ميكوتوكسيندەر – ميكروسكوپيالىق ساڭىراۋقۇلاقتاردىڭ تىرشىلىك ارەكەتىنىڭ ۋلى ونىمدەرى بولىپ تابىلادى. نەگىزىنەن ءداننىڭ وزدىگىنەن قىزۋىنا, كوگەرۋىنە جانە زاقىمدانۋىنا ۇشىراعان استىقتاردا كەزدەسەدى. ميكوتوكسيننىڭ ادام اعزاسىنا اسەر ەتۋى قايتىمسىز پروتسەسس. ول وتكىر جانە سوزىلمالى اۋرۋلاردا كورىنىس تابادى, جالپى ايتقاندا, ميكوتوكسيكوز تۋدىرادى.
قازىرگى تاڭدا ميكوتوكسيندەردىڭ 300-دەن استام ءتۇرى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە ەڭ قاۋىپتىسى – افلاتوكسين. ونىڭ ىشىندە ۆ1 افلاتوكسينى بيولوگيالىق تۇرعىداعى بارلىق تانىمال كانتسەروگەندەردىڭ ىشىندەگى كۇشتىسى جانە استىق, تاعامدىق ونىمدەر مەن جەمدەردىڭ باستى لاستاۋشىسى بولىپ تابىلادى. ۆ1 افلاتوكسينى جانۋار اعزاسىندا م1 افلاتوكسينىنە اۋىسىپ, ديەتالىق جانە بالالار تاعامدارىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن ءسۇت قۇرامىن لاستايدى.
ميكوتوكسيندەر كوپتەگەن ەلدەر مەن قۇرلىقتاردا تارالعان. ولار تاعامدىق ونىمدەردى ءوندىرۋ, ساقتاۋ جانە قايتا وڭدەۋ كەزەڭدەرىندە, سونداي-اق, تۇرمىستىق جاعدايدا زاقىمداۋى مۇمكىن. ادام اعزاسى ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى, ەكونوميكاعا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە دەيىن ءوربي تۇسەدى.
كوپتەگەن ەلدەردە, سونىڭ ىشىندە تمد مەن قازاقستاندا استىق, تاعام ونىمدەرى مەن جەمدەردە كەزدەسەتىن ميكوتوكسيندەردىڭ شەكتىك ۇيعارىمى كولەمى بەلگىلەنگەن. زەرتتەۋ جۇمىستارى كورسەتكەندەي, قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك اۋماعى ميكوتوكسيندىك قاتىناس بويىنشا قاۋىپتى ايماق. ال داقىلدار ءىشىندە جۇگەرى قاۋىپ-قاتەرگە كوپ كولەمدە ۇشىرايدى.
مۇنداعى كۇردەلiلiك سول, بۇل باعىتتاعى تالداۋدىڭ ءبىرشاما ۇزاق سوزىلاتىنىنا بايلانىستى ميكوتوكسيندەردىڭ كەزدەسۋ كولەمىن ءتيىمدى تۇردە باقىلاۋ ءىس جۇزىندە مۇمكىن ەمەس. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قاراڭعى بولمەدە ۋلتراكۇلگىن ساۋلە استىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن استىقتىڭ سارى-جاسىل ساۋلەلەنۋ جاناما كورسەتكىشى بويىنشا افلاتوكسيندەردى انىقتايتىن جەدەلدەتۋ ءادىسى جاسالىنعان. بۇل وتە قاراپايىم, قىمبات قۇرىلعىنى قاجەت ەتپەيدى. سول سەبەپتەن دە, ول وندىرىستىك جاعدايلاردا جەدەل تەكسەرىلگەن ءجانە افلاتوكسينمەن لاستانعان استىق توپتاماسىن انىقتاۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان. سونىمەن بىرگە, اتالمىش ءادىس سۋبەكتيۆتى دە بولىپ تابىلادى, ياعني ول قاراڭعى بولمەنى قاجەت ەتەدى, ال ۋلتراكۇلگىن ساۋلە استىندا ۇزاق جۇمىس جاساۋ كوزدىڭ ناشارلاۋىنا الىپ كەلەدى.
ۇزاق ىزدەستىرۋ جۇمىستارى نەگىزىندە, بىرقاتار عىلىمي بولجامداردى قاراستىرعاننان كەيىن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنداعى عالىم و.ستاحوۆپەن بىرلەسە وتىرىپ ميكوتوكسيندەردىڭ ينديكاتور اسپابى جاسالىندى جانە جەتىلدىرىلدى. اسپاپ ۆەدومستۆوىشىلىك, ۆەدومستۆوارالىق جانە وندىرىستىك سىنامالار كەزىندە وڭ باعا الدى. وسى ارقىلى ءجۇگەرى ءدانىنىڭ افلاتوكسينمەن لاستانۋىنىڭ جەتكىلىكتى تۇردە ينديكاتسياسىن قامتاماسىز ەتەتىندىگى راستالىندى. سوڭعى كەزەڭدەردە بۇل اپپاراتتىڭ قۇرىلىمىن جاقسارتۋ, سەنىمدىلىگىن ارتتىرىپ, سەزىمتالدىلىعىن جوعارىلاتۋ ماقساتىندا تۇزەتۋ, جەتىلدىرۋ مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلدى. ەڭ جاقسى پارامەترلەرگە يە تۇرلەرىن ىرىكتەپ الۋ ماقساتىندا ءارتۇرلى نۇسقالاردا ءتۇرلى ەلەكتروندى وپتيكالىق جانە مەحانيكالىق تۇيىندەر مەن سىزبالار جوبالانعان, جاسالىنعان جانە زەرتتەلىنگەن. اسپاپتىڭ تاجىربيەلىك ۇلگىسى ءۇش نۇسقادا سىنالعان. قورىتا كەلگەندە, جينالعان ماتەريال, وڭدەلگەن سىزبالىق جانە كونسترۋكتيۆتiك شەشiمدەر تاجiريبە ءۇشiن تالاپ ەتiلەتiن ينديكاتور اسپاپتىڭ ءامبەباپ پارامەترلەرى بار ۇلگiسىن جاساۋ ءۇشىن كومپيۋتەرلىك ءتۇرلەندiرۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن راستايدى.
مۇنداعى جەدەل انىقتاۋ, ءجۇيەلى تۇردە باقىلاۋ جانە استىقتاعى ميكوتوكسيندەردى الدىن الۋ شارالارى بويىنشا كەپىلدەمەلەر وڭدەلىپ شىعارىلعان.
ۆالەنتينا رەمەلە,
«قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس قىزمەتكەرى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
الماتى.