التى بىردەي تىلدە شىرقالعان «اناشىم» اتتى عۇمىرلى ءان قالاي تۋىپ ەدى؟ بۇل تۋرالى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مارات وماروۆتىڭ ءوزى بىلاي دەپ باياندايدى.
– انامىز 32 جاسىندا جەتى بالامەن ءبىر ءوزى قالعان ادام. ەڭ كەنجەسى مەن ءبىر جاسقا تولعاندا اكەمىزدەن ايىرىلىپپىز. ءبارىمىزدى شەشەمىز جالعىز ءوزى جەتكىزدى. وقىتتى, تاربيەلەدى. كەيىن مەن دە ەرجەتكەن سوڭ قالاعا كەتتىم. ودان ءارى الماتىعا اتتاندىم. مەكتەپتە وقيتىن كەزىمدە ءشامشى قالداياقوۆتىڭ انا تۋرالى اندەرىن ورىندايتىن ەدىم. جانىما وسى اندەر جاقىن بولدى. سودان شەشەم مەنىڭ ونەرگە اۋەستىگىمدى كورىپ, بايان ساتىپ اپەرگەنى بار. 2-سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە ءشامشى اعامىز شىمكەنتكە كەلىپ, ول كىسىنىڭ الدىندا ءوز اندەرىن ورىنداپ بەرگەنىمدە, ريزاشىلىقپەن باتاسىن بەرىپ: «شىركىن-اي, اۋىلدىڭ وسىنداي قارا دومالاق بالالارىن ونەرگە باۋليتىن جەر-جەرلەردە مۋزىكا مەكتەپتەرى اشىلسا عوي», دەگەنى ەسىمدە.
وسە كەلە الماتىدا «سازگەن» فولكلورلىق انسامبلىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. 1988 جىلى ءبىر كينوعا تۇسۋگە كەتىپ, بىرنەشە جىل شەشەمدى كورمەي, قاتتى ساعىنىپ جۇرگەن كەزىم بولاتىن. قاپشاعايدا رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ «جاۋشى» دەگەن كينوسىنا ءتۇسىپ جۇرسەك, انام الماتىعا ەكى سومكە اۋقات-ساۋقاتىن ارقالاپ, ىزدەپ كەلىپتى. جاتاقحانادا مەن جوقپىن, سودان ول كىسى 3-4 كۇن مەنىڭ بولمەمدە قونىپ, سول جەردەگى ستۋدەنتتەرگە داستارقان جايىپ, ءپىسىرىپ اكەلگەن باۋىرساق, ەتتەرىن شىعارىپ, ءبىر تويدىرىپ كەتىپتى. سودان كەشتەتىپ جاتاقحاناعا كەلسەم, ءبارى «سەنىڭ ماماڭ كەلىپ كەتتى. ءوز انامىزدى كورگەندەي بولدىق. تەگىن تاماق ىشتىك», دەپ قۋانىپ جاتىر. بولمەنىڭ بۇرىشىندا ءبىر سومكە تۇر ەكەن, ىشىندە ماعان اكەلگەن كيىمدەرى بار. شەشەمدى سول كەزدە قاتتى ساعىنعانىمدى ءبىلدىم. قابىرعاعا سۋرەتىن ىلمەك بولدىم. ۇيىقتايىن دەسەم, كوزىم ىلىنەر ەمەس. ءبىر كەزدە توسەكتە دوڭبەكشىپ جاتىپ, جاستىعىمنىڭ استىنان انامنىڭ ماعان جازىپ كەتكەن حاتىن تاۋىپ الدىم. «...سەنىڭ ماڭدايىڭنان اكەڭ دە سيپاي الماي كەتىپ ەدى. ىزدەپ كەلسەم, جوق ەكەنسىڭ, مەن دە سەنى ساعىندىم. حابارلاسىپ تۇرسايشى», دەگەندەي جولدارى بار. وسىدان كەيىن كوزىمنەن جاس شىعىپ كەتتى. دومبىرامدى قولىما الدىم. كوكىرەگىمدە وسى كەزدە مۇڭدى ءبىر مەلوديا ويناي باستادى. سول كەزدە ساناما وسى كىسىنىڭ جۇرەگىندەي دارحان قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنداي انامدى جىرلاپ وتەيىنشى دەگەن وي كەلدى. وسى يدەيا ماعان شابىت بەردى.
سودان وسى اۋەننىڭ ءسوزىن كىمگە جازدىرارىمدى بىلمەي تەلەۆيزياداعى اقىنداردى جاعالاپ جۇرگەنمىن, سول جەردە قۇسمان يگىسىنوۆ دەگەن اعامىز: «قايرات جۇماعاليەۆ دەگەن اقىن بار. قازىر ول كىسىنىڭ دە اناسى 94 جاستان اسىپ كەتتى. ول دا اكەسىنەن ەرتە ايىرىلىپ, جالعىز اناسىنىڭ قامقورلىعىندا وسكەن. ساعان ولەڭىن جازسا سول جازىپ بەرەدى», دەپ كەڭەس بەردى. سويتسەم, اقىن اعامىز دا تەلەديدارعا ءبىر تەلەوچەركتىڭ ستسەناريىن جازىپ اكەلگەن ەكەن. قىسقاسى, سول جەردە تانىسىپ, قايرات اعامىزعا كولقا سالىپ, ءسوزىن جازدىرتىپ الدىم. ءان ۇلكەن ساحناعا قالاي جولداما الدى دەسەك, سول جىلدارى «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋىندا نۇرلان ونەرباەۆ ونەر كورسەتىپ جۇرگەن. دوستار ءوزىمىز وتىرعاندا, ىشىندە نۇرلان دا بار, وسى ءاندى ورىنداعان ەدىم. نەگىزى, بۇل ءاندى ماقپال ءجۇنىسوۆا شىرقاسا ەكەن دەپ ويلايتىنمىن. سودان «تاماشاعا» جاڭا ءان كەرەك بولىپ, «اناشىم» ءانىن نۇرلان ونەرباەۆقا بەردىم. ودان كەيىن وعان «اكە ارمانى» دەگەن ءانىمدى دە بەردىم».
...وسىلايشا مارات وماروۆتىڭ جۇرەگىنەن شىققان ءان حالىقتىڭ دا جۇرەگىنە جەتكەنىنە بارشامىز كۋامىز. بۇل ءاندى ەلباسىمىز دا تەبىرەنە ورىندايتىنىن كومپوزيتور ماقتان تۇتادى. ايتقانداي, جاقىندا 8 ناۋرىزدا «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ «شىن جۇرەكتەن» دەپ اتالاتىن كونتسەرتتىك جوباسىندا مارات وماروۆتىڭ اناسى سۇلۋحان سۇلتانقىزى 90 جاسىندا وسى ءاننىڭ ەكىنشى شۋماعىن ورىندادى. «شەت جۇرسەم – ساعىنارىم, جابىقسام – شاعىنارىم, اناشىم – ءبىر ءوزىڭسىز تابىنارىم» جولدارىن ءانشى-كومپوزيتوردىڭ ءوزى ايتسا, «ۇشىرعان سۇڭقارىمسىڭ, قياعا شىرقارىمسىڭ! بايگەگە ءوزىم قوسقان تۇلپارىمسىڭ!» دەگەن جولدارىن وماروۆتىڭ اناسى ورىنداپ, قالىڭ تىڭدارماننىڭ كوزىنە جاس ءۇيىردى. – اناسى بار ادامدار ەشقاشان قارتايمايدى دەسە, مەن دە بالاسى جاقسى ادامدار ەشقاشان قارتايمايدى, – دەپ ايتار ەدىم دەدى سۇلۋحان انامىز.
ايتقانداي, ەلباسى اتىنان «ەل اناسى» اتاعىن العان بۇل كىسى ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە پوشتا تاسىعان ەكەن. نە دەسەك تە, مارات وماروۆتىڭ وسى ءانى عۇمىرلى بولدى. قازاق, ورىس, اعىلشىن, يتاليان, تۇرىك, اراب, وزبەك تىلدەرىندە ايتىلىپ ءجۇر. اماندىق بولسا, ءانشى-كومپوزيتور الداعى 21 ناۋرىزدا اقش-تىڭ تەحاس شتاتىنا 3,5 مىڭعا تارتا قازاعى بار «شاڭىراق» دەگەن قوعامنىڭ شاقىرتۋىمەن «اناشىم» جانە ناۋرىز» اندەرىمەن اتتانعالى وتىر. ءجانناتتىڭ ءتورىن اناسىنىڭ تابانىنىڭ استىنان تاپقان تالانتتى كومپوزيتور وسى كۇنگە دەيىن 200-گە تارتا ءان جازسا, كوبى – ەلگە, جەرگە ارنالعان پاتريوتتىق تاقىرىپقا جازىلعان. «جۇرەگىم جىر تولعايدى, كوڭىلىم ورتايمايدى. اناسى بار ادامدار ەشقاشان قارتايمايدى», – دەپ تولعاعان اقىن قايرات جۇماعاليەۆتىڭ 30-دان استام جىر جيناعى, اۋدارما كىتاپتارى جارىق كورگەن. وتكەن جىلى الماتىدا قازاقتىڭ اسا كورنەكتى اقىنى قايرات جۇماعاليەۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان «قازاق پوەزياسىنىڭ قايراتى» اتتى ادەبي-سازدى كەش ءوتىپ, وسى كونتسەرتتە اقىننىڭ كەڭ تاراعان اندەرى شىرقالدى. ارينە, «اناشىم» ءانى وسىندا دا ورىندالدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان». الماتى.