قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ءانشى-كومپوزيتور ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ ەستەن كەتپەيتىن, ۇرپاقتان-ۇرپاققا مادەني مۇرا بولىپ قالاتىن اندەرىنىڭ ءبىرى – «ادەمى-اۋ».
ەسكەندىر اعامىز 60 جىلعا جۋىق ارالىقتا 200-دەي ءان جازسا دا, سونىڭ ىشىندە ءۇش ءاندى ەرەكشە اتايتىنىن بىلەمىز. 21 جاسىندا ونەر ايدىنىنا الىپ شىققان «اناعا سالەمى», ءانۇران ىسپەتتەس «اتامەكەنىنەن» كەيىن, ومىردەگى قوساعى, ونەردەگى مۋزاسى, داريكو اپامىزعا ارناعان وسى انىنە دەگەن كوڭىلى الابوتەن ەكەنىن ەش جاسىرعان ەمەس.
بۇل ءاننىڭ قالاي جازىلعانىن بىلسەك تە, ونى كومپوزيتوردىڭ ءوز اۋزىنان ەستيىك دەپ, حابارلاسقانىمىزدا, ادەتتەگىدەي, داريكو اپامىزبەن سارىاعاشتا كۋرورتتا قولتىقتاسىپ بىرگە جۇرگەن جاقسى اعا ءىشىپ وتىرعان اسىن قويا قويىپ, ەش رەنجىمەستەن, ءدال سول كۇنگىدەي ەموتسيامەن ءان تاريحىن بايانداۋعا كوشتى.
– سوناۋ 1970 جىلى قاراعاندى وبلىسىنا كونتسەرت بەرۋگە باردىق. ول كەزدە مەن جاسپىن, بار بولعانى وتىزدامىن, كومسومول سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتىمىن. جەكە كونتسەرتىم قاراعاندى قالاسىنداعى كەنشىلەر سارايىندا ءوتىپ جاتتى. جاڭادان شىققان اندەرىمدى ساحنادان ايتىپ جاتىرمىن. انشىلەردىڭ دە جازىلماعان ءبىر زاڭى بار. ءانىڭدى بىرەۋگە ارناۋىڭ كەرەك.
زالعا قاراسام الدىڭعى قاتاردا ءارتۇرلى ۇلتتىڭ وكىلدەرى وتىر ەكەن. كوزىم ءبىرىنشى قاتاردا وتىرعان, كوزى توستاعانداي اپپاق قىزعا ءتۇستى. وسىدان كەيىن ايتىپ جاتقان اندەرىمدى وسى قىزعا باعىشتاي بەردىم. كونتسەرت اياقتالعانشا سولاي بولدى.
ءان بىتكەن سوڭ ساحنانىڭ سىرتىنا شىعىپ, جاڭاعى قىزدى قايتا كورگىم, تانىسقىم كەلە بەردى. سول كونتسەرتتى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولىپ جۇرگەن وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ جىگىتى بار ەدى. سىرىمدى سوعان ايتتىم. كونتسەرتتە الدىڭعى قاتاردا ءبىر قازاقتىڭ قىزى وتىر. سول قىزبەن قالاي تانىسۋعا بولادى, دەپ ەدىم:
– سول دا ءسوز بولىپ پا؟ رەتى كەلسە تانىستىرايىن, – دەپ جۇگىرىپ كەتكەن, ىلە-شالا قايتىپ كەلىپ تۇر.
– ءبىر ماسەلە بولىپ تۇر, – دەيدى.
– ول قانداي ماسەلە؟
سويتسەك, ول قىز قاراعاندى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ءارى بەلگىلى ازاماتى سوپىجان اشلياەۆ دەگەن كىسىنىڭ قىزى بولىپ شىقتى. الگى ادەمى قىز اشلياەۆتار اۋلەتىنىڭ تۇڭعىشى ەكەن. ۇلدارىنىڭ كوبى سپورتپەن شۇعىلداناتىن كورىنەدى. سپورتپەن اينالىسىپ اتى شىققان, لاۋازىمدى قىزمەت اتقارىپ وتىرعان 5-6 ءىنىسى بار. ءتىپتى, قازبەك ءاشلياەۆ دەگەن ءىنىسى بوكستان ەۋروپا چەمپيونى اتانعان.
سودان بۇل قالاي بولادى دەپ ويلانىپ قالدىم (ەسكەندىر اعامىز وسى جەردە راحاتتانىپ ك ۇلىپ الدى). ءسال تۇردىم دا, كوپ بولسا ءبىر تاياق جەپ, ءبىر نوكاۋت الارمىن, دەپ قالايدا تانىسۋعا تاۋەكەل ەتتىم. قىسقاسى, نە دە بولسا وسى قىزبەن تانىستىر دەدىم. شاقىرعان قىز ساحنانىڭ ارتىنا كەلدى. مەن قازاقشا:
– سالەمەتسىز بە! – دەدىم. ول ورىسشا:
– زدراۆستۆۋيتە! – دەدى.
اۋىلدىڭ بالاسىمىن, ويپىرىم-اي, بىلەتىن ءبىر ۋىس ورىسشام تاۋسىلىپ قالماسا ەكەن دەپ, قازاقشا-ورىسشا ارالاستىرىپ سويلەپ تۇرمىن.
تانىسا كەلە قىزدىڭ قاراعاندىداعى مەديتسينالىق ينستيتۋتتى ءتامامداپ, ماسكەۋدە ورديناتۋرادا وقىپ جاتقانىن بىلدىك. ەرتەسىنە تاڭەرتەڭ ماسكەۋگە قايتا ۇشاتىنىن ەستىدىك. قاراعاندىنىڭ كوشەسىندە مەنىڭ ءبىراز اندەرىمنىڭ ءسوزىن جازعان باكىر تاجىباەۆ, داريكونىڭ دوس قىزى بار, قىدىرىستاپ ءبىراز جۇردىك.
وسى تانىسۋدان كەيىن دە 3-4 جىل ۋاقىت ءوتىپ كەتتى. بىراق ول قىز ەسىمنەن شىققان جوق. جۇرەگىمنىڭ تۇكپىرىنە جايعاسىپ الدى. ۇدايى قالاي جولىعۋدى ويلاپ ءجۇردىم. باستاپقىدا بىرگە تانىسقان قۇربىسى الماتىدا قىزمەت ىستەيتىن, سودان سۇراستىرىپ ءجۇردىم. مەكەن-جايى, تەلەفونىن ءبىلمەيمىن دەيدى. كىم ءبىلسىن, ءوزىنىڭ دە ويى بولدى ما؟ (ەسكەندىر اعامىز تاعى دا راحاتتانىپ ك ۇلىپ الدى. داريكو جەڭگەمىز دە ەستىپ وتىر).
ءسويتىپ جۇرگەندە مەنىڭ ءبىر دوسىم بىردە الماتىداعى وكپە اۋرۋلارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا بارعان ەكەن, سول جەردەن ماسكەۋدەن وقىپ كەلگەن جاس مامان بار ەكەنىن ەستىپ كەلىپتى.
– ەسىمى داريكو! ماسكەۋدەن وقىپ كەلگەن قىز ەكەن, – دەيدى.
سول داريكو ما ەكەن دەپ جۇرەگىم ءدىر ەتە قالدى. سودان ۋاقىت تاۋىپ, تۋبەركۋلەز ينستيتۋتىنا بارايىن. بۇل مەكەمەنىڭ باسشىسى ۇلكەن كىسى, مەنى بۇرىننان تانيتىن ەدى.
– وۋ, ەسكەندىر, نەعىپ ءجۇرسىڭ؟ امانشىلىق پا؟ ەشكىمىڭ اۋىرىپ قالعان جوق پا ەدى؟ – دەپ سۇراپ جاتىر.
مەن وسىندا جاڭادان جۇمىسقا كەلگەن داريكو دەگەن ءدارىگەردى ىزدەپ جۇرگەنىمدى, قاراعاندىدا تانىسقانىمدى, ءۇش جىل بۇرىن جوعالتىپ العانىمدى ايتتىم. سول داريكو ما, باسقا داريكو ما, كورسەم دەگەن تىلەگىمدى جەتكىزدىم.
ينستيتۋتتىڭ باسشىسى كوپ سوزگە كەلمەي جاڭاعى دارىگەر قىزدى شاقىرتىپ الدى. كابينەتكە اق حالات, اق قالپاق, بەتىنە ماسكا كيگەن قىز كىرىپ تۇر. تەك كوزدەرى عانا كورىنەدى. ورنىمنان ۇشىپ تۇرا كەلدىم دە:
– سالەمەتسىز بە! – دەدىم. ول تاعى دا:
– زدراۆستۆۋيتە! – دەدى. ماسكاسىن العاندا قۋانىپ كەتتىم. سول داريكو!
«ادەمى-اۋ», «اسىل ارمان», «ەسىڭە ال» اندەرىنىڭ ءبارى دە, ءارينە, وسى جەڭگەلەرىڭە ارنالعان. ودان كەيىن دە داريكوعا ارناپ «ەسكىرمەگەن ماحاببات» دەگەن ءان جازدىم. ءومىر بولعان سوڭ تالاي قيىنشىلىقتار دا بولدى. ءبىز سول قيىنشىلىقتاردى بىرگە جەڭدىك. قۋانىشتاردى بىرگە كوردىك. سىيلاستىعىمىز دا, سەزىمىمىز دە سۋىعان جوق. ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاققا ونەگە بولسىن دەپ, وسى كۇنگە دەيىن قول ۇستاسىپ كەلە جاتىرمىز.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.