڭىزدى ءتىركەتكەننەن كەيىن ۇشاققا دەيىن بىردە جەدەلساتىمەن, بىردە ەكسكالاتورمەن, ەڭ سوڭىندا پويىزبەن ەڭ كەمى ءبىر ساعاتتاي جۇرەسىز. ايتا بەرسەك كەرەمەتى كوپ ەكەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ... ەندى ەڭ نەگىزگى اڭگىمەگە كەلەيىك تە: «باسقا ەمەس, نەگە سەۋل؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرەيىك. سەۋلدەگى 1989 جىلى اشىلعان «اسان» مەديتسينا ورتالىعىنىڭ 22 قابات عيماراتىنىڭ اۋماعى اتشاپتىرىم. وندا 2700 كەرەۋەت-ورىن بار. ورتالىقتا وتە كۇردەلى 57 مىڭ وپەراتسيا جاسالىپتى. جاتقان توسەگىڭ ەركىن سىياتىن جۇزدەن استام جەدەلساتى (ليفت) ءمىنسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. ەمدەلۋشىلەر اراسىندا ورىس پەن اراب وتە كوپ. تاياۋ شىعىس ەلدەرى مەن موڭعوليا, جاپونيا, ونى ايتاسىز مەديتسيناسى دامىعان قىتايدان كەلەتىندەر سانى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى ەكەن. اششى دا بولسا اشىعىن ايتايىق, كەڭەس وكىمەتىنىڭ شەكپەنىنەن شىققان ءبىزدىڭ مەديتسينامىز كوپ جىل كەنجە قالىپ قويىپتى. ءبىر عانا مىسال, بىزدەگى بەدەلدى اۋرۋحانانىڭ وزىندە ءاناليزدىڭ قورىتىندىسىن ءبىر تاۋلىك كۇتەسىز, مۇندا سول ساتىندە ءدال ايتادى. وتە قىمبات مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار, ەڭ باستىسى – سولاردى ەركىن مەڭگەرگەن بىلىكتى ماماندار ەمنىڭ شيپالى بولىپ, ناۋقاستىڭ تەز ساۋىعىپ كەتۋىنە ءمىنسىز قىزمەت ەتەدى. اۋدارماشىلار ارمياسى التى ءتىلدى: اعىلشىن, قىتاي, جاپون, ورىس, اراب, موڭعول تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرگەن. بىزگە ەكى اۋدارماشى قىزمەت كورسەتتى. ونىڭ ءبىرى – وتىز ءۇش جاستاعى كورەي ايەلى ۆيكتوريا لي, ەكىنشىسى – جيىرما توعىز جاستاعى قىرعىز قىزى, تالاستا تۋعان نۇرجامال. قىزمەت كورسەتۋ مادەنيەتى وتە جوعارى, مەدبيكەلەردەن باستاپ پروفەسسور, دوتسەنتتەرگە دەيىن ءيىلىپ, جۇمساق جىميىپ تۇرادى. دارىگەرلەر عانا ەمەس, مەدبيكەلەر دە اعىلشىنشا اعىپ تۇر. وزدەرى وڭكەي جاس, وڭشەڭ سۇلۋ. ناۋقاس ادام ولار ءۇشىن پاتشا. استى-ۇستىنە ءتۇسىپ الپەشتەۋى جاساندى ەمەس, تابيعي. ناۋقاسقا شىن نيەتىمەن جانى اشيتىنى ايقىن تانىلىپ تۇر. قىسقا قايىرساق, وڭتۇستىك كورەيانىڭ سەۋل قالاسىنداعى «اسان» كلينيكاسىنىڭ كەرەمەتتەرى كوپ. ەڭ باستىسى – ەڭ وزىق دارىگەرلىك كومەك پەن شيپالى ەمى. «باسقا ەمەس, نەگە سەۋل؟» دەگەن ساۋالدىڭ جاۋابى دا وسى! Thank you, سون سان حۋن! اقسۇر جۇزىنەن جۇپ-جۇمساق نۇر توگىلگەن, اشاڭ دەنەلى, كەڭ ماڭدايلى كەلبەتىنە قويۋ قاسى مەن شالقالاتا تاراعان قالىڭ قارا شاشى ەرەكشە جاراسا قالعان, بالعاداي اياق-قولى مەن سپورت شەبەرلەرىنىڭ دەنە بىتىمىندەي ءتۇر-تۇلعاسى ورتا بويىن وزگەشەلەندىرىپ, سىمباتى بولەك سۇلۋلىق دارىتقان جاسى قىرىقتىڭ و جاق, بۇ جاعىنداعى جىگىت, نەگە ەكەنىن قايدام, ماعان ءبىر كورگەننەن ەتجاقىنىمداي بولىپ كورىندى. ءسال قىسىڭقى, قيىق كوزىندە ازداعان مۇڭ بار. بۇل قۋانىشتا تاسىمايتىن, قيىندىقتا جاسىمايتىن ۇستامدىلىقتىڭ, اقىل-پاراساتتىڭ بەلگىسى. كىسىلىگى مەن كىشىلىگى سوزىنەن عانا ەمەس, ءجۇرىس-تۇرىسىنان, قاباق قاعىسىنان ايقىن اڭعارىلىپ تۇر. – ءسابيت ايمۇقان ۇلى! تانىسىپ قويىڭىز, ءسىزدى ەمدەيتىن, وپەراتسيا جاسايتىن پروفەسسور وسى كىسى. اتى-ءجونى – سون سان حۋن, – دەدى قارشىعاداي قاعىلەز, الاسا بويىندا ءبىر قىرىم ارتىق ەتى جوق, اپ-ارىق كورەي قىزى ۆيكتوريا قىسىق كوزىمەن ماعان سىعىرايا سىناي قاراپ. – ءجون,ءجون. تانىسقانىما قۋانىشتىمىن, – دەدىم مەن. – مەن دە, – دەدى پروفەسسور قولىمدى قۇشىرلانا قىسىپ. – ەستىدىم, اتاقتى جازۋشى ەكەنسىز. قالام قايراتكەرلەرىن قاتتى قۇرمەتتەيمىن. – ءبىزدىڭ قازاقتا: «جاقسىنىڭ وزىنەن بۇرىن اتى جەتەدى», دەگەن قاناتتى ءسوز بار. اتىڭىزعا سىرتتاي قانىقپىن. بىلىكتىلىگىڭىزگە قوسا, جۇرەگى جىلى, قولى جەڭىل دەگەندى دە ەستىدىم. اۋەلى ءبىر اللاعا, سوسىن وزىڭىزگە سەنىپ كەلدىم. مەنىڭ ەندىگى تاعدىرىم ءسىزدىڭ قولىڭىزدا. كوپتەن بەرى قيناعان دەرتتەن قۇتقارا كورىڭىز. – قوبالجىماڭىز. مۇمكىن بولعاننىڭ ءبارىن جاسايمىز. ءىستىڭ ءساتى بىلەدى. وسى اڭگىمەدەن سوڭ كەشە كەلە سالىسىمەن باستالعان اناليزدەر تاپسىرۋ, كارديوگرامما سىندى سان ءتۇرلى ەمشارالار بىرىنەن سوڭ ءبىرى, جەدەل جالعاسىپ جاتتى... ءبىز جۇبايىمىز ەكەۋمىز اۋماعى اتشاپتىرىم الىپ عيماراتتىڭ ءىى-قاباتىنداعى 8-پالاتاعا ورنالاسقان بولاتىنبىز. بىزدەگىدەي ەمەس, مۇنداعى پالاتالار ۇزىنشا كەلگەن, ۇلكەن ەكى ءبولمەدەن تۇرادى. ەكى بولمەلى پالاتانىڭ كىرەبەرىس بولمەسىندە كۋحنيا, مۇزداتقىش, قول جۋعىش, ەلەكتروچاينيك, ءتىپتى, ميكروۆولنوۆكاعا دەيىن بار. وڭ جاقتا ديۆان, ستول, ورىندىقتار. وسى ءبىرىنشى بولمەدە كەلىسسوز جۇرگىزۋىڭە دە, قوناق قابىلداۋىڭا دا بولادى. تورگى بولمەسىنىڭ ءبىر قابىرعاسى تۇتاس تەرەزە. سول تەرەزەدەن سىرتقا كوز تاستاساڭ كوز الدىڭا كوركەم سۋرەت كەلەدى. حانگان وزەنىنىڭ ەركە تولقىندارى الىپ عيماراتتىڭ ىرگەسىن ەركەلەي ءوبىپ جاتىر. كول ۇستىنەن تۇرعىزىلعان ۇزىن كوپىردەن ءارتۇرلى كولىكتەر مەن پويىزدار ۇزدىكسىز جۇيتكيدى. كولدىڭ ارعى شەتىندە باۋىرى جالاڭاشتاۋ, باسى كوكالا بۇلتتى الاسا تاۋ. نەگە ەكەنىن قايدام, كول بەتىن كوكتەي تىك ۇشاقتار ءجيى ۇشادى... مەن تابيعات سۇلۋلىعىنا جانارىمدى سۋارىپ تۇرعاندا بولمەگە پروفەسسور سون سان حۋن مەن اۋدارماشى ۆيكتوريا لي كىرىپ كەلدى. حال-جاي سۇراسقاننان كەيىنگى اڭگىمە اۋانى ماعان ۇنامادى. سەبەبى پروفەسسور: – مەن سىزگە وپەراتسيا جاسامايمىن. ءدارى بەرىپ قايتارامىن, – دەدى. – نەگە؟ – دەدىم, جاڭا ءبىر ازىردەگى كوتەرىڭكى كوڭىلىمە كۇتپەگەن جەردەن كولەڭكە تۇسكەن مەن. – سابىر ساقتاڭىز, – دەدى پروفەسسور داۋىسىن جۇمسارتا سويلەپ, – مەن سىزگە وپەراتسيا جاسامايمىن دەمەيمىن, سىزگە وپەراتسيا جاساۋعا بولمايدى. – سەبەبى؟ – سەبەپ بىرەۋ ەمەس, بىرنەشەۋ. – اتاپ ايتقاندا. – بىرىنشىدەن, – دەدى پروفەسسور سابىرلى قالپىن ساقتاپ, اقىرىن, بىراق انىق سويلەپ, – ءسىزدىڭ جۇرەگىڭىز ءالسىز. ەكىنشىدەن, قانتىڭىز كوپ. ۇشىنشىدەن, قان-قىسىمىڭىز جوعارى, تورتىنشىدەن, اۋرۋدى اسقىندىرىپ العانسىز, بىزگە تىم كەش كەلىپ تۇرسىز, بەسىنشىدەن... – ءارى قاراي تىزبەلەي بەرۋدىڭ قاجەتى جوق, – دەدىم مەن سابىرسىزدانىپ, اسىعا سويلەپ, – قىرىق ءتۇرلى كەدەرگى بولسا دا سىزدەن ماعان وپەراتسيا جاساۋىڭىزدى وتىنەمىن. داۋىسىمنىڭ قاتقىلداۋ شىققانىن جۇبايىم قۇرالايدىڭ قاباعىنان اڭعاردىم. – بۇل وتە كۇردەلى عانا ەمەس, اسا قاۋىپتى وپەراتسيا. اشىعىن ايتايىن, قاتەر 90, ءۇمىت 10 پايىز. – «بىزدە تاۋەكەل ەت تە تاس جۇت» دەگەن ءسوز بار. «تاۋەكەل ءتۇبى جەل قايىق, وتەسىڭ دە كەتەسىڭ, ۋايىم ءتۇبى ءتۇپسىز تەڭىز, باتاسىڭ دا كەتەسىڭ» دەيدى. تاۋەكەلسىز باقىت جوق. مەن تاۋەكەلدىڭ ادامىمىن. – ويلانىڭىز. وپەراتسيا ءتورت-بەس ساعاتقا سوزىلۋى مۇمكىن. سونشا ۋاقىت ناركوز كوتەرۋ... قالاي دەسەم ەكەن... بۇل, ءتىپتى, مۇمكىن ەمەس قوي. – مۇمكىن ەمەستى مۇمكىن ەتەتىن ەكى ۇلى كۇش بار. ونىڭ ءبىرى – قۇدايدىڭ قۇدىرەتى. اللانىڭ مەيىرىمىنە, قايىرىمدىلىعىنا, ەكىنشى – ءسىزدىڭ بىلىكتىلىگىڭىزگە, ءتاجىريبەڭىزگە, شەبەرلىگىڭىزگە سەنەمىن. – جارايدى, ءالى دە ويلانىڭىز, ويلانىڭىز, – دەدى پروفەسسور سون سان حۋن كەتىپ بارا جاتىپ. مەنىڭ ويىم: «نە ويلاناتىن بار. «جاماننىڭ باسىنا ءىس تۇسسە ويلاي بەرەدى, جاقسىنىڭ باسىنا ءىس تۇسسە بويلاي بىلەدى», دەمەپ پە ەدى دالانىڭ دانا شالدارى. جاندى قيناعان بۇل دەرتتەن نە ءبىرجولا قۇتىلايىن, نە... اللا ءوزى بەرگەن جانىن ءوزى الادى. مەيىرىمى, كەشىرىمى كوپ اللا تاعالا ءبىلىپ ىستەگەن, بىلمەي ىستەگەن كۇنالارىمدى كەشىرەر. ءبارى ءبىر اللانىڭ قولىندا. اللانىڭ ءامىرىنسىز ەشتەڭە بولعان ەمەس, بولمايدى دا. قۇدايسىز قۋراي دا سىنبايدى...». ءبىر ساعاتتان سوڭ پروفەسسور تاعى كەلدى. – قالاي, ءبىر شەشىمگە كەلدىڭىز بە؟ – دەدى ول جۇمساق جىميىپ. – مەن ەكى سويلەپ كورگەن ەمەسپىن. وپەراتسيا جاساۋىڭىزدى وتىنەمىن. ولسەم ءوز وبالىم وزىمە. – ولاي دەمەڭىز. ولمەيسىز, – دەدى پروفەسسور ك ۇلىمسىرەپ. – ءسىزدىڭ ءومىرىڭىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايمىز. بىزدە كۇدىك قانا ەمەس, ءۇمىت تە بار. ءبارى جاقسى بولارىنا سەنەمىن. ءسىز دە سەنىڭىز... بۇل اڭگىمە ۇستىمىزدەگى مەشىن جىلى, ناۋرىز ايىنىڭ 16-جۇلدىزىندا بولىپ ەدى. سول كۇنى تۇستەن كەيىن سون سان حۋن ماعان وپەراتسيا جاسادى. – بۇگىن سارسەنبى – ءساتتى كۇن. سەن ۋايىمداما. مەن قىسقا مەرزىمدى ءىسساپارعا كەتىپ بارا جاتىرمىن. اللا ءناسىپ ەتسىن, 2-3 ساعاتتان سوڭ قايتىپ ورالامىن. سەن وعان دەيىن بىرگە وتكىزگەن جاقسى كۇندەرىمىزدى جانىڭا ازىق ەتىپ, مەنى ساعىنا تۇر. ماحاببات پەن ساعىنىش – ۇلى كۇش! ول ءبارىن دە جەڭەدى, – دەدىم جان جارىم قۇرالايعا. ول جانارى جاۋتاڭداپ قالا بەردى... بەس ساعاتقا سوزىلعان وپەراتسيا ءساتتى اياقتالدى. «و, تاۋبە, تاۋبە! ءتىرى ەكەنمىن» دەپ ويلادىم كوزىمدى اشقاندا! وپەراتسيا كەزىندە ەش جەرىم اۋىرعان جوق, ەشتەڭە سەزگەن جوقپىن. اۋىرعاننىڭ كوكەسى جانساقتاۋ بولىمىنەن پالاتاعا اكەلىپ جاتقىزعاننان كەيىن بولدى. توسەكتە شالقامنان جاتىرمىن. ەكى قولدا ەكى, جاندى جەردە تاعى ءبىر, بارلىعى ءۇش كاتەتر. وڭ جاقتا ءداۋ سيستەما. وعان ىلىنگەن پوليەتيلەن ىدىستىڭ ۇلكەندىگى تورسىقتاي. سول تورسىقتاي ىدىستاعى الدەبىر سۇيىق كىپ-كىشكەنە ءۇش شۇمەكتەن تاڭعى شىقتاي مولدىرەپ كەزەك-كەزەك تامشىلايدى. سول سيستەمادا تاپجىلماي وتىز ساعات جاتتىم... سول ءتۇنى كىرپىگىم ايقاسپاي قويدى. قۇرالاي دا كورەر تاڭدى كوزىمەن اتىردى... كەلەسى كۇنى دە كوپ قينالدىق... اسا كۇردەلى وپەراتسيانىڭ ءساتتى وتكەنىنە قۋانعانى اقسۇر جۇزىنە جاڭادان اتىپ كەلە جاتقان تاڭ شاپاعىنداي قىزعىلت نۇردان ايقىن اڭعارىلعان دوكتور سون سان حۋن: – ءسىزدىڭ بەس ساعاتقا سوزىلعان ناركوزعا قالاي توزگەنىڭىزگە تاڭدانىپ تۇرمىن. مۇنداي اۋىرلىقتى وتكەن جىلى وتىزداعى وعلان دا كوتەرە الماپ ەدى, – دەدى كوزى ك ۇلىمدەپ. – ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بار, – دەدىم مەن السىزدىكتەن داۋىسىم اقىرىن شىقسا دا, وزىمشە شابىتتانا شالقي سويلەپ. – ءيا؟ – دەپ ەلەڭ ەتە قالدى دوكتور سون سان حۋن. – بىرىنشىدەن – مەن ءومىرى ءبىر ادامعا ءبىر مىسقال جاماندىق جاساعان ەمەسپىن. ءتىپتى, جاۋلارىما دا. قولىمنان كەلگەنشە جاقىنعا دا, الىسقا دا جاقسىلىق جاسادىم. راس, ەلدىڭ ءبارىن جارىلقاي المادىم. ول مۇمكىن دە ەمەس قوي. سەبەبى, مەن قۇداي ەمەسپىن. ادامداردان ايلاڭدى اسىرساڭ دا, اللا تاعالانى الداي المايسىڭ. ول ءبارىن كورىپ تۇر. ءبارىن كورىپ, ءبىلىپ تۇرعان اللا تاعالا سول اقجۇرەك ادالدىقتى ەسكەرىپ, وزىنە ءتان مەيىرى مەن شاپاعاتىنا بولەپ امان ساقتادى مەنى. ەكىنشىدەن, مەنىڭ اماندىعىمدى الىس اۋىلدارداعى مالشىلاردان باستاپ شەت ەلدەردەگى تىلەكتەستەرىم مەن اقورداداعى پرەزيدەنتكە دەيىن تىلەدى. اللا تاعالا مۇنى دا ەسكەرگەن بولۋى كەرەك. ءۇشىنشى – مەنى قۇلاي سۇيگەن, ماعان قۇدايداي سەنگەن, بۇل كۇندە ەكەۋمىز ءبىر ادامعا اينالىپ كەتكەن قاسيەتتى ءبىر ايەل – سۇيىكتى جارىم بار. سول ماحاببات ماعان كۇش, قۋات بەردى. – ءجون, ءجون, – دەدى پروفەسسور, دوكتور سون سان حۋن از سوزگە كوپ ماعىنا سىيعىزىپ. – ءسىز, پروفەسسور سون سان حۋن مىرزا, اللا دەگەن اقجۇرەك, ادال ازامات ەكەنسىز. اللا تاعالا ءسىزدى دە ايالاعان شىعار. اللانىڭ ءامىرىنسىز ەشتەڭە بولمايدى. قۇدايسىز قۋراي دا سىنبايدى. ءبارى دە قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن بولدى, – دەپ ءتۇيدىم مەن ويىمدى. – سەنىم ءارتۇرلى, قۇداي بىرەۋ, – دەدى پروفەسسور سون سان حۋن. – مەن قۇداي ەمەسپىن دەگەن ولەڭ جازىپ ەدىم, سونى وقىسام بولا ما؟ – وقىڭىز, وقىڭىز, – دەپ ەلپ ەتە ءتۇستى پروفەسسور سون سان حۋن. «مەن قۇداي ەمەسپىن, قولىنان ءبارى كەلەتىن. كوپ پەندەنىڭ ءبىرىمىن, اللا ىسىنە كونەتىن. مەن اۋليە ەمەسپىن, بولاشاقتى كورەتىن. وزەكتى جانمىن ءبىر كۇنى, جۇزگە دە جەتپەي ولەتىن. عۇلاما دا ەمەسپىن, دۇنيە سىرىن بىلەتىن. جارىق جۇلدىز دا ەمەسپىن, اسپاننان اعىپ سونەتىن... قازاق دەيتىن حالىقتىڭ, قۇلاق كەستى ق ۇلىمىن. ەڭبەگىم سىڭسە ۇلتىما, ۇلىلاردان دا ۇلىمىن. مەن قۇداي ەمەسپىن, الەمدى مىناۋ جاراتقان. قالاسا تاڭدى اتىرىپ, جاھاندى جالت قاراتقان. مەن قۇداي ەمەسپىن. قۇداي بولسام, ۇلىم, سەنى, سۇم اجالعا بەرمەس ەم. قايعى جۇتىپ, قان قۇسىپ, ءتىرى ولىك بولىپ جۇرمەس ەم. مەن قۇداي ەمەسپىن....». – جولما-جول اۋدارمانىڭ وزىنەن-اق مەن بۇل ولەڭىڭىزدىڭ تەرەڭ ماعىناسىن ءتۇسىندىم, – دەدى پروفەسسور سون سان حۋن جاڭا عانا ك ۇلىمسىرەپ تۇرعان نۇرلى جۇزىنە جۇمساق مۇڭ ۇيالاپ. وسى اڭگىمە كەزىندە اۋدارماشى بولعان كورەي قىزى ۆيكتوريا ەمەس, قىرعىز قىزى نۇرجامال بولاتىن. كورەي, قىرعىز تىلىندە عانا ەمەس, قازاقشا دا توگىلتىپ ەركىن سويلەتىن نۇرجامال ولەڭنىڭ مازمۇنىن تولىق جەتكىزسە كەرەك. – ادام مەن ادامنىڭ ءبىرىن ءبىرى ءتۇسىنىپ, دوستاسقانىنان ارتىق باقىت جوق, – دەدىم مەن. – بۇل سوزىڭىزگە تولىق قوسىلامىن, – دەدى پروفەسسور سون سان حۋن. پروفەسسور سون سان حۋن وتىزىندا وردا بۇزىپ, قىرقىندا قامال العان جىگىت ەكەن. دوكتورلىق قورعاعانى, پروفەسسور اتاعىن العانى ءوز الدىنا, ءبىر ەمەس, بىرنەشە حالىقارالىق مەديتسينالىق بەدەلدى ۇيىمداردىڭ مۇشەسى ول. جۇزگە جۋىق عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى. ءوز ماماندىعى بويىنشا الەمگە تانىلعان تۇلعا. نەبارى 40 جاستاعى ازاماتقا بۇل از ابىروي ەمەس. «دارىگەر – فيلوسوف. دانالىق پەن مەديتسينانىڭ ايىرماشىلىعى ونشا كوپ ەمەس», – دەپتى گيپپوكرات. وسى سوزدەر پروفەسسور سون سان حۋننىڭ بۇكىل ءبىتىم-بولمىسىنا ساي كەلىپ تۇر. «ۆراچ وت بوگا» – دەيدى ونىڭ ارىپتەستەرى. سانك يۋ, سون سان حۋن! قىسقا قايىرسام, ناۋرىز مەرەكەسىمەن جارىسا ەلگە امان-ساۋ جەتتىك. اللا ءوزى جار بولىپ, مەڭدەگەن دەرتتەن قۇتىلدىم. «ءۇش اپتا قيىنشىلىق بولادى» دەپ ەدى پروفەسسور سون سان حۋن. سول قيىنشىلىقتى دا باستان وتكىزىپ جاتىرمىز. «مىنا تابلەتكانى ءۇش اي ىشەسىڭ» دەگەن ەدى ول تاعى دا. ونى دا ءىشىپ جاتىرمىز. ءارتۇرلى شەكتەۋلەرى تاعى بار. ونىڭ بارىنە كوندىك. اللاعا شۇكىر, ايتەۋىر, امانبىز. سەۋلگە كەلگەندە ءبۇر جارىپ, قاۋىزىن اشقان ساكۋرا ءبىز سەۋلدەن اتتاناردا تولعان ايداي تولىستى. ساكۋرانىڭ ۇلپاداي ۇلبىرەگەن القىزىل جاپىراقتارى بار اجارىمەن اباتتانا اشىلىپ, اسپاننان قيعاشتاي قۇيىلعان كۇننىڭ قىزعىلت شۇعىلاسىنا شومىلىپ, قۇلپىداي قۇلپىرىپ, گۇل-گۇل جايناپ تۇردى. «ءوزىم ءتىرى قالعانىما ءماز بولماي, حالىقتى دا ويلايىنشى» دەگەن وي كەلدى. سول ويمەن مەن اتاقتى پروفەسسور سون سان حۋندى ءوزى قالاعان ۋاقىتتا قازاقستانعا كەلىپ قايتۋعا شاقىردىم. ول كەلىستى. مەن ءبىر وقپەن ەكى قويان اتتىم دەپ وزىمشە ءماز بولىپ ءجۇرمىن. ءبىرىنشىسى – اللا ءناسىپ ەتسە, قازاقستان حيرۋرگتارى مەن ۋرولوگتارىنا سون سان حۋن شەبەرلىك سىنىبىن وتكىزسە دەگەن وي, ەكىنشىسى – جانىنىڭ جىلۋىن, قانىنىڭ قىزۋىن سالا ەمدەگەن جانى جومارت, جالى بيىك جاڭا تانىس, جايساڭ جىگىتكە قولىمنان كەلگەنشە قۇرمەت كورسەتۋ... بىردە بال, بىردە ۋ بەرىپ وتەدى ءومىر, باقتى دا, قايعىنى دا كوتەرە ءبىل, – دەپتى ابىلقاسىم فيردوۋسي. ادامزات ءبىر انانىڭ – تابيعات-انانىڭ پەرزەنتى. تابيعاتتىڭ قىسى مەن جازى, كۇنى مەن ءتۇنى بولاتىنى سياقتى, ءبىزدىڭ ومىرىمىزدە دە قۋانىش پەن قايعى قاپتالداسىپ قاتار جۇرەدى. مەن دە سول اششى مەن ءتاتتىنى كەزەك تاتىپ جۇرگەن كوپ پەندەنىڭ ءبىرىمىن. تۋرا كەلگەن اجالدان جەتى مارتە امان قالىپ ەم. اللا ءوزى جار بولىپ سەگىزىنشى رەت تاعى ساقتادى. تاۋبە, تاۋبە. ەندىگى مەنىڭ مىندەتىم: جۇرەكتىڭ وتى جەتكەنشە, بۇل ومىردەن وتكەنشە قالامىممەن حالقىما قىزمەت ەتۋ. قالامنان ۇلكەن قارۋ جوق. بارىمىزگە اللا ءوزى جار بولسىن, باقىت اركەز پار بولسىن, ءسابيت دوسانوۆ, جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, «تۇركى الەمىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. الماتى – سەۋل – الماتى.