كيىكتىڭ وتكەن جىلعى قىرىلۋى بيىلعى كوكتەمدە عالىمداردى دا, تورعاي جەرىندە دالانىڭ ەركەسى ءۇشىن قۇرىلعان «التىن دالا» رەزەرۆاتى مەن جەرگىلىكتى باسقا دا ءتيىستى ورىنداردى اياعىنان تىك تۇرعىزعالى وتىر. قازاقستانداعى اقبوكەننىڭ بەتپاقدالا, ورال جانە ءۇستىرت ۇيىرلەرىنىڭ قىسقى جايىلىمىنان تولدەيتىن مەكەنىنە جىلجۋى سپۋتنيك ارقىلى باقىلانۋدا. بيولوگيالىق الۋان تۇرلىلىكتى ساقتاۋ قازاقستاندىق قاۋىمداستىعىنىڭ قىزمەتكەرى الەكسەي تيموششەنكونىڭ ايتۋىنشا, كيىكتەر قوستاناي وبلىسىنداعى جانگەلدين اۋدانىنىڭ اۋماعىنا ءوتىپ ۇلگەرىپتى.
وبلىستىق ورمان جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىعى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بورانباي ايتقوجيننىڭ ايتۋىنشا, كيىكتەر جازعى جايىلىمىنا قوزعالعانىمەن, تولدەيتىن مەكەنىنە كەلۋىنە ءالى ەرتە. ويتكەنى, تورعاي دالاسىندا ءشوپ ءالى بوكەننىڭ تىسىنە تيەتىن بولعان جوق, قالىڭ بولماسا دا قاردىڭ كوبەسى ەندى سوگىلىپ جاتىر. ولار 300 شاقىرىمدا جاتقان جىلداعى ۇيرەنشىكتى تولدەيتىن مەكەنىنە ءالى ءبىر-ءبىر جارىم ايداي جايىلىپ جەتەدى ەكەن. وعان دەيىن دالادا كۇن دە جىليدى, ءشوپ تە قاۋلايدى.
– بەتپاقدالا ۇيىرىندەگى كيىكتەر لاقتايتىن جەرلەرىنە ءساۋىر ايىندا كەلەدى. مامىر ايىندا ولارعا اۆياساناق جۇرگىزىلەدى. تەك بەتپاقدالادا عانا ەمەس, قازاقستانداعى كيىكتەردىڭ بارلىعى دا سانالادى. ونىڭ قورىتىندىسى ماۋسىم, شىلدە ايلارىندا شىعارىلادى. بىلتىرعى اپاتتان دالا ەركەسىنىڭ قانشاسى امان قالعانى تۋرالى ءبىزدىڭ قولىمىزدا مالىمەت جوق. ويتكەنى, بىلتىر ساناق جۇرگىزۋگە ۇلگەرگەن جوقپىز, – دەيدى بورانباي ايتقوجين.
كيىكتەردىڭ جاپپاي تولدەي باستاۋىنا قارسى قوستاناي وبلىسىندا الدەن تاس-ءتۇيىن دايىندىق بار. وعان «التىن دالا» رەزەرۆاتى, «وحوتزووپروم» مەكەمەسى, وبلىستىق ورمان جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىعى اۋماقتىق ينسپەكتسياسى, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى قاتىسادى, جەدەل توپ قۇرىلادى. ءتيىستى شارالاردىڭ بارلىعى دا جاسالماق. جۇمىستار قايتكەندە دە وتكەن جىلعى وقيعانىڭ قايتالانباۋىن, سونىمەن قاتار, دالا ەركەسىن سۇق كوزدەردىڭ سۇعىنان قورعاۋدى كوزدەيدى. سوڭعى ۋاقىتتا بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان ۇشقان زىمىرانداردان ءبولىنىپ تۇسەتىن بولشەكتەر قۇلايتىن ايماق ءۇشىن جانگەلدين اۋدانىنان 100 مىڭ گەكتار جەر ءبولۋ جونىندەگى حابار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان كورىنە باستادى. ونىڭ 20-30 گەكتارى «التىن دالا» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىن قامتيدى ەكەن. بۇل جونىندە بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «التىن دالا» حالىقارالىق تابيعات قورعاۋ باستاماسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى تاتيانا براگينا دا قىنجىلىس ءبىلدىردى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».