ول قالىپتاسقان جۇيە وزگەرىپ, اركىم ءوز الىنشە تىربانىپ كۇن كورۋگە كوشكەن كەز-تۇعىن. نارىق ومىرگە وزگەرتۋ ەنگىزىپ, جاڭا كاسىپپەن اينالىسۋعا يتەرمەلەگەن دە وسى كەز بولاتىن. ءسويتىپ, مارات ىڭعايسىزدانا ءجۇرىپ ساۋدامەن اينالىسۋعا بەل بۋدى. جۇبايى راۋشان دا ماراتتىڭ وسى ويىن قۇپ كوردى. العاشىندا تەرى – ءجۇن جينادى. جۇمىس جۇرە باستادى. ەندى مارات تا اشىلىپ ساۋدا جۇمىسىن جانداندىرا باستادى. كۇنباعىس مايىن جالاڭاشكولدەن الماتىعا جۇرەتىن جۇك پويىزىنا تيەپ اپاراتىن. بارۋى بار, قايتۋى بار اپتالاپ جۇرەتىن. وندا قازىرگىدەي الماتىعا تۋرا قاتىنايتىن اۆتوبۋستار جوق. ءسويتىپ, جينالعان قارجىسىنا 2000 جىلى ماقانشى اۋىلىنىڭ ورتالىعىنداعى قابانباي – نايمانباي كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ەسكى ۇيلەردىڭ ورنىن ەكى باعاسىن بەرىپ ساتىپ الىپ, «جاڭا عاسىر» دەپ اتىن قويىپ, ۇلكەن امبەباپ دۇكەن سالدى.
قازىر مۇندا ازىق-ت ۇلىك تە, تۇرمىستىق قۇرال-جابدىقتار دا ساتىلادى. وسىدان ەكى جىل وتكەن سوڭ ءۇرجار اۋىلىنىڭ ورتالىعىنان جانار-جاعارماي قۇياتىن ستانسا اشتى. وسىنىڭ بارىنە ۇشقىرلىق, جاڭاشا ويلاي بىلەتىن قابىلەت كەرەك. ول مارات ساعادي ۇلىنىڭ بويىندا بارشىلىق.
«جىلقىشىنىڭ بالاسى قۇرىق ۇستايدى» دەگەن بار. سول سياقتى مالشىنىڭ بالاسى مارات ەندى مال وسىرۋمەن اينالىسسام قايتەدى دەگەن ويمەن كوپ ءجۇردى. ءسويتىپ, وسىدان ءتورت جىل بۇرىن اۋىل اكىمى سوۆەت توعانباي ۇلىمەن اقىلداسا وتىرىپ بۇرىن ءىرى قارا تۇرعان جايتوبەنىڭ باۋىرىنان جەر الىپ, ءتىپ-تىك ەتىپ اتشاپتىرىم قورا سالدى. توبەسىن جاۋىپ انە-مىنە دەپ وتىرعاندا قورانىڭ توبەسى تۇك قالماي ورتەنىپ كەتتى. الدەكىمدەي ماراتتىڭ سالى سۋعا كەتكەن جوق, قولىن ءبىر سىلتەپ قايتا جاڭالاپ جاپتى. ارينە بيزنەستىڭ جول كارتاسىنىڭ كومەگىمەن ۇلكەن مولشەردە مەملەكەتتەن نەسيە الدى.
– كەز كەلگەن شارۋانى قولعا العاندا ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنسىز, نەسيەسىز جۇمىسىڭىز جۇرمەيدى, – دەيدى مارات, – قورىقپاۋ كەرەك, بەلدى بەكەم بۋىپ ىسكە كىرىسكەن ءجون بولادى.
وتكەن جىلدان بەرى ءوڭىر باسشىسى دانيال احمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن ۇيىمداستىرۋعا كۇش-ءجىگەرىن جۇمساۋدا. اۋدان اكىمى سەرىك زينابەك ۇلى دا ماراتتىڭ قولعا العان ىسىنە قولىنان كەلگەن كومەگىن اياپ وتىرعان جوق.
ساۋىن سيىر فەرماسىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ۇكىمەت تاراپىنان ەلەكتر جەلىلەرى تارتىلىپ, جارىق بولماعان جاعدايدا ىسكە قوساتىن گەنەراتور جەتكىزىلدى. ءساتىن سالىپ كوكتەمدى قولعا بەرسە جۇمىس قاۋىرت جۇرەيىن دەپ تۇر.
قازىر مارات ساعادي ۇلىنىڭ اكەسىنىڭ اتىن قويعان «ساعادي» شارۋا قوجالىعىندا 700 باس ءىرى قارا مالى بار. وتكەن جىلى رەسەيدەن ءسۇت باعىتىنداعى 50 باس سيممەنتال تۇقىمداس قۇناجىن اكەلىندى. قوستانايدان «اۋليەكول» اسىل تۇقىمدى بۇقالار دا جەتكىزىلدى. وسىنىڭ ءبارى قولداعى بار مالدىڭ تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا جۇرگىزىپ جاتقان ىرگەلى ىستەر.
– قولعا العان شارۋا وڭىنان كەلسە 200 باس سيىر ساۋىلىپ, ءتاۋلىگىنە 4-5 توننا ءسۇت وندىرۋگە مۇمكىندىك بولادى. ءسۇتتى ءۇرجارداعى, ماقانشىداعى ءسۇت وڭدەيتىن تسەحتارعا جەتكىزىپ, حالىقتىڭ ساپالى ءونىم ءسۇتتى پايدالانۋعا قولعابىسىمىزدى تيگىزسەك ءتىپتى تاماشا بولار ەدى, – دەيدى مارات ساعادي ۇلى.
ءسوز جوق, ماراتتى ويلاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى قىسى-جازى قولعا قارايتىن مالدىڭ ازىعىنىڭ ساپالى بولۋى. «سيىردىڭ ءسۇتى تىلىندە» دەيدى حالىق دانالىعى. سيىردىڭ سول تىلىنە قۇنارى مول پىشەن دە, ءيىسى بۇرقىراعان ءپىشەندەمە, سۇرلەم دە كەرەك. باياعىداي «مال ازىعىنىڭ بەرىك قورىن جاسايىق» دەگەن باستامانى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەت.
بۇل مارات تىشانبەكوۆتىڭ ءسوزى. قازىر «ساعادي» شارۋا قوجالىعىنا قاراستى 7 مىڭ گەكتار جايىلىم, 220 گەكتار جوڭىشقالىق القاپ بار. بيىل كوپجىلدىق ءشوپ, سۇرلەمدىك جۇگەرى ەگۋدىڭ كولەمىن ارتتىرساق پا دەپ وتىرمىز, دەيدى مارات, بۇگىندە جايتوبەنىڭ باۋىرىندا 300 باس مال بورداقىلانۋدا, كەزىندە جەردى كوپ مولشەردە الىپ ونى ۇقساتا الماي وتىرعانداردان اقىسىن تولەپ جالعا الىپ, ءجۇرمىز. تاۋلى ايماقتان جەر بولسا ەگىستىك كولەمىن ارتتىرساق, جەمدىك ازىق كوپ بولسا, مال ءسۇتتى دە, قوڭدى دا بولار ەدى.
كوكتەمدە ءىرى قارا مالى جايلاۋ توسىنە شىعىپ, كۇزدىككە ەمىل بويىنا تۇسەدى دە, قار توككەندە قىستاماعا كەلىپ قولعا قارايدى. بارىنەن بۇرىن مارات اۋىلداستارىنا كومەكتەسىپ وتىر. كەيدە جۇمىس جوق دەگەن ءسوزدى ەستىپ قالامىز. مارات باسقارعان «ساعادي» شارۋا قوجالىعىندا وتىزعا تارتا ادام ەڭبەك ەتىپ, وتباسىن باعىپ وتىر. مالشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالعان.
قازىر «ساعادي» شارۋا قوجالىعىنىڭ الاكولدە جاعاجاي دەمالىس ورنى بار. مۇندا الىس جاقىننان 150-دەي ادام كۇندەلىكتى دەمالىپ كەتەدى. تابيعي سۋدىڭ تازالىعىنا وراي كۇندەلىكتى تاماعىنا تاۋدا جايىپ سەمىرتىلگەن تازا مالدىڭ تابيعي ورگانيكالىق ەت, سۇتىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. نەگىزى دەمالاتىن ادامعا تازا, ساپالى, قۇنارلى, ءسىڭىمدى ازىق-ت ۇلىك ۇسىنىلادى.
– ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءجۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنا اسىرەسە كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا باسىمدىق بەرۋ جولىندا جاسالىپ وتىرعان «سىباعا», «قۇلان», ليزينگكە جەڭىلدىكپەن تەحنيكا الۋ سياقتى ۇلكەن-ۇلكەن باعدارلامالارىنا, ونىمگە سۋبسيديا تولەۋ, نەسيە الۋ سياقتى جاساعان مۇمكىندىكتەرىنە ءبىز اۋىل كاسىپكەرلەرى, ونىڭ ىشىندە مەن ءوزىم ءدان ريزامىن, – دەيدى مارات اعىنان جارىلىپ.
جاڭا قازاقستاننىڭ جارقىن ءجۇزدى ازاماتى مارات ساعادي ۇلى بولاشاققا ۇلكەن ۇمىتپەن قادام باسىپ بارادى.
مۇراتقازى ساياباەۆ.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ءۇرجار اۋدانى.