وپەك بەدەلىنە كولەڭكە ءتۇستى
وپەك ءوزىنىڭ كوشباسشىسى ساۋد ارابياسىنا ىقپال ەتە الماعاننان كەيىن كارتەلگە مۇشە ەمەس باسقا ەلدەردى مۇناي ءوندىرۋدى ازايتۋعا شاقىرۋدا. ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى ابداللا ءال بادري مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىن توقتاتۋعا جانە «الىپساتارلارمەن» كۇرەسۋگە ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ قاتىسۋى قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
«قيىن ۋاقىت كۇردەلى شەشىمدەر قابىلداۋدى قاجەت ەتەدى. بۇگىندە بارلىق ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى مەملەكەتتەر كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرىپ, باعانىڭ قۇلدىراۋىن توقتاتۋ ءۇشىن ءبىراۋىزدى شەشىم قابىلداۋى قاجەت», دەدى وپەك-ءتىڭ باس حاتشىسى. وپەك پەن رەسەي اراسىنداعى سالقىن كوزقاراسقا قاراماستان, ۇيىم مۇناي ءوندىرۋدى ازايتۋ جونىندە ماسكەۋگە ۇسىنىس جاسادى. كارتەل باسشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى بۇل سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋدى بارىنشا تەجەپ وتىر. بولاشاقتا ونىڭ سالدارى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ دامۋىن بارىنشا تەجەيتىن بولادى. ءال ءبادريدىڭ ەسەبىنشە, 2040 جىلدارى مۇناي سۇرانىسىنىڭ تاۋلىگىنە 17 ميلليون باررەلگە دەيىن ءوسۋىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن بۇگىندە بۇل سالاعا 10 تريلليون دوللار كولەمىندەگى ينۆەستيتسيا سالىنۋى قاجەت. سونىمەن بىرگە, IHS كومپانياسىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا, 2015-2020 جىلدار ارالىعىندا بۇل سالاعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا 2014 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 1,8 تريلليون دوللارعا ازاياتىن كورىنەدى.
«لۋكويل» كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى لەونيد فەدۋن تاسس اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا مۇناي رىنوگىندا قالىپتاسقان بۇگىنگى احۋال تىكەلەي وپەك جۇرگىزگەن تياناقسىز ساياساتتىڭ سالدارى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن. «كارتەلدىڭ مۇناي وندىرۋگە كۆوتا بەلگىلەمەۋ جونىندەگى شەشىمى, ورتتەن قاشقان مال تابىنىنىڭ جارىسى سياقتى. ءبارىنىڭ كوزدەرى الايىپ بەزىپ بارادى, بىراق قاي جەردە توقتايتىنى بەلگىسىز. بۇگىن ءبىز مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى جونىندە ەڭ قاۋىپتى دەڭگەيگە جەتتىك. قازىر الەمدە ءوندىرىلىپ جاتقان مۇناي كولەمىنىڭ 1 باررەلىنىڭ وزىندىك قۇنى 30 دوللاردان جوعارى. ەگەر باعا وسى دەڭگەيدە نەمەسە ودان دا تومەن دەڭگەيدە ۇزاق ۋاقىت ساقتالاتىن بولسا, وندا مۇناي مۇلدە بولمايدى. رىنوكتا مۇناي تاپشىلىعى بەلەڭ الىپ, ودان كەيىن باعانىڭ شارىقتاپ كەتۋى دە مۇمكىن», دەيدى ل.فەدۋن. سونىمەن بىرگە, ول وپەك ەرتە مە, كەش پە مامىر ايىنا نەمەسە جازعا تامان مۇناي ءوندىرۋدى ءسوزسىز تومەندەتەتىن بولادى, وسىعان بايلانىستى مۇناي باعاسى دا كوتەرىلەدى, دەيدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, وپەك اقش-تىڭ تاقتاتاس مۇنايىن وندىرۋشىلەرىن تەز ارادا تىزەرلەتكىسى كەلدى. بەرىلگەن نەسيەلەردىڭ كومەگىنىڭ ارقاسىندا اقش مۇناي وندىرۋشىلەرى 2015 جىلى ساحنادان كەتكەن جوق. دەگەنمەن, بەرىلگەن نەسيەلەر بيىلعى جىلى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ 11 پايىزىن عانا جابادى. سوندىقتان وپەك-ءتىڭ امەريكالىق مۇنايشىلاردى رىنوكتان قۋماق بولعان باستاماسى بايانسىز اياقتالدى.
يتاليالىق مۇناي الىبى Eni كومپانياسىنىڭ باس مەڭگەرۋشىسى كلاۋديو دەسكالتسي دە وپەك-ءتىڭ ءدال قازىر مۇناي سالاسىندا رەتتەۋشى ءرولىن اتقارا الماي وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتەدى. قازىر مۇناي باعاسى وسى سالاداعى الىپساتارلاردىڭ قولىنا كوشكەن. 2015 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا رىنوكتاعى مۇناي كولەمى تاۋلىگىنە 2,1 ميلليون باررەلدەن اينالدى. بۇل سۇرانىستان الدەقايدا جوعارى. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا بۇل كورسەتكىش 1,2 ميلليونعا دەيىن تومەندەيدى. سەبەبى, مۇناي وندىرۋشىلەر رىنوكتاعى بۇگىنگى باعامەن ۇلكەن كولەمدە مۇناي وندىرۋگە قابىلەتسىز. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, وپەك امەريكالىق باسەكەلەستەرىن تولىق جەڭە المادى. مۇناي باعاسى تۇراقتانعاننان كەيىن ولاردىڭ رىنوكتاعى ءرولى قايتادان كوتەرىلەتىن بولادى. ءسويتىپ, قازىرگى تاڭدا وپەك مۇناي رىنوگىنداعى رەتتەۋشى رەتىندەگى بەدەلىنە كولەڭكە ءتۇسىردى.
لاتىن امەريكاسى الاڭداۋلى
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددۇ) 28 قاڭتاردا زيكا جۇقپالى ىندەتىنىڭ ۆيرۋسىنا قارسى كۇرەس شارالارىن بەلگىلەۋ جونىندە كەزەكتەن تىس ماجىلىسكە جينالدى.
وسى كەزدەسۋدە ددۇ ماماندارى بۇل قاتەرلى دەرتپەن كۇرەستىڭ ىقپالدى شارالارىن بەلگىلەۋگە ءتيىس. زيكا ۆيرۋسى بۇگىندە لاتىن امەريكاسىنىڭ مىڭداعان نارەستەلەرىن جازىلماس دەرتكە شالدىقتىردى. زيكا جۇقپالى دەرتى مايمىلداردان تارايتىن قاۋىپتى اۋرۋ بولىپ تابىلادى. ول قانسورعىش ماسالار ارقىلى ادامدارعا دا جۇعادى. اسىرەسە, بۇل جۇقپالى دەرت اياعى اۋىر ايەلدەر ءۇشىن اسا قاۋىپتى. زيكا جۇقپالى دەرتىنىڭ ۆيرۋسى اياعى اۋىر ايەلدىڭ قۇرساعىنداعى نارەستەنى ميكروتسەفاليا اۋرۋىنا شالدىقتىرادى. ياعني, قۇرساقتاعى نارەستەنىڭ باس سۇيەگى كىشىرەيىپ, مي قابىرشاعى زاقىمدانادى. سونىمەن بىرگە, بولاشاق ءسابيدىڭ ەستۋ جانە كورۋ قابىلەتتەرى دە زاقىمدانادى.
وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ددۇ ماماندارى زيكا ۆيرۋسىنىڭ بىرقاتار لاتىن امەريكاسى ەلدەرىنە تارالعانىن حابارلادى. قازىر بۇل جۇقپالى ۆيرۋس اقش, دانيا مەملەكەتتەرىندە كورىنىس بەردى. لاتىن امەريكاسىنىڭ بىرقاتار ەلدەرى بۇل جۇقپالى دەرتتىڭ بەلەڭ الاۋىنا بايلانىستى ۇلكەن الاڭداۋشىلىق بىلدىرۋدە.
ەسكە سالا كەتەتىن بولساق, الەمدە العاش رەت زيكا ۆيرۋسى 1947 جىلى شىعىس افريكادا كورىنىس بەرگەن بولاتىن. 2014 جىلى بۇل جۇقپالى دەرت سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك امەريكادا قىلاڭ بەردى. زيكا دەرتىنىڭ كلينيكالىق ەرەكشەلىكتەرىنە كەلەتىن بولساق, سىرقاتتىڭ دەنەسى بورىتەدى, ىستىعى كوتەرىلەدى, بۇلشىق ەتتەرى قاقساپ, كوز قىزارىپ, تۇيرەيدى.
مينيستر قىزمەتىنەن كەتتى
جاپونيانىڭ ەكونوميكا ءمينيسترى اكيرا اماري ۇكىمەتتەگى جەمقورلىق وقيعاسىنا بايلانىستى وتستاۆكاعا كەتەتىندىگىن مالىمدەدى.
وتكەن اپتادا جاپونيالىق Shukan Bonshun اتتى باسىلىمدا ەكونوميكا ءمينيسترى جانە ونىڭ قاراماعىنداعىلار ءبىر قۇرىلىس كومپانياسىنان 12 ميلليون يەن (100 مىڭ دوللار مولشەرىندە) پارا العاندىعىن جازعان بولاتىن. وسى جاريالانىمعا بايلانىستى وتكىزگەن ءباسپاسوز ماجىلىسىندە اكيرا اماري بۇل قارجىنىڭ ساياسي قىزمەت ءۇشىن دەمەۋشىلىك كومەك رەتىندە بەرىلگەندىگىن ايتىپ, ونىڭ ەشقايدا تىركەلمەگەندىگىنە وكىنىش ءبىلدىردى. مينيستر وسى ءبىر كەلەڭسىز وقيعاعا بايلانىستى كەشىرىم سۇراپ, ءوزى باسقاراتىن ۆەدومستۆودا ورىن العان ولقىلىقتارعا تولىق جاۋاپ بەرەتىندىگىن مالىمدەدى. سودان كەيىن ىلە-شالا ەكونوميكا ءمينيسترى اكيرا اماري ءوز ەركىمەن وتستاۆكاعا كەتتى.
بوسقىندار ماسەلەسى ۋشىعىپ تۇر
بوسقىندار مىنگەن كەمە گرەكيا جاعالاۋىندا اپاتقا ۇشىرادى. وسى اپات سالدارىنان 12 ادام, ونىڭ ىشىندە 8 بالا سۋعا كەتتى.
باتىس ەلدەرىنىڭ ءباسپاسوزى حابارلاعانىنداي, سۋعا باتقان كەمەدەن بار بولعانى 10 ادامدى قۇتقارۋعا عانا مۇمكىندىك بولعان. وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن گرەكيا مەملەكەتىنىڭ جاعالاۋىندا زاڭسىز ميگرانتتار ءمىنگەن تاعى دا 2 كەمە اپاتقا ۇشىراپ, 40-تان استام ادام قازا تاپتى. بۇدان بۇرىن ەۋروپالىق كوميسسيا گرەكيا ەلىنىڭ ۇكىمەتىن ەۋرووداق شەكاراسىن قورعاۋدا ەشقانداي ىقپالدى شارا جاساماي وتىرعاندىعىمەن ايىپتاعان بولاتىن.
سوعىس ءورتى لاۋلاعان تاياۋ شىعىس ەلدەرىنەن بوسقان زاڭسىز ميگرانتتار ەسكى كەمەلەر مەن قايىقتارعا جارماسىپ, جەرورتا تەڭىزى ارقىلى گرەكياعا جەتۋگە ۇمتىلادى. الاقانداي گرەكيا جەرورتا تەڭىزى ارقىلى كارى قۇرلىققا اعىلعان بوسقىندار تاسقىنىنا توسقاۋىل قويۋعا قاۋقارسىز. ەۋروپالىق وداق كوشباسشىلارى بوسقىندار پروبلەماسىن شەشۋ ماسەلەسى بويىنشا قۇر ۋادەنى كوپىرتىپ, تاجىريبە جۇزىندە ناقتى شەشىمدەر قابىلداي الماي وتىر. «بەرى تارتساڭ وگىز ولەدى, ءارى تارتساڭ اربا سىنادىنىڭ» كەرىمەن بوسقىندار پروبلەماسى بۇگىندە ەۋروپانىڭ دامۋىنا قاۋىپ توندىرگەن قاتەرلى قۇبىلىسقا اينالدى.
توپتامانى دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».