ەۋروپالىق وداقتىڭ ناتيجەسىز ءسامميتى

بەلگيانىڭ استاناسى – بريۋسسەل قالاسىندا ەۋرووداقتىڭ سوڭعى جىلدارداعى ەڭ ءبىر كۇردەلى ءسامميتى بولىپ ءوتتى. كۇردەلى دەيتىننىڭ ءجونى بار. ۇلىبريتانيا ءوزىنىڭ بىرقاتار تالابىن العا تارتىپ, ەۋرووداق ەلدەرى باسشىلارىنا ۋلتيماتۋم قويۋى, تالاپتارى ورىندالماسا, مۇشەلىكتەن شىعاتىنىن ايتۋى, ەۋروپاعا اعىلعان بوسقىندار پروبلەماسىنىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن قويۋلانا ءتۇسۋى وسىلاي دەۋىمىزگە نەگىز بولىپ وتىر. سونىمەن, ەۋرووداقتىڭ ميگراتسيا جونىندەگى ءسامميتى ناتيجەسىز اياقتالدى. وسى اسا ماڭىزدى ءما­سەلەگە قاتىستى ەكى كۇنگە ەسەپتەلگەن پىكىرتالاس ۇزاققا سوزىلسا دا, ءبىر كۇن ىشىندە مارەسىنە جە­تىپ, ءسامميتتىڭ ەكىنشى كۇنى الى­­نىپ تاستالدى. ەۋرووداق ءتور­اعاسى جان-كلود يۋنكەر مەن ەۋ­رو­پالىق كەڭەستىڭ باسشىسى دونالد تۋسك قورىتىندى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مەملەكەت باسشىلارى ميگراتسيالىق داعدارىسپەن كۇرەس باعدارلاماسى, سونداي-اق, شەشۋشى ترانزيتتىك ەلدەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن تۇركيامەن بىرگە وسى پروبلەماعا بىرلەسىپ ءىس-قيمىل جوسپارىن جاساۋ بويىنشا كەلىسىم جاسالعانىن اتاپ كورسەتتى. الايدا, بۇل ۋاعدالاستىقتار ناقتىلىقتان ادا. ەو ەلدەرى ميگراتسيا پروب­لەماسىن شەشۋگە قانشا اقشا شى­عىنداۋعا دايىن ەكەنىن, نەمەسە انكاراعا كومەك كولەمى قانشا­لىقتى بولاتىنىن ايتقان جوق. ميگراتسيالىق داعدارىسپەن كۇرەس باعدارلاماسىنىڭ وتكەن كۇزدىڭ باسىندا تالقىلانعان شارالاردان, ءىس جۇزىندە, وزگەشەلىگى شامالى. ولار: ەو شەكاراسىن نىعايتۋ, قابىلداۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ, بوسقىنداردى تىركەۋ مەن سورتتاۋ, ەلىندە باسىنا قاتەر ءتو­نەتىن ادامدارعا عانا باسپانا بەرىپ, ەكونوميكالىق جاعىنان اۋ­قاتتىلارىن ۇيلەرىنە قايتارۋ. ميگرانتتاردى جىلدام سورتتاۋ ءۇشىن ەو «قاۋىپتى» جانە «قاۋىپسىز» ەلدەر ءتىزىمىن جاساماق. سوعان سايكەس, العاشقىلارىنا جا­تاتىندار, تۇتاستاي العاندا, بوسقىندار رەتىندە, ال ەكىنشى­لەرى ەكونوميكالىق ميگرانتتار رەتىن­دە قاراستىرىلاتىن بولادى. بوس­قىندار, كۆوتالارعا سايكەس, ەو-نىڭ بارلىق ەلدەرىنە ورنالاستىرىلادى. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا ۇلكەن قيىندىقپەن بەكىتىلگەن كۆوتا جۇيەسى تۋرالى ماسەلە بۇل جولى بريۋسسەلدە كوتەرىلگەن جوق. سونداي-اق, داعدارىستى رەتتەۋ ءۇشىن كۆوتالاردىڭ مۇلدەم جەتىسپەيتىندىگى پروبلەماسى دا قارالمادى. بۇگىنگى كۇنگە ەۋرووداق ەلدەرى 160 مىڭ بوسقىندى ءبولۋ تۋرالى ۋاعدالاسسا, سوڭعى كەزدەرى عانا ەۋروپاعا كەلگەن زاڭسىز ميگرانتتار سانى 710 مىڭ ادامدى قۇراپ وتىر. الەمدەگى جانە سيريا مەن ليۆياداعى جاعدايلارعا قا­تىس­تى ايتاتىن بولساق, ەو بۇرىن­عىسىنشا اتالعان ەلدەردەگى داع­دارىستى ساياسي جولمەن شەشۋگە ۋادە بەردى. بىراق بۇرىنعى تەزيستەر سوزبە-ءسوز قايتالانعانى بولماسا, سامميت ەشقانداي جاڭا ۇسىنىس جاساعان جوق. ەو ءسامميتى ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كە­مەروننىڭ الداعى قاراشا ايىنا دەيىن قوعامداستىقتى رە­فور­مالاۋعا تالاپ دايىنداۋ تۋرالى نيەتىن قۇپتادى. مۇنى سامميت قورىتىندىسى بويىنشا ءوت­كەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا دو­نالد تۋسك مالىمدەگەن. ال ۇلى­بريتانيانىڭ ەو-دا قالۋى نەمەسە ودان شىعۋى تۋرالى رەفەرەندۋم, دەۆيد كەمەروننىڭ ۋادەسىنە سايكەس, 2017 جىلدىڭ اياعىندا وتەتىن بولۋى ءتيىس. بىراق بىرقاتار جەرگىلىكتى باق-تاردىڭ پايىمىنشا, داۋىس بەرۋ وسى جىلدىڭ وزىندە-اق ۇيىمداستىرىلۋى ءمۇم­كىن. كەمەروننىڭ ءوزى بولسا, ەلىنىڭ بىرلەستىك قۇرامىندا قالعانىن قالايتىن سەكىلدى. بىراق ول بۇل ءۇشىن بريۋسسەلدەن ەو-نى رەفورمالاۋعا جانە ۇلىبريتانياعا بيلىك وكى­لەتتىلىگىنىڭ ايتارلىقتاي بولىگىن قايتارۋعا قول جەتكىزۋگە ۋادە بە­رىپ وتىر. دەگەنمەن, ەو-عا مۇشە باسقا ەلدەر ۇلىبريتانيا تالاپتارىنا قۇلاق قويماعان جاعدايدا, كەمەروننىڭ ەو-دان شىعۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىنى كۇمانسىز.

انكاراداعى ادام ايتقىسىز تاعىلىق

17 اقپان كۇنى كەشكىسىن تۇركيانىڭ استاناسى انكارا قالاسىندا تەررورلىق اكت جاسالدى. جارىلىس تۇرىك استاناسىنىڭ اكىمشىلىك ورتالىعىندا, ناقتىلاي ايتقاندا, تۇرىك رەسپۋبليكاسى قور­عانىس مينيسترلىگىنىڭ باس شتابى مەن پارلامەنت عيماراتىنا جاقىن جەردە بولعان. مينا سالىنعان اۆتوكولىك وعان اسكەري قىز­مەتشىلەر وتىرعان اۆتوكولوننا جاقىنداي بەرگەن كەزدە جارىپ جىبەرىلگەن. لاڭكەستىك سالدارىنان 28 ادام قازا تاپسا, 61-ءى زارداپ شەككەن, ياعني ءتۇرلى دەڭگەيدە دەنە جاراقاتىن العان. ارالارىندا اۋىر جارالانعاندار دا بارشى­لىق كورىنەدى. سوندىقتان, قۇر­باندىقتار سانى ارتۋى ىقتيمال دەلىنىپ وتىر. قازا تاپقانداردىڭ جانە زارداپ شەككەندەردىڭ باسىم بولىگى تۇركيا قارۋلى كۇش­تەرىنىڭ وكىلدەرى بولىپ تابىلادى. جالپى, قۇرباندىقتاردىڭ وسىن­شالىقتى كوپ بولۋ سەبەبى لاڭكەستىكتىڭ كەشكى ۋاقىتتا, ادامدار جۇمىستان ۇيلەرىنە قايتىپ بارا جاتقان كەزدە جاسالۋىمەن دە تۇسىندىرىلەدى. تەررورلىق اكتىنى ۇيىمداستىرۋشىلار ماسەلەنىڭ وسى جاعىن دا جان-جاقتى ويلاس­تىرعانى بايقالادى. تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­مەر-ءمينيسترى احمەت داۋىتوع­لى بۇرناعى كۇنى تەررورلىق اكتىگە وسى ەلدە تەررورلىق ۇيىم بولىپ ەسەپتەلەتىن كۇردىستان جۇمىسشى پارتياسى مەن حالىقتىق ءوزىن ءوزى قورعاۋ جاساعى (سيريالىق كۇرد­تەر) وكىلدەرىنىڭ قاتىسى بار دەپ مالىمدەدى. تۇركيا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, جارىلىستى 1992 جىلى سيريادا تۋعان ساليح نەدجار جۇزەگە اسىر­عان كورىنەدى. كۇدىكتى توعىز ادام قا­ماۋعا الىنىپتى. تۇركيانىڭ اۆياتسياسى ان­كا­را­داعى تەررورلىق اك­تىگە كۇردتەردىڭ يراكتىڭ سولتۇستىگىندەگى شەپتەرىنە جان-جاقتى سوققىلار بەرۋمەن جا­ۋاپ قايتاردى. بۇل تۋرالى «رەي­تەر» اگەنتتىگى حابارلادى. اگەنتتىكتىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, بومبالاۋ­عا تۇركيادا تىيىم سالىنعان كۇر­­دىستان جۇمىسشى پارتياسىنىڭ بىرنەشە لاگەرى ۇشىراعان. شابۋىل سالدارىنان 65-تەي ادام قازا تاپ­قان. ولاردىڭ كوبى قارۋلى جا­ساق مۇشەلەرى بولسا, ارالارىندا جو­عارى شەندى كومانديرلەر دە بار دەلىنىپ وتىر. كۇردتەر – سيريا جانجالىنا قاتىسى بار تاراپتاردىڭ ءبىرى. ولار «يسلام مەملەكەتى» (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان) دەلىنەتىن قارۋلى توپپەن كۇرەسە وتىرىپ, سيريا مەن يراكتىڭ سولتۇستىگىندە تاۋەلسىز ەل قۇرۋدى قالايدى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, كۇردىستاننىڭ جۇمىس­شى پارتياسى تۇرىك رەسپۋبليكاسى­نىڭ اۋماعىندا ءوز حالقىنىڭ ۇلتتىق اۆتونومياسىن قۇرعىسى كەلەدى. كەز كەلگەن ەلدىڭ ءوز اۋماعىندا باس­قانىڭ اۆتونوميا قۇرۋىنا جول بەرگىسى كەلمەيتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى قانقۇيلى تاعىلىق اك­تىگە بايلانىستى تۇركيا پرە­زي­­­دەنتى تايىپ رەجەپ ەردوعان ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنا جوس­پارلانعان رەسمي ساپارىنان باس تارتتى. ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى احمەت داۋىتوعلى دا بريۋسسەلدە اياقتالعان ەۋروپالىق وداقتىڭ القالى باسقوسۋىنا, ياعني سامميتىنە بارا المايتىنىن جاريا ەتكەن ەدى. بۇرناعى كۇنى, سونداي-اق, ءتۇر­كيانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا اسكەري كونۆويعا شابۋىل جاسالعان. جەتى ادام قازا تاپتى دەگەن مالىمەت بار. بىراق ناقتى قانشا ادامنىڭ كوز جۇمعانى بەلگىسىز بولىپ وتىر. كونۆوي ديارباكىر مەن بينگەل قالالارىن بايلانىستىراتىن جولدا كەلە جاتسا كەرەك. بۇگىنگى تىنىشسىز الەمدە ءتۇر­كياعا قاتىستى وقيعالار مۇنى­مەن ءتامامدالمايدى. شۆەتسيانىڭ استاناسى – ستوكگولم قالاسىنىڭ ماڭىنداعى تۇرىك مادەني ورتا­لىعىنىڭ عيماراتىندا دا جارىلىس ورىن الدى. جارىلىستىڭ كۇشتىلىگىنە قاراماستان (تۇنگى 23 ساعات 35 مينۋتتا بولعان), عي­ما­راتتا ەشكىم بولماعاندىقتان, قۇر­باندىقتار جوق كورىنەدى. ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.