اكىمدەر ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن بولدىرمايمىز, تاۋارلاردىڭ باعاسىن كوتەرتكىزبەيمىز دەگەنىمەن, «ۇيدەگى كوڭىلدى بازارداعى نارىق بۇزادىنىڭ» كەرى كەلىپ تۇر. بىلاي ايتقاندا, رەسپۋبليكاداعى جىلىجايلاردىڭ 87 پايىزى وڭتۇستىككە تيەسىلى دەپ كەۋدە ۇرعانىمىزبەن, سول جىلىجايلاردا وسىرىلگەن قىزاناقتىڭ كەلىسى 1000-1200 تەڭگە ارالىعىندا, قيار 600-700 تەڭگە ارالاعىندا ساتىلىپ جاتىر. كەرىسىنشە, وزىمىزدە وندىرىلەتىن كەيبىر تاۋارلار باعاسى بۇرىنعىسىنان تومەندەگەنى بايقالادى. حالىق كوپ تۇتىناتىن جىلقى, سيىر جانە قوي ەتتەرىندە باعا قالىپتى. ءوسۋ جوق, تومەندەۋ بار. جاپون حالقى قاتتى باعالايتىن بودەنەنىڭ ءبىر جۇمىرتقاسى 20 تەڭگەدەن ساۋدالانار ەدى, قازىر 15 تەڭگەگە دەيىن ءتۇسىپ كەتتى.
قىسقا قايىرساق, باعا مىڭ قۇبىلىپ تۇر. كوپتەگەن ازىق-ءتۇلىك سىرتتان اكەلىنەتىندىكتەن باعاسى قىمبات. ساتۋشىلار مۇنىڭ ءبىر سەبەبىن بازارداعى جالعا العان ورىننىڭ قىمباتتىعىمەن تۇسىندىرەدى.
وسىندايدا, كاسىپكەر قايرات بالابيەۆتىڭ ازاماتتىعىن حالىق ىستىق ىقىلاسپەن ايتىپ جۇرەدى. قايرات راقىم ۇلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بازارلار اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى. وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا الەمدىك داعدارىستىڭ العاشقى تولقىنى سوققاندا جۇرت ابدىراپ قالعان.
شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى عابيدۋللا ءابدىراحيموۆ كاسىپكەرلەردى شۇعىل جيناپ, كۇن ءتارتىبىنە باعانى وسىرمەۋ ماسەلەسىن شەشۋدى قويعان. مۇندايدا ءسوز باستاۋ قيىن. كىم ءوزىنىڭ نانىنا ماي جاعىپ جەۋدەن ايىرىلادى. قايرات راقىم ۇلى توسىلعان جوق. بازارداعى ساۋداگەرلەردەن ءۇش ايعا دەيىن اقى الىنبايتىنىن ايتقان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بازارلار اسسوتسياتسياسىنا 40 بازار مۇشە بولىپ كىرگەن. ولاردىڭ دەنى ەلەڭدەپ, قۇلاقتارىن قاعىپ قالدى. كەيبىرىندە «ءبىز ءۇشىن سىرتىمىزدان شەشەتىندەي سەن قانداي ءدويسىڭ؟», دەگەن سۇراق تا بار ەدى. «مەن وزىمە قاراستى بازارلار تۋرالى ايتىپ وتىرمىن», دەدى قايرات. سودان سوڭ ءبىر مەزەتكە قۋارىپ-سازارىپ قالعان تالاي بەتكە قان جۇگىرگەن.
سول جولعى ماجىلىستە ۇساق جانە ءىرى تاۋار ءوندىرۋشى كاسىپورىندار, ءىرى دۇكەن يەلەرى, جالپىلاي العاندا, ەكى جۇزگە جۋىق بيزنەس وكىلدەرى باعانى رەتتەۋ, شەكتەن تىس وسىرمەۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويعان.
ارينە, وزىنە قاراستى بازارلارداعى مىڭداعان ساتۋشىدان ءۇش ايعا دەيىن جالدىق اقىسىن الماۋ بالابيەۆكە شىبىن شاققانداي اسەر ەتپەدى دەسەك, جالعان بولادى.
ول – ءىرى بيزنەس وكىلى. سونشاما دۇنيەنى تولايىمەن كوتەرىپ كەلىپ سىيعا تارتقان ەشكىم جوق. ءىرى بانكتەرمەن, ءىرى نەسيەمەن جۇمىس جاسايدى. قولىندا جۇمىس جاساپ جاتقان قىزمەتكەرلەرىن قىسقارتپاي, ايلىعىن ۋاقتىلى تولەپ وتىرعانىنىڭ ءوزى – مىناداي زاماندا ەرلىك. ءۇش اي بويى ساتۋشىلاردان اقى الماي سونشاما جۇمىس ورنىنىڭ شىعىنىن ءوزى تولەگەنىن ازاماتتىققا قالاي جاتقىزبايسىڭ.
– مەن بيزنەستى ءوز ەلىم, ءوز جەرىمدە جاسادىم, – دەيدى قايرات راقىم ۇلى. – ارينە, ءبارى وڭاي كەلدى دەي المايمىن. بىراق, ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قولداۋىن قاتتى سەزىندىك. مەملەكەت باسشىسى قازاق جىگىتتەرىنىڭ وزگە ەلدىڭ بەلدى كاسىپكەرلەرىنىڭ قاتارىنا تەڭەلۋىن تىلەدى, قيىن جەردە قولتىعىمىزدان دەمەپ وتىردى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا بيزنەستە نەسىبەمىز كوتەرىلگەن ءبىز الەمدىك داعدارىس كەزىندە قالاي سىرتتا قالامىز؟ داعدارىس وتەدى دە كەتەدى. ورمانداي ەل قالادى. قازاق مەملەكەتى اتا-بابامىز ارمانداعانداي ماڭگىلىك ەلگە اينالادى. وسىنداي ۇلى ماقساتتى باعىندىرۋ ءۇشىن ءبىز ەلباسىنىڭ قاسىنان تابىلۋىمىز كەرەك.
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بەلگىلى كاسىپكەر قايرات بالابيەۆتىڭ ۇستانىمى وسىنداي.
ول مىڭداعان جۇدەۋ كوڭىلدەردىڭ كوكىرەگىنە ءۇمىت وتىن جاعىپ ءجۇر. قيىن شاقتا قولۇشىن سوزادى. كورىپ, سەزىپ ءجۇرمىز. مەن وسىلاي جاسادىم دەمەيدى. كەنتاۋدا اعايىندارىمەن بىرىگىپ جاماعاتقا اتتى كىسى ءتۇسىپ قارايتىنداي مەشىت تە سالىپ بەردى.
ايتقانداي, «ەگەمەننىڭ» دە شىنايى جاناشىرى. قاراۋىنداعى قىزمەتكەرلەرىنە تۇگەل دەرلىك ءوز قارجىسىنا جازدىرىپ بەرەدى. «قازاقتىڭ باس گازەتى بار شاڭىراقتا بولۋى كەرەك», دەيدى ەلىنىڭ كوسەگەسى كوگەرگەنىن شىن نيەتىمەن تىلەيتىن جايساڭ ازامات.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.