رەفەرەندۋم – ەڭ وزىق دەموكراتيالىق قۇرال
تۋرات اكيموۆ, «دەنگي & ۆلاست» ىسكەرلىك گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, قىرعىزستان: – پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا بايلانىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى قوعامدىق باستاما قازاقستاندا العا جىلجۋ مەن جاڭارۋ جولىن انىقتاعان جالپىمەملەكەتتىك ساياساتقا دەگەن ءتۇسىنىستىكتىڭ بار ەكەنىن بىلدىرەدى. وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا بىزدە, قىرعىزستاندا دا جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزىلىپ, وندا وتپەلى كەزەڭ پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆانىڭ وكىلەتتىگى بەكىتىلدى. ءبىز ول كەزدە رەفەرەندۋمدى جالپى حالىقتىڭ قالاۋىن ءبىلۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى رەتىندە تاڭدادىق. سوندىقتان قازىرگى تاڭدا رەفەرەندۋمنان ارتىق دەموكراتيالىق قۇرال ءالى تابىلعان جوق. الەكسەي ۆلاسوۆ, م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەردى زەردەلەۋ جونىندەگى اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى: – وتپەلى كەزەڭدە ماڭىزدى ساياسي شەشىم قابىلداۋدا رەفەرەندۋم سياقتى دەموكراتيالىق قۇرال عانا, ءاسىرەسە, از ۋاقىت بۇرىن تاۋەلسىزدىككە يە بولعان جاس مەملەكەتتەر ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى ءتاسىل بولىپ سانالادى. ال پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتى ۇزارتۋ ماسەلەسى بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزۋ باستاماسى كوتەرىلگەن قازاقستان جاعدايىنا كەلەتىن بولساق, بۇل تولىقتاي قولدانىستاعى كونستيتۋتسيامەن, ەڭ باستىسى – حالىقتىڭ قالاۋىمەن سايكەس كەلەدى. يسمايل اگاكيشيەۆ, رەسەي-ءازىربايجان ساراپتاۋ كەڭەسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ءازىربايجان: – سىزدەردىڭ مەملەكەتتە تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتتان باستاپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ جان-جاقتى ويلانىلعان ءارى ءتيىمدى ۇلگىسى قازاقستاننىڭ ودان ءارى تۇراقتى دامۋىنىڭ نەگىزى دەۋگە بولادى. سوندىقتان رەفەرەندۋم ءوتكىزۋ – بۇل, ەڭ الدىمەن, جالپىۇلتتىق ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن بۇكىل قوعامنىڭ ءوز كوشباسشىسىنىڭ اينالاسىنا بىرىگىپ, وعان تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى رەتىندە قولداۋ كورسەتۋى بولىپ ەسەپتەلەدى. زاحار ۆينوگرادوۆ, «نوۆوستي» راا-نىڭ ۋكرايناداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى, ۋكراينا: – بۇگىنگى كۇنى قازاقستان حالقى تاعى دا تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ يدەياسى اياسىندا توپتاسىپ, الداعى ۋاقىتتاعى تاعدىرلارىن دا سەنىپ تاپسىرۋ تىلەگىن جەتكىزدى. ءويتكەنى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندى جاڭا ونجىلدىقتا دامىتۋدىڭ ايقىن ءارى جۇزەگە اسىرىلاتىن ستراتەگياسىن ۇسىنىپ وتىر. سەبەبى, ۋكراينا مەملەكەتىنىڭ الدىندا ءالى كۇنگە دەيىن جاڭا قوعامدىق-ساياسي جاعدايدا بىرىكتىرەتىن يدەولوگيالىق جانە قۇندى باعىتتاردى انىقتاۋ ماسەلەسى تۇر. وسى جاعىنان العاندا, قازاقستاننىڭ ءتاجىريبەسى ۋكرايناعا دا ساياسي تۇراقتىلىق فورمۋلاسىن تابۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولماق. اندرەي مەدۆەدەۆ, «پوليتكونتاكت» ساياسي تەحنولوگيالار ورتالىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, رەسەي: – رەفەرەندۋم ءوتكىزبەۋ مۇمكىن ەمەس. اقيقاتىنا ءجۇگىنسەك, «تومەننەن» باستالىپ وتىرعان بۇل باستاما, شىن مانىندە, تىكەلەي ءبۇتىن ءبىر ۇلتتىڭ تىلەگى ەمەس پە. ونىڭ ۇستىنە, قازاقستاننىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – حالىقتىڭ شەكسىز سەنىمىنە يە بولعان ادام. ول – مەملەكەتتىڭ تۇراقتى العا باسۋىنىڭ كەپىلى سانالىپ, تۋعان حالقىمەن ءبولىنبەيتىن, ءبىرتۇتاس بايلانىسقا تۇسكەن تمد مەملەكەتتەرى ىشىندەگى ساناۋلى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى. الەكساندر تسينكەر, ەلەكتورالدى جۇيەلەر جونىندەگى حالىقارالىق ساراپتاۋ ورتالىعىنىڭ (ICES) پرەزيدەنتى, شىعىس ەۋروپا جانە تمد ەلدەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, يزرايل: – رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەڭ قولدانىلاتىن دەموكراتيالىق ءۇردىس بولىپ تابىلادى. الەمدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزگەن 30-دان استام دەرەك بار. رەفەرەندۋم پلەبيستسيتارلىق دەموكراتيا تەورياسى اياسىندا ساياسي اكت رەتىندە نەگىزگە الىنادى. ول شىندىعىندا باتىس جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ بارلىعىندا پايدالانىلعان.
•
12 قاڭتار, 2011