قازاق زيالىلارىنىڭ جوقتاۋشىسى

بەيسەباي قاراتاەۆتىڭ ەسىمى ەلىمىز­دىڭ تاريحىندا تەرەڭ ءىز قالدىرعان كور­نەكتى تۇلعالاردىڭ ءبىرى – وراز جان­دو­سوۆتىڭ ەسىمىمەن قاتار اتالۋى تەگىن ەمەس. قان­دارى قايناپ تۇرعان پرو­گ­رەسشىل قازاق جاستارى ورازدىڭ دا, بەي­سەبايدىڭ دا ارمانى مەن مۇددەسى ءبىر ەدى, ول – ءحىح عاسىرداعى ورىس پات­شالىعىنىڭ وتارشىلدىق ساياساتىنا قارسى شىعۋ بولاتىن. ەسكىشە ءدارىس العان, كوكىرەگى وياۋ, كوزى اشىق ۇلتجاندى بەيسەباي قاراتاەۆتىڭ سول كەزدە ءوز قولىمەن قاعاز بەتىنە ءتۇ­سىر­­گەن «قۇسالىق» پوەماسى (1906 جىل.) تاريحي ۇلكەن شىندىقتىڭ بەتىن اشادى. شىعارما كەيىپكەرى نۇرىم ەسىمدى جاس جىگىت ءوزىنىڭ اتا-باباسىنىڭ جەرىن داۋلاعانى ءۇشىن وتارشىلاردىڭ قو­لىنان قازا تابادى. الاتاۋدىڭ كوك­مايسا باۋ­رايىن جايلاعان كۇللى قازاقتىڭ شۇرايلى جەرىنەن ايىرىلا باستاعان قاسىرەتىن اششى ايتقان, ايتىپ قانا قوي­ماي, كەۋدەسىن وققا توسەپ, قارسى كوتە­رىلگەن ۇلتجاندى ازامات 1915 جىلى قاساقانا قاماۋعا الىنىپ, سىبىرگە ايدالادى... جامبىل اتىنداعى قازاق مەملە­كەتتىك فيلارمونياسىنىڭ كەڭ زالىندا اسەم سازعا ورانىپ وتكەن ەستەلىك كەشتە ءسوز العاندار – حالىق پاتريوتى, كۇرەسكەر بەيسەباي قاراتاەۆتىڭ ونەردەگى قىرىنا – كومپوزيتورلىق, اقىندىق شەبەرلىگىنە كوپ كوڭىل اۋداردى. ونىڭ ءجونى بار. بەيسەبايدىڭ ايداۋدا جۇرگەن ءۇش جىل­دىڭ ىشىندە جۇرەگىن جارىپ شىعارعان بىرنەشە ءان-جىرلارىنىڭ ىشىنەن قازاق مۋزى­كاسىنىڭ التىن قورىنا كىرگەندەرى بار. ايگىلى كومپوزيتور ا. زاتاەۆيچ كە­زىندە وراز جاندوسوۆتىڭ كومەگىمەن بەيسەبايدىڭ «حوش, امان بول», «وي جالعان, التىن تاڭ» اندەرىن نوتاعا تۇسىرگەن. الماتى ۋەزىنىڭ كۇرتى بولىسىندا قازىبەك تاۋىنىڭ باۋرايىندا تۋعان بەيسەباي قاراتاەۆ اتاقتى قازىبەك بەك تاۋار ۇلىنىڭ شوبەرەسى. تەكتىنىڭ تۇقىمى قازاقتىڭ سۋىرىپ سالما ونەرى – ايتىس دەگەندە دە شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماعان دارابوز جۇيرىك ەدى. جىر سايىسىنا قاتىسسا – ويى جۇيرىك, ءتىلى وتكىر بوزبالا اۋىل-ايماقتا الدىنا جان سالماعان. ونىڭ اقىن قىزدار تۇمار جانە زەينەپيامەن ايتىسى اۋزىمەن قۇس تىستەگەن اتاقتى حالىق اقىنى ءاسىمحان قوسباساروۆتىڭ جىرلاۋىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەتتى. وسى ارادا كونتسەرت-كەشتى قا­زاقستان كومپوزيتورلار وداعى, ونىڭ باسشىسى ايگىلى كومپوزيتور بال­نۇر قىدىربەكتىڭ تىكەلەي ۇيىم­داس­تىرعانىن دا اتاپ وتكەن ءجون بولار. سالتاناتتى كەشتى جازۋشى, مادەنيەت قايراتكەرى ماناربەك ءىزباسار ۇلى مار­جان ءسوزدىڭ تۇنباسىن توگىپ-توگىپ ءجۇر­گىزدى. ونەر تۇلعالارى – قۋات با­عىسبەك, بازارحان قوسباساروۆ, ءتو­لەۋجان عۇمار, بەلگىلى جازۋشى­لار بەكسۇلتان نۇرجەكە, بەرىك شاحان, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ حا­لىق ءارتيسى, قىرعىزستان كونسەر­ۆا­تو­ريا­سىنىڭ رەكتورى مۇراتبەك بەگا­ليەۆ جارقىن بەينە بەيسەباي قارا­تاەۆ تۋرالى وزدەرىنىڭ پىكىر-وي­لارىن ورتاعا سالدى. فيلارمونيا مەن قر مەملەكەتتىك سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ, ب.بايقا­داموۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك حور كا­پەللاسىنىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن قازاق­تىڭ تانىمال ساحنا يەلەرى مارات ءىلياسوۆ, قاليبەك دەربىسوۆ, دونەدىل قاجىموۆ, تالعات كۇزەمباەۆ, قۇرالاي ساتماعامبەتوۆا, قۇرمەت ساقاي ءان شىر­قادى. بەيسەباي قاراتاەۆتىڭ «ءۇش شوقىنىڭ اياعى قۇم بولادى», «نۇر­­­جامال», «ءۇش الماتى», «كورىكتى بال­قاش, كوك بالقاش», «قازىبەك مەنىڭ وتە­نىم» سياقتى ءان سازىنا تىڭداۋشى بەيجاي قالمادى... قوعامدىق سانا مەن مەملەكەتتىك قۇ­رىلىستىڭ شىن مانىندە وزگەرگەنىن جان-تانىمەن قالاعان بەيسەباي دا, وراز جاندوسوۆ سەكىلدى, رەۆكومنىڭ جۇمىسىنا تاڭدى تاڭعا ۇرىپ ارالاستى. ويتكەنى, جاڭا قوعامنىڭ باس­تاۋشىسى – كەڭەس ۇكىمەتىنەن تۋعان حالقىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن بار جاق­سىلىقتى كۇتەدى. وكىنىشكە قاراي, ۇلت بوزداقتارىنىڭ اپپاق ارماندارى اياقاستى ەتىلدى. الدىمەن وراز جان­دوسوۆ, ودان سوڭ ورازدىڭ اعاسى دەگەن «ايىپپەن» بەيسەباي قاراتاەۆ اتى­لىپ كەتتى. بەيسەبايدىڭ سوڭعى شى­عارعان «قايران وراز!..» ءانى قازاق زيا­لىلارىنا – ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن زوبالاڭىنىڭ قۇرباندارىنا ارنالعان جوقتاۋ بولىپ قالدى... تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.