وتكەن جەكسەنبىدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالىپ جولعا شىققان «ماڭگىلىك ەل» الەۋمەتتىك پويىزى تاڭەرتەڭگىلىك تۇركىستان قالاسىنا ايالدادى.
تۇركىستان قالاسىنىڭ تەمىرجول ۆوكزالىندا وتكەن ميتينگىدە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۇ.سادىبەكوۆ پەن «ماڭگىلىك ەل» الەۋمەتتىك پويىزىنىڭ شتاب باستىعى, پروفەسسور ءا.الپەيىسوۆ ءسوز سويلەدى. قۇرامىندا 100-گە تارتا ءارتۇرلى سالا ماماندارى بار قوناقتار ارتىنشا ىسكە كىرىسىپ كەتتى.
قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋى مادەني-تاريحي ەتنوگرافيالىق ورتالىق عيماراتىندا, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ, جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار ءبولىمىنىڭ عيماراتىندا, تەحنيكالىق تۇگەندەۋ, جىلجىمايتىن م ۇلىك قۇقىعىن, ازاماتتىق جاعدايدى, زاڭدى تۇلعالاردى تىركەۋ, قورعاۋشى جانە نوتاريات بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ ادىلەت باسقارماسىنىڭ كەڭسەسىندە ءوتتى. ال مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ قالالىق حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا, مەديتسينا ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ قالالىق ەمحانادا, بيزنەس جانە كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ كاسىپكەرلىك مەكتەبىندە جۇزەگە استى.
قالالىق ەمحانادا ءاۋ باستا 200-گە جۋىق ناۋقاس قارالادى دەپ كۇتىلىپ ەدى, شىنتۋايتىنا كەلگەندە 300-ءدىڭ ۇستىنە شىعىپ كەتتى. «ماڭگىلىك ەل» الەۋمەتتىك پويىزى قۇرامىندا كەلگەن دارىگەرلەردىڭ ىشىندە شەتەلدىك وزىق وقۋ ورىندارىنان ءدارىس الىپ, الدىڭعى قاتارلى ەمحانالاردا وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتكەن بىلىكتى ماماندار بار. بويىن دەرت جايلاپ, شىبىن جانىن قويارعا جەر تاپپاي جۇرگەن ناۋقاستاردىڭ ءۇمىتىن وسىدان ۇعۋعا بولادى. قالالىق ەمحانانىڭ ەكىنشى قاباتىندا بىلىكتى دارىگەرلەردەن كەڭەس العان ناۋقاستار ولارعا «اللانىڭ نۇرى جاۋسىن», دەپ جاتتى.
قازاقستان ەكونوميكاسى ورلەۋىنىڭ بىردەن-ءبىر فاكتورى – شاعىن جانە ورتا كاسىپ. ەلباسى وسى سالاعا ۇلكەن باسىمدىق بەرىپ, مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا كومەكتەسۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرىپ ءجۇر. كاسىپكەرلەر ۇيىندە وتكەن جۇزدەسۋدە سۋبسيديا, جەڭىل نەسيە الۋ جايى كوپ ايتىلدى. ماسەلەن, «مولدابەكوۆا» جك-ءنىڭ وكىلى اقجان بەگدىلداەۆ كونسەرۆ زاۋىتىن اشۋعا ەكى جىلدان بەرى نەسيە الا الماي جۇرگەنىن ايتادى. قۇجاتتارىندا ءمىن جوق. الايدا, «اتف» بانك كەپىلگە قوياتىن م ۇلىكتى ازسىنادى. ونىڭ ۇستىنە, فيرمانىڭ زاۋىت قوندىرعىلارىن ورنالاستىراتىن عيماراتى جالعا الىنعان. ياعني, جەر دە وزگەنىكى.
قوسىمشا «سىباعا» باعدارلاماسىمەن جۇمىس جاساپ, 60 ءىرى قارا, 2 اسىل تۇقىمدى بۇقا باعىپ وتىرعان كاسىپكەر شاعىن زاۋىت ءۇشىن نىسان سالار بولسا, اقشاسىنىڭ قوندىرعى الۋعا جەتپەيتىندىگىن ايتادى. «بىلاي جۇرسەڭ اربا سىنادى, بىلاي جۇرسەڭ وگىز ولەدىنىڭ» كەرى. ءتۇركىستاندى اينالىپ وتەتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوماگيسترالىنىڭ جانىنان قۇنى 1,5 ملرد. تەڭگەگە بەس قاباتتىق ويىن-ساۋىق ورتالىعىن كوتەرىپ جاتقان كاسىپورىننىڭ وكىلى قۇرال قوڭىرباەۆ تا قۇرىلىستى اياقتاۋعا جەتپەي جاتقان 500 ملن. تەڭگەنى ەشبىر بانكتەن الا الماي, تابانىنان توزىپ جۇرگەنىن جەتكىزدى.
استاناداعى ەكسپو-عا 3 ميلليوننىڭ ۇستىندە تۋريست كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى – يۋنەسكو باعدارلاماسىنا كىرگەن كەشەن. ياعني, قازاق حالقىمەن جاقىن تانىسقىسى كەلەتىن تۋريستەردىڭ شامامەن 300 مىڭى تۇركىستانعا كەلەتىنى انىق. بەس قابات ورتالىقتىڭ قىزمەتىندەي نىسان كيەلى قالادا جوقتىعىن ەسكەرسەك, ونى تەزىرەك ىسكە قوسۋ كەرەك. جيىنعا قاتىسقان كاسىپكەرلىك ورتالىعىنىڭ باسشىلارى دا كومەكتەسۋگە تىرىسقانىمەن, قولدارى قىسقالىق ەتىپ تۇر.
تۇركىستانداعى يندۋستريالىق ايماقتان كۇيدىرىلگەن كىرپىش زاۋىتىن سالعان كاسىپورىن وكىلى زافار قالاموۆ كىرپىشكە كەرەكتى توپىراقتىڭ تەك ەسكى ساۋران قالاسى اۋماعىندا بار ەكەندىگىن ايتادى. ساۋران – قازاقتىڭ ەجەلگى قالاسى, قالىڭ تاريحى. كىرپىشكە كەرەكتى كارەر تاريحي ەسكەرتكىشتى قورعاۋ اۋماعىنا كىرە مە؟! كاسىپكەرلىك ورتالىعى مەن كاسىپكەردىڭ ءوزى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە ءۇشبۋ حات جازعانىمەن, ءبىر ايدان بەرى جاۋاپ الا الماي ءجۇر ەكەن. زاۋىت جۇمىسى توقتاعان. كىم كومەكتەسەدى؟!
«ماڭگىلىك ەل» پويىزى قۇرامىندا كەلگەن سالا باسشىلارى بۇل پروبلەمالاردى حات تۇرىندە جازدىرىپ الىپ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قۇزىرىنا تاپسىراتىندىقتارىن ايتتى.
دۇيسەنبى كۇنى «ماڭگىلىك ەل» پويىزى شىمكەنت قالاسىنا كەلىپ جەتتى. ولاردى قالا اكىمى ع.ابدىراقىموۆ كۇتىپ الىپ, ەل اتىنان اق تىلەك ايتتى. پويىز مۇشەلەرى قالا تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ, كاسىپكەرلىك كەڭەستەر بەرىپ, ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. كەشقۇرىم «تۇركىستان» سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان كونتسەرت بولدى.
وڭتۇستىكتەگى ەكى كۇندىك ساپارىن قورىتىندىلاعان «ماڭگىلىك ەل» الەۋمەتتىك پويىزىنىڭ شتاب باستىعى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ءامىرجان الپەيىسوۆ:
– كەشە تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى, ماعجان اقىن ايتقانداي, ەكى دۇنيەنىڭ ەسىگى تۇركىستان شاھارىندا بولدىق. بۇگىن قالىڭ قازاقتىڭ قۇيقالى ءوڭىرى, اسقار اسۋى, التىن بەسىگى شىمكەنت شاھارىنا جەتتىك. كيىز تۋىرلىقتى قازاقتى ءوز الدىنا ەل قىلعان, اۋليە-امبيە, حان, باتىر, بي-باعلاندارىمىزدىڭ دەنىنىڭ اسىل سۇيەگى وڭتۇستىك جەرىندە ماڭگى دامىلداپ جاتىر. ءبىز ەل ارالاپ دۋمانداتىپ جۇرگەن جوقپىز, سوناۋ اتا-بابا ارمانداعان حالىقتىڭ ءبىرتەكتى «ماڭگىلىك ەلگە» قالاي اينالىپ جاتقاندىعىن كورسەتكەلى, كوز جەتكىزگەلى كەلدىك. وڭىردەگى كەيبىر ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنە جاردەمدەسىپ ءجۇرمىز. وسىناۋ ىسكە قولداۋ كورسەتىپ, جۇمىستى ويداعىداي ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن وبلىس اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆقا, تۇركىستان جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اكىمدەرى ءالىپبەك وسەرباەۆ پەن عابيدۋللا ابدىراقىموۆقا شتاب اتىنان شىنايى العىسىمىزدى بىلدىرەمىز, – دەدى.
ۇلى جىبەك جولى بويىندا ۇلكەن ماقساتپەن جۇرگەن كەرۋەن-پويىز مۇشەلەرىنە جۇرت تا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.