ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ كەشە پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسىندا قازاقستاننىڭ قوس پالاتالى كاسىبي پارلامەنتىنە 20 جىل تولعانىن ەرەكشە اتاپ كەتتى. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ كاسىبي قوس پالاتالى پارلامەنتى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار ءناتيجەسىندە رەسمي قىزمەتىنە 1996 جىلى العاش كىرىسكەنى ءمالىم.
وسىعان وراي, سپيكەر كۇن ءتارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلەلەردى قاراماس بۇرىن ارىپتەستەرىن قۇتتىقتاپ, ەڭبەكتەرىنە تابىس تىلەدى. «ءدال بۇگىن پارلامەنت 20 جاسقا تولدى. 1996 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا قازاقستاننىڭ قوس پالاتالى پارلامەنتى ءوز جۇمىسىنا كىرىسكەن بولاتىن. سوندىقتان دا, بارشاڭىزدى وسىناۋ تاريحي داتامەن قۇتتىقتايمىن. سونىمەن قاتار, وسىدان ءدال 4 جىل بۇرىن, 2012 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا بەسىنشى شاقىرىلعان ءماجىلىس تە ءوز قىزمەتىنە كىرىسكەن بولاتىن. بۇل دا ءبىز ءۇشىن ەرەكشە كۇن», – دەدى قابيبوللا قابەن ۇلى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار نازارىنا ادامداردى قابىلداۋ مەن ترانزيتتەۋ, ادامداردىڭ زاڭسىز رەادميسسياسى جانە «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان زىمىرانداردى جىبەرۋ كەزىندە اۆاريالار بولعان جاعدايدا ءوزارا ءىس-قيمىل ءتارتىبى كەلىسىمىنە وزگەرىستەردى قاراستىراتىن زاڭ جوبالارى ۇسىنىلدى.
الدىمەن قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ادامداردى قابىلداۋ جانە تران-
زيتتەۋ تۋرالى كەلىسىمدى (رەادميسسيا تۋرالى كەلىسىم) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قولداۋعا يە بولىپ, ماقۇلداندى. كەلىسىم 2009 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا جاسالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. وعان قازاقستان مەن گەرمانيا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى بەرليندە قول قويعان.
زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭدىق قۇجات قازاقستان مەن گەرمانيا اۋماعىنا كىرۋ جانە وندا بولۋ شارتتارىن بۇزعان ادامداردى انىقتاۋدى جانە قايتارۋدى كوزدەيدى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانداي, قابىلداۋ تۋرالى ءوتىنىشحات ازاماتتىقتان ايىرىلۋ قۇزىرەتتى ورگاندارعا بەلگىلى بولعاننان كەيىن 12 اي ىشىندە جىبەرىلەدى. ال سۇراۋ سالىناتىن تاراپ وتىنىشحاتقا ءبىر ايدان كەشىكتىرمەي جاۋاپ بەرۋى ءتيىس.
«بۇل ساناتقا ەلىمىزدىڭ اۋماعىنا زاڭسىز كىرگەن نەمەسە زاڭدى كىرگەن, بىراق ۆيزانىڭ رۇقسات مەرزىمى ءوتىپ كەتكەننەن كەيىن سوندا قالعان ادامدار جاتادى. تۇتاستاي العاندا, كەلىسىم زاڭسىز كوشى-قونمەن كۇرەسۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بولەك, ەلدىڭ اۋماعىندا زاڭسىز جۇرگەن ادامدارعا حالىقارالىق قۇقىققا سايكەس شارا قابىلداۋدى, سونداي-اق, ولاردىڭ ءترانزيتىن جەڭىلدەتەدى», – دەدى قالمۇحانبەت نۇرمۇحانبەت ۇلى.
مينيستر زاڭدى قابىلداۋ تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارعا اكەلىپ سوقتىرمايتىنىن جانە قوسىمشا قاراجاتتى تالاپ ەتپەيتىنىن دە اتاپ ءوتتى.
سول سياقتى, جالپى وتىرىس بارىسىندا قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن چەح رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى زاڭسىز كەلگەن ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋعا يە بولدى. كەلىسىم 2011 جىلى 23 اقپاندا پراگادا جاسالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان قۇجات ەكى مەملەكەتتىڭ اۋماعىنا كىرۋ جانە وندا بولۋ شارتتارىن بۇزعان ادامداردى انىقتاۋدى جانە قايتارۋدى كوزدەيدى.
«بۇل ساناتقا ەلىمىزدىڭ اۋماعىنا زاڭسىز كىرگەن نەمەسە زاڭدى كىرگەن, بىراق ۆيزاسىنىڭ نەمەسە رۇقسات قۇجاتىنىڭ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەننەن كەيىن سوندا قالعان ادامدار جاتادى. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ حالىقارالىق قۇقىققا سايكەس زاڭسىز كوشى-قونعا قارسى ءىس-قيمىل جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», – دەپ اتاپ كورسەتتى مينيستر. قۇجاتتىڭ قابىلدانۋى تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, سونداي-اق, قۇقىقتىق سالدارعا اكەلىپ سوقپايتىنى جانە بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجاتتى تالاپ ەتپەيتىنى دە قاپەرگە سالىندى.
سونىمەن قاتار, جالپى وتىرىستا «1999 جىلعى 18 قاراشادا جاسالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى Yكiمەتi مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكiمەتiنiڭ اراسىنداعى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان زىمىرانداردى جiبەرۋ كەزiندە اۆاريالار بولعان جاعدايداعى ءوزارا iس-قيمىل ءتارتiبi تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ماقۇلداۋدان ءوتتى. حاتتاماعا 2015 جىلدىڭ 2 ماۋسىمىندا قول قويىلعان.
زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداعان ىشكى ىستەر ءمينيسترى بىلاي دەدى: «قۇجات نەگىزىنەن «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان زىمىراندى ۇشىرۋ بارىسىندا اپاتتار ورىن العان جاعدايدا قۇرىلاتىن كوميسسيالار, بىرلەسكەن شتابتار مەن ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرىن ناقتىلايتىن بولادى. تۇتاستاي العاندا, زاڭنامانى قابىلداۋ قوسىمشا قارجى شىعىندارىن تالاپ ەتپەيدى. كەلىسىم قازاقستاننىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىنا قايشى كەلمەيدى».
اتالعان كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىگى قازاقستان تاراپىنان ۇسىنىلىپتى. بۇل ورايدا 2006 جىلدىڭ 27 شىلدەسىندەگى «بايقوڭىردان» ۇشىرىلعان «دنەپر» رس-20 زىمىرانىنىڭ اپاتقا ۇشىراۋى بويىنشا وقيعاعا تالداۋ جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە قازاقستان ۇكىمەتارالىق كوميسسيا اياسىندا كەلىسىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپتى. دەپۋتات يۋري تيموششەنكونىڭ ايتۋىنشا, اپات سالدارىن جويۋ ۇدەرىسىندە بىرقاتار ماسەلەلەر تۋىنداعاندىقتان, ونى رەتتەۋ قولدانىستاعى كەلىسىمدەردە كورسەتىلمەگەن كورىنەدى. سوندىقتان دا 2006 جىلدان بەرى ەكى مەملەكەت اراسىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, 2015 جىلى اتالعان حاتتاماعا قول قويىلعانى ءمالىم بولىپ وتىر.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».