كۇنتىزبە كوكتەمدى اكەلگەنىمەن, قوستاناي ءوڭىرىنىڭ القاپتارىن باسقان قالىڭ قاردىڭ كوبەسى سوگىلە قويعان جوق. بىراق «تۇر-تۇردان» حابار كەلسە, ۇيقىدان بەرەكە قاشادى» دەگەندەي, كوكتەمنىڭ كۇنى توبەدە ۇزاق تۇرىپ, دۇنيەنى دەل-سال ەتەتىن ۋاقىت تا الىس ەمەس. توتەنشە جاعدايلار قىزمەتكەرلەرى قارعىن سۋدىڭ «الەگىن» الدىن الا كۇتىپ, دايىندىعىن كۇشەيتىپ, الاقانىنا تۇكىرىپ وتىر. كوكتەم جىل سايىن ديقاندارعا دا كوپ جۇك ارتادى. ناۋقاننىڭ ءار كۇنىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ سىرتىندا, بۇگىندە ديقان ءۇشىن قارجى, تەحنيكا ماسەلەسى دە جەتىپ ارتىلادى. وبلىس اگروونەركاسىپ كەشەنى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوكتەمگى دالا جۇمىستارى الدىنداعى كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى عاۋەز نۇرماعامبەتوۆ الدا اتقارىلار ماسەلەلەردىڭ تۇيىندىلەرىنە توقتالىپ ءوتتى.
بيىل قوستانايلىق ديقاندار ءداندى, مايلى داقىلدار, بۇرشاعى, كوكونىسى, كوپ جىلدىق ءشوبى بار, بارلىعى 5,1 ميلليون گەكتار جەرگە ءدان سەبەتىن بولادى. القاپ وتكەن جىلعا قاراعاندا 68 مىڭ گەكتارعا ۇلعايادى. ونىڭ ىشىندە ءداندى داقىلدار 4,1 ميلليون گەكتاردى قۇراسا, تەك بيداي عانا 3,7 ميلليون گەكتار القاپتى الاتىن بولادى. وسى كەزگە دەيىن بيداي القابى قىسقارتىلىپ, مايلى داقىلدار القابى كەڭەيتىلىپ كەلدى. ال بيىل ديقاندار, كەرىسىنشە, بيدايدى 112 مىڭ گەكتار ارتىق سەبەدى, بۇل بارلىق القاپتىڭ 72,5 پايىزىن قۇرايدى. سوڭعى جىلدارى نارىقتا سۇرانىسقا كوبىرەك يە بولىپ وتىرعان مايلى داقىلدار القابى وبلىستا بيىل ازايدى, بارلىعى 315 مىڭ گەكتاردان اسپايتىن بولدى. داقىلدىڭ وسى ءتۇرىنىڭ ءار گەكتارىنا تولەنەتىن سۋبسيديانىڭ الىنىپ تاستالۋىنا بايلانىستى القاپ كولەمى كەمىگەنىمەن, ديقاندار نارىقتاعى سۇرانىسى مول مايلى داقىلداردان قول ۇزگەن جوق. زىعىردى 170 مىڭ گەكتارعا, كۇنباعىستى 95 مىڭ گەكتارعا, سافلوردى 22 مىڭ گەكتارعا ەگەدى. ويتكەنى, بۇل داقىلداردىڭ باعاسى نارىقتا كوپ وزگەرمەيدى, ديقان ماڭداي تەرىنىڭ وتەمىن قايتارادى. سونىمەن قاتار, كارتوپ پەن كوكونىستىڭ دە القابى بۇرىنعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ۇلعايادى. سەبەبى, ول دا نارىقتاعى سۇرانىسقا بايلانىستى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, استىق ۋاقتىلى ءپىسۋ ءۇشىن مامىر ايىنىڭ 15-ىنەن 30-ىنا دەيىن ءدان جەرگە ءسىڭىرىلۋى ءتيىس.
– وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن شارۋاشىلىقتار تاۋلىگىنە 270-280 مىڭ گەكتار جەرگە ءدان سەبۋى ءتيىس. سوڭعى ءتورت جىلدىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, مامىردىڭ 15-ءسى مەن 20-سى ارالىعىندا تاۋلىگىنە 151 مىڭ گەكتارعا ءدان سەبىلەدى دە, مامىردىڭ اياعىنا قاراي قارقىن كۇنىنە 300 مىڭ گەكتاردان اساتىن. بىراق ول ورتاشا العاندا تاۋلىگىنە 232 مىڭ گەكتاردان ارتپايتىن, – دەدى عاۋەز نۇرماعامبەتوۆ.
كوكتەمدە ءداندى سەبۋ ۋاقىتىنان كەشىككەن سايىن, كۇزدىڭ ناتيجەسى دە سوعان ورايلاس بولادى, كەش ەككەن القاپتاردىڭ ءتۇسىمى دە بىردەن ازايادى, كۇزدىڭ ىزعارىنا ۇرىنعان بيدايدىڭ ساپاسى دا تومەندەي بەرەدى. دەمەك, ساپاسى تومەندەگەن بيدايدىڭ باعاسى دا تومەندەيدى. بيىل قار كوپ جاۋدى. جىل سايىن ديقاندار كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ الدىندا وسىلاي باس قوسقاندا ىلعالدىڭ ازدىعى ءسوز بولاتىن, اسپاننان جاڭبىر تىلەپ تاراسۋشى ەدى. عالىم اگرونوم, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, مارقۇم ۆالەنتين دۆۋرەچەنسكي قوستاناي وڭىرىندە ءتورت جىلدا ءبىر رەت قانا ىلعالدىڭ جەتكىلىكتى تۇسەتىنىن ايتىپ وتىراتىن. ول ديقاندار الدىندا سويلەگەندە ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگياسىن ايتۋدان جالىقپايتىن. بيىل قوستاناي وڭىرىنە قار جىلداعىعا قاراعاندا ەكى ەسەدەن كوپ ءتۇستى. سينوپتيكتەردىڭ ايتۋىنشا, قار قۇرامىنداعى سۋ كولەمى وتكەن جىلى ورتاشا العاندا 59 بولعان ەكەن, بيىل – 96! دەمەك, بيىل ىلعال وبلىستىڭ قاي شالعايىندا دا جەتكىلىكتى بولادى. الايدا, بۇل استىقتى مول وندىرۋگە بارلىق مۇمكىندىك بار دەگەن ءسوز ەمەس, مامىر ايىنداعى اۋا رايىنىڭ قالاي قۇبىلاتىنى تۋرالى ءالى ەشكىم ەشنارسە ايتا المايدى. مىسالى, وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا شەلەكتەپ جاۋعان جاۋىن ديقاننىڭ قولىن ءجىپسىز بايلاعان بولاتىن.
ءداندى ۋاقتىلى, قىسقا مەرزىمدە ءسىڭىرۋ ءۇشىن ديقان القاپتا جالعىز قالىپ وتىرعان جوق, مەملەكەت تاراپىنان كومەك قولى جەتكىلىكتى. بيىل قوستاناي وبلىسىنا جەڭىلدەتىلگەن باعامەن 71 مىڭ توننا جانارجاعار ماي ءبولىندى. ونىڭ ءار ءليترىنىڭ باعاسى 96 تەڭگەدەن اسپايدى. كوكتەمگى قيمىل باستالعانشا ءار شارۋاشىلىق ديزەل وتىنىن تاسىپ الۋى ءتيىس. تۇتاستاي العاندا, شارۋاشىلىقتار تۇگەلدەي تۇقىممەن قامتاماسىز ەتىلدى. بيىل 552,5 مىڭ توننا تۇقىم سەبىلەدى. «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ۇك» اق 4,4 ميلليارد تەڭگە نەسيەلىك قارجى ءبولدى. بيىل ەگىن القاپتارىنا 25 مىڭ تراكتور, وسىنشا تۇقىمسەپكىش شىعادى. 792 جوعارى ءونىمدى قۋاتتى سەبۋ كەشەندەرى جانە باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. كوكتەمگى جانە كۇزگى ناۋقان جۇمىستارىندا ديقان ءوزىنىڭ تەحنيكاسى مەن كادرلارىنا يەك ارتقاندا عانا ماڭداي تەرىنىڭ ىرزىعىن كورە الادى. سول ءۇشىن قارجىلىق قيىندىقتارعا قاراماستان وبلىس ديقاندارى وزدەرىنىڭ تەحنيكا پاركىن جاڭالاۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرگى ەكى ايدىڭ ىشىندە وبلىسقا 20 تراكتور, 19 كومباين, 48 تۇقىمسەپكىش الىندى. «كازاگروفينانس» اق ليزينگىسى ارقىلى 437 ميلليون تەڭگەگە 21 تەحنيكا بەرىلدى. ديقان جازى كۇرمەۋگە كەلمەيتىن قىسقا ءجىپ سەكىلدى. بىتىك ءارى ساپالى استىق ءوندىرۋ ءۇشىن جازىمەن تىڭايتقىش سەبۋ, ارام شوپتەن ارىلتۋ سەكىلدى جۇمىستار, تىڭايتقىش پەن گەربيتسيد, شەگىرتكەمەن كۇرەس جۇمىستارى ۇزىلمەيدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسىن قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ديقاندار نازارىن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن بارىنشا جاڭالاۋعا, اگروتەحنيكالىق شارالاردى, تەحنولوگيالاردى ۋاقتىندا ورىنداۋعا, كۇش بىرىكتىرۋ ءۇشىن اگرارلىق كووپەراتيۆتەرگە بىرىگۋگە, قارجى ينستيتۋتتارىنان العان نەسيەلەرىن ۋاقىتىلى قايتارۋعا جانە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىنداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا بەلسەندى قاتىسۋعا اۋداردى. تۇقىمى مەن تەحنيكاسى دايار, بيىلعى مول قارعا قۋانعان ديقاندار كوكتەمنىڭ كۇن رايىن بەر دەگەن تىلەكتە وتىر. ويتكەنى, ديقاننىڭ كەۋسەنى دە, ەلدىڭ نەسىبەسى دە كوكتەمدە بۋسانعان جەر-اناعا بايلاۋلى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.