كورنەكتى عالىم, سەمەيدەگى اباي مۇراجايىن قۇرۋشى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش ءانۇرانىنىڭ اۆتورى, اقىن, اۋدارماشى, الاش ارىستارىنىڭ ءىزىن جالعاستىرۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋى اتالىپ وتۋدە.
قاسيەتتى ولكەدە دۇنيەگە كەلىپ, حالقىمىزدىڭ باي اۋىز ادەبيەتىمەن سۋسىنداپ وسكەن قايىم, اسىرەسە, اباي, شاكارىم, مۇحتار شىعارماشىلىقتارىن زەرتتەپ, زەردەلەپ, ويىنا ءتۇيىپ ءوستى. سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ۇزدىك ءبىتىرگەن بولاشاق عالىم ۇزاق جىلدار وسى وقۋ ورنىندا قازاق ادەبيەتى تاريحىنان ءدارىس وقىدى. زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆپەن ءومىرىنىڭ 20 جىلدان استام ۋاقىتىندا بىرگە بولىپ, كەلەشەك عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىنا باعىت-باعدار الدى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كەڭەسىمەن «ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبى» تاقىرىبىن زەرتتەپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ۇزاق جىلدار ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارمالارىنىڭ جازىلۋ تاريحىن زەرتتەپ, ۇلى اقىن پوەزياسىنىڭ تەكستولوگياسىن جاسادى.
ومىرىندەگى كورگەن بەينەتى مەن زەينەتى باعالانىپ, 1996 جىلى 30 جەلتوقسان كۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قولىنان مەملەكەتتىك سىيلىق الدى. سوندا قايىم: «مەن جاسىم توقسانعا اينالعاندا مىناداي قۇرمەتكە بولەنەم دەپ ويلاعان جوق ەدىم. قۇداي بۇعان دا جەتكىزدى», دەپ تەبىرەندى.
عالىمنىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي ەلىمىزدە كوپتەگەن شارالار وتۋدە. رەسپۋبليكامىزداعى ەڭ كونە مۋزەيلەردىڭ ءبىرى سەمەيدىڭ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى قورىندا قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ 30-دان اسا جەكە قۇجاتتارى مەن ءوزىنىڭ تۇتىنعان زاتتارى ساقتاۋلى. «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەپ حالىق دانالىعىندا ايتقانداي, قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ مۇراسى بولاشاق ۇرپاققا ونەگە ەكەنى داۋسىز. عالىمنىڭ مەرەيلى كەزەڭىنە ارناپ, مۋزەيدە «قازاقتىڭ ۇلى قايىمى» اتتى تاريحي-تانىمدىق كەش بولىپ ءوتتى. كەشكە قاتىسۋشىلار عالىم ءومىرىنىڭ ءار قىرىنا توقتالىپ, ونەگەلى ءومىرىنەن سىر شەرتتى. سەمەيدىڭ ءشاكارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى «ءشاكارىمتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اقمارال سماعۇلوۆا «قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ شىعارماشىلىعى مەن ءومىربايانى» تاقىرىبىندا قورعاعان كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسى ارقىلى ۇلاعاتتى ۇستازدىق جولى مەن عۇلاما عالىمدىعى جايىندا اڭگىمەلەسە, تاريحي ماسەلەلەرگە قالام تارتىپ جۇرگەن عالىمنىڭ شاكىرتى قۇسميليا نۇرقاسىم قايىم اتانىڭ الاش ادەبيەتى رۋحىندا تاربيەلەنگەن قايراتكەر ەكەندىگىنە توقتالدى. قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ ولەڭدەرى, پوەمالارى, اۋدارما ولەڭدەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە. ونىڭ اقىندىعى جايىندا رەسپۋبليكالىق «اباي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, اقىن مۇراتبەك وسپانوۆ ءسوز ەتتى.
قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ حح عاسىردىڭ كورنەكتى تۇلعالارىمەن الىسقان حاتتارى كىتاپ بولىپ جارىققا شىققان. وسى «قايىم مۇحامەدحانوۆ «حاتتار ءسويلەيدى» كىتابىندا وتاندىق تاريح پەن عىلىم, ولكەتانۋ مەن ءمادەنيەت تۋرالى, كارلاگتا وتكىزگەن اۋىر رەپرەسسيا جىلدارى جايلى فاكتىلەر كەلتىرىلگەن. كەش سوڭىندا اتالمىش كىتاپتى بالاسى دەگدار قايىم ۇلى مۋزەي قورىنا تاپسىرىپ, مۋزەي ماماندارىنا العىسىن ءبىلدىردى.
كەشتە ابايدىڭ «جەلسىز ءتۇندە جارىق اي», «سەگىز اياق», «كوزىمنىڭ قاراسى» سياقتى قايىمنىڭ ءسۇيىپ تىڭدايتىن اندەرى شىرقالدى.
لاززات ءالجان,
سەمەيدىڭ وبلىستىق
تاريحي-ولكەتانۋ
مۋزەيىنىڭ ءبولىم باسشىسى.