اتىراۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (قسزي) قولداۋىمەن «ۇلت جوسپارى: مەملەكەت دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى» تاقىرىبىندا ايماقتىق ساراپشىلار فورۋمى ءوتتى.
فورۋمعا وتاندىق جانە وزگە دە بەلگىلى ساراپشىلار, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر وكىلدەرى قاتىستى. پىكىرتالاس بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەرلان قارين, «Jamestown Foundation» (اقش) ساراپشىسى دجەيكوب زەنن, «اباي-اقپارات» قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ايدوس سارىم, «التەرناتيۆا» وزەكتى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اندرەي چەبوتارەۆ, ساياساتتانۋشى بەرىك ابدىعالي ۇلى, «Sayasat.org» ينتەرنەت-باسىلىمىنىڭ شەف-رەداكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باسشىسى الۋا جولدىبالينا سەكىلدى ساياساتتانۋشىلار ءوز پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.
ەرلان قاريننىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ءبىر ايدان بەرى مۇنداي فورۋمدار ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, قىزىلوردا سەكىلدى ءوڭىرلەرىندە وتكىزىلىپتى. مۇنداعى ماقسات – بىرىنشىدەن, ايماقتاردىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىمەن, اسىرەسە, وڭىرلەر ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەلەرىمەن كەڭىرەك تانىسۋ. سونىمەن بىرگە, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنىڭ دامۋ, جەتىلدىرۋ تەتىكتەرىن پىسىقتاۋ دا نازاردان قالعان جوق. ءار ءوڭىردە وتكەن فورۋمدا بەلگىلى ءبىر تاقىرىپتار تالقىعا ءتۇستى. ماسەلەن, پاۆلوداردا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ دامۋىنا, ال قىزىلوردادا ايماقتىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جولدارىنا, وسكەمەندە ايماقتىق دامۋ باسىمدىقتارىنا كوڭىل اۋدارىلىپتى. ويتكەنى, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىن وڭىرلەردىڭ وركەندەۋى ارقىلى بىلۋگە بولادى. باسقاشا ايتقاندا, وڭىرلەر ەل ەكونوميكاسىنىڭ بارومەترى سەكىلدى.
مۇنايلى وڭىردەگى فورۋمدا وسى ماسەلەلەرگە كاسىپكەرلىكتىڭ وركەن جايۋىنا سەرپىن بەرەتىن مۇمكىندىكتەر دە سارالاندى. «بارلىق وڭىرلەردە دە كوتەرىلەتىن ماسەلەنىڭ ەڭ باستىسى – ايماقتىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ. وسىعان بايلانىستى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, سونىڭ ىشىندە وڭىرلەردە دە ءالى تولىق پايدالانىلماي كەلە جاتقان قانداي جاڭا مۇمكىندىكتەر بار؟ ويتكەنى, وسى كەزگە دەيىن وڭىرلەردە قالىپتاسقان وزىندىك ەكونوميكالىق ەرەكشەلىكتەرى, ماماندانعان سالالارى بار عوي. ەندى وڭىرلەردە وسىدان باسقا قانداي جاڭا باعىتتاردى اشۋعا بولادى؟ ماسەلەن, اتىراۋدا سوڭعى ەكى جىلدان بەرى جاڭاشىل يندۋستريالىق جوبالار, سونىڭ ىشىندە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا اشىلىپ جاتىر. نەمەسە قىزىلوردادا تۋريستىك سالانى دامىتۋدى قامتيتىن جاڭا جوبالارمەن تانىستىق. مىنە, وسىنىڭ ءبارىن ساراپتاپ, ءوز ۇسىنىستارىمىزدى دايىنداعىمىز كەلەدى. ەكىنشىدەن, وڭىرلەردە ناقتى قانداي پروبلەمالار بار؟ اسىرەسە, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قاتىستى پروبلەمالار بارلىق وڭىرلەردە ۇقساس, يندۋستريالاندىرۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا, سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا قاتىستى كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلەلەرگە قانىقتىق. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ, قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ تەتىكتەرىنە قاتىستى كوپتەگەن ماسەلە ايتىلدى. پروبلەمالاردىڭ بارلىعىنا ساراپتاما جاساۋ كوزدەلىپ وتىر», – دەدى ەرلان قارين.
پىكىرتالاسقا قاتىسقان ساراپشىلار پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان رەفورمالاردىڭ ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە وڭ ىقپال ەتكەن ماڭىزدى تۇستارىن ءار قىرىنان تالداپ بەردى. سونىمەن بىرگە, ساراپشىلار ەلدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋدىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن سارالاي كەلە, الداعى سايلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, سايلاۋالدى ۇدەرىسكە سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى ەلدەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەدى.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ.